Кіріспе

Канададағы тау жотасы – Канаданың Роки таулары немесе Канаданың Роки таулары, Альберта Роки және Британдық Колумбия Роки тауларын қамтиды, Солтүстік Америка Роки тауларының Канадалық бөлігі болып табылады. Бұл Канаданың Кордильерасының ең шығыс бөлігі, ал ол Солтүстік Америка Кордильерасының солтүстік бөлігі – Ішкі жазықтар мен Тынық мұхитының жағалауы арасындағы байланысқан тау жүйесі, Алясканың орталық бөлігінен Мексикадағы Теуантепекқа дейін солтүстік-шығыстан оңтүстік-батысқа қарай созылған. Канада Роки таулары жүйесін ресми түрде Британдық Колумбияның солтүстігіндегі Лиард өзені аңғарынан Нью-Мексикодағы Альбукерке алабына дейінгі Роки тауларының шығысындағы тау тізбегі ретінде анықтайды, бірақ Юкон мен Аляскадағы Маккензи, Ричардсон және Британдық таулары/Брукс жотасын (АҚШ-тың Роки таулары жүйесінде "Арктикалық Роки" деп аталады) қамтымайды. Осы тізбектің солтүстік бөлігі болып табылатын Канаданың Роки таулары Солтүстік Америка Кордильерасының орталық-шығыс бөлігін қамтиды, Альбертаның далалары мен солтүстік-шығыс Британдық Колумбияның Лиард жазығынан шығысқа қарай, ал батысқа қарай Ішкі таулар/плато және Колумбия тауларына дейін созылады. Ол Солтүстік Роки тауларына (Мусква және Харт жоталарына бөлінеді) және Континентальды тау жоталарына бөлінеді, оларды Макгрегор өзені аңғары, Макгрегор асуы және Каква өзені аңғары бөліп тұрады. Канада Роки тауларының оңтүстік бөлігі Монтана штатының ішінде Уилсон жотасы, Верхний Уотертон көлі, Баундери-Крик, Камерон көлі, Форум-Пик, Лонг-Найф-Пик, Норт-Форк-Флэтхед өзені және Фрозен көлі сияқты жерлерге дейін созылады. Географиялық тұрғыдан алғанда, шекара 49-шы солтүстік параллельдегі Канада-АҚШ шекарасында орналасқан, бірақ геологиялық тұрғыдан Монтананың солтүстігіндегі Мариас асуы деп қарастырылуы мүмкін. Канада Роки тауларында Робсон және Колумбия таулары сияқты көптеген биік шыңдар мен тау жоталары бар. Канада Роки таулары шифер мен әк тастан тұрады. Көп бөлігі ұлттық және провинциялық парктермен қорғалады, олардың бірнешеуі Дүниежүзілік мұра нысаны болып табылады.

География

Канада Роки таулары – Канада Кордильерасының шығыс бөлігі, яғни Батыс Канада тауларының жалпы атауы. Олар Аляскадан Оңтүстік Американың ең шеткі нүктесіне дейін созылатын Америка Кордильерасының бір бөлігін құрайды. Кордильера, өз кезегінде, Тынық мұхитының айналасын қоршап жатқан Тынық мұхитының отты шеңберінің шығыс бөлігі болып табылады. Канада Роки таулары шығысында Канада далаларымен, батысында Роки тауларының ойысымен (траншеясымен) және солтүстігінде Лиард өзенімен шектеледі. Көптеген адамдардың қате пікіріне қарамастан, Роки таулары Юконға немесе Аляскаға солтүстікке қарай, не Британдық Колумбияның орталық бөлігіне батысқа қарай созылмайды. Лиард өзенінің солтүстігінде Юкон мен Солтүстік-Батыс территорияларының арасындағы шекараның бір бөлігін құрайтын Маккензи таулары орналасқан. Оңтүстік Британдық Колумбиядағы Роки тауларының батысындағы тау тізбектері Колумбия таулары деп аталады және Канада геологтары оларды Роки тауларының құрамына жатқызбайды.

Ең биік шыңдар

Робсон тауы – Канада Роки тауларының ең биік шыңы, бірақ Британдық Колумбияның ең биік шыңы емес, себебі Жағалау таулары мен Сент-Элиас тауларында одан да биік таулар бар. Робсон тауы, Канада Роки тауларындағы ең төмен өткелдердің бірі – Желтохед өткеліне жақын орналасқан және Желтохед тас жолынан үлкен арақашықтықта емес. Оның табаны теңіз деңгейінен жоғары орналасқан, ал толық тік рельефі құрайды. Колумбия тауы – Канада Роки тауларындағы екінші ең биік шың және Альбертадағы ең биік тау. Snow Dome – Солтүстік Американың екі гидрологиялық бөлініс нүктесінің бірі. Су Snow Dome-нан үш мұхитқа – Тынық мұхитына, Солтүстік Мұзды мұхитына және Атлант мұхитына (Гудзон шығанағы арқылы) ағып түседі. Канада Роки таулары Канададағы ең биік тау жүйесі емес. Сент-Элиас таулары (Канададағы ең биік нүктесі – Логан тауы) және Жағалау таулары (ең биік нүктесі – Уоддингтон тауы) одан да биік шыңдарға ие.

Тау жоталары

Канаданың Роки таулары көптеген тау жоталарынан тұрады, олар екі негізгі топқа бөлінген: Континенттік жоталар, оның ішінде Үлгілі жота, Парк жоталары және Кутенаи жоталары бар, және Солтүстік Роки таулары, олар Харт жоталары мен Мусква жоталарынан құралған. Екі негізгі топтың арасындағы шекаралық нүкте Робсон тауының солтүстік-батысында және Овингтон тауының оңтүстік-батысында орналасқан Монкман асуы болып табылады.

Өзендер

Канаданың Роки таулары бірнеше ірі өзен жүйелерінің бастауы болып табылады, сонымен қатар тау ішіндегі көптеген өзендерімен де танымал. Роки таулары батыста Тынық мұхитының, ал шығыста Гудзон шығанағы мен Солтүстік Мұзды мұхиттың суайдыратын аймағын құрайды. Тау өзендерінің ішінде тек Бейбіт өзен ғана тауды тесіп өтеді. Канаданың Роки тауларынан бастау алатын маңызды өзендерге Фрейзер, Колумбия, Солтүстік Саскачеван, Боу және Атабаска өзендері жатады.

Геология

Канаданың Роки таулары сыртқы түрі мен геологиясы жағынан оңтүстіктегі Американың Роки тауларынан едәуір өзгеше. Канаданың Роки таулары әктас және тақта тас сияқты қабатты шөгінді тау жыныстарынан құралған, ал Американың Роки таулары көбінесе гнейс және гранит сияқты метаморфты және магмалық тау жыныстарынан тұрады. Канаданың Роки таулары Американың Роки тауларына қарағанда көбірек тік жарлы, себебі Канаданың Роки таулары күшті мұздық әсеріне ұшыраған, нәтижесінде мұздықтармен ойылған кең, U пішіндес аңғарлармен бөлінген ұштар таулар қалыптасқан, ал Американың Роки таулары көбінесе дөңгелек келіп, араларында өзендермен қазылған V пішіндес аңғарлар орналасқан. Канаданың Роки таулары салқын және ылғалды, осыдан олардың топырағы ылғалды, өзендері үлкен және мұздықтары көп. Ағаштар өсетін биіктік Канаданың Роки тауларында Американың Роки тауларына қарағанда әлдеқайда төмен.

Саябақтар

Канада Роки тауларында бес ұлттық саябақ орналасқан, олардың төртеуі бірімен-бірі іргелес жатыр және Канада Роки таулары ұлттық саябақтарын құрайды. Бұл төрт саябақ – Банф, Джаспер, Кутенэй және Йохо. Бесінші ұлттық саябақ – Уотертон көлдері – қалғандарына іргелес емес. Уотертон көлдері оңтүстікке қарай орналасқан, Канада мен АҚШ шекарасын кесіп өтеді және Уотертон-Глейшер халықаралық бейбітшілік паркінің Канада бөлігін құрайды. Төрт іргелес саябақ, Британдық Колумбияның үш провинциялық саябағымен бірге, 1984 жылы ондағы бірегей таулы ландшафттар үшін Біріккен Ұлттар Ұйымының Дүниежүзілік мұрасының тізіміне енгізілді. Канада Роки тауларында көптеген провинциялық саябақтар бар, оның ішінде Хамбер, Ассинибойн тауы және Робсон тауы саябақтары. Альпілік клуб Канада Роки тауларының барлық аймақтарында, әсіресе ұлттық саябақтарда альпинистер мен саяхатшылар пайдалануы үшін альпинистік паналар желісін ұстап тұрады.