Итальяндық Ренессанс кезеңіндегі өнердің шарықталуы: Леонардо да Винчи, Микеланджело, Рафаэль сияқты суретшілердің туындылары, тарихы мен сындық талдауы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Италиялық Ренессанс кезеңіндегі ең көрнекті көркем өнімнің қысқа мерзімі.
Short period of the most exceptional artistic production during the Italian Renaissance
Көркем өнер тарихындағы Жоғары Ренессанс – Италия мемлекеттерінде, әсіресе Папа мемлекетінің астанасы Римде және Флоренциядағы ең ерекше көркем өнімнің қысқа кезеңі. Көптеген өнер тарихшылары Жоғары Ренессанс 1490-1500 жылдар аралығында басталып, 1520 жылы Рафаэльдің қайтысымен аяқталғанын айтады, бірақ кейбіреулері Жоғары Ренессанс 1525 жылы немесе 1527 жылы Римді қарулы бүлікшілердің, қасиетті Рим императоры Карл V әскерінің тонауымен, немесе 1530 жылы аяқталды дейді. Жоғары Ренессанстың сурет, мүсін және сәулет өнеріндегі ең белгілі өкілдері – Леонардо да Винчи, Микеланджело, Рафаэль және Браманте. XXI ғасырда бұл терминді қолдану, кейбір академиялық өнер тарихшылары тарапынан көркемдік дамуды әлде оңайлатып, тарихи контексті назардан тыс қалдырып, тек бірнеше танымал туындыларға ғана назар аударуы үшін жиі сыналып келеді.
In art history, the High Renaissance was a short period of the most exceptional artistic production in the Italian states, particularly Rome, capital of the Papal States, and in Florence, during the Italian Renaissance. Most art historians state that the High Renaissance started between 1490 and 1500, and ended in 1520 with the death of Raphael, although some say the High Renaissance ended about 1525, or in 1527 with the Sack of Rome by the mutinous army of Charles V, Holy Roman Emperor, or about 1530. The best known exponents of painting, sculpture and architecture of the High Renaissance include Leonardo da Vinci, Michelangelo, Raphael, and Bramante. In the 21st century, the use of the term has been frequently criticized by some academic art historians for oversimplifying artistic developments, ignoring historical context, and focusing only on a few iconic works.
Терминнің шығу тегі
Өнер тарихшысы Джилл Берк жоғары Ренессанс терминінің тарихи шығу тегін бірінші болып зерттеді. Бұл термин алғаш рет 1855 жылы неміс тілінде Якоб Буркхардт тарапынан (Hochrenaissance) қолданылды, ал оның бастаулары 1764 жылы Иоганн Йоахим Винкельманн сипаттаған 16-шы ғасырдың басындағы кезеңнің "Жоғары стиль" деп аталатын сурет және мүсін өнерінде жатыр. Ренессанс мәдениетінің жалпы сипаттамасын кеңейте отырып, жоғары Ренессанстың бейнелеу өнері классикалық дәстүрге қайта жаңғыру, меценаттық байланыстардың кеңеюі және кейіннен манерлизм деп аталатын стильге фигуралардың біртіндеп өзгеруімен ерекшеленді.
The art historian Jill Burke was the first to trace the historical origins of the term High Renaissance. It was first coined in German by Jacob Burckhardt in German (Hochrenaissance) in 1855 and has its origins in the "High Style" of painting and sculpture of the time period around the early 16th century described by Johann Joachim Winckelmann in 1764. Extending the general rubric of Renaissance culture, the visual arts of the High Renaissance were marked by a renewed emphasis upon the classical tradition, the expansion of networks of patronage, and a gradual attenuation of figural forms into the style later termed Mannerism.
Уақыт аралығы
Александр Раунч "Рим мен Орталық Италиядағы Жоғары Ренессанс өнері мен манеризм" (2007) еңбегінде Жоғары Ренессанстың 1490 жылы басталғанын, ал Мэрилин Стокстад "Өнер тарихы" (2008) кітабында 1490-жылдары басталғанын айтады. Фредерик Хартт Леонардоның "Соңғы кешкі ас" картинасы 1495 жылы басталып, 1498 жылы аяқталғанын, ол ерте Ренессанстан толыққанды үзіліс жасап, Микеланджело мен Рафаэль жұмыс істеген әлемді құрғанын, ал Кристоф Люитпольд Фроммель 2012 жылғы "Браманте және Жоғары Ренессанстың бастауы" мақаласында "Соңғы кешкі ас" Жоғары Ренессанстың алғашқы туындысы екенін, бірақ Жоғары Ренессанстың өрбу кезеңі 1505-тен 1513-ке дейін болғанын мәлімдейді. Дэвид Пайпер "Көркем өнер тарихы" (1991) еңбегінде "Соңғы кешкі ас" Жоғары Ренессансты жариялаған және Жоғары Ренессанстың ең ықпалды картиналарының бірі болғанын жазса да, Жоғары Ренессанс 1500 жылдан кейін басталғанын қайшылықпен айтады. Бурчкардт Жоғары Ренессанстың 15 ғасырдың соңында басталғанын, ал Франц Куглер 1841 жылы жазылған алғашқы "заманауи" зерттеу, "Сән тарихының нұсқаулығын", ал Хью Хонор мен Джон Флеминг 2009 жылғы "Көрнекі өнер: тарих" кітабында Жоғары Ренессанстың 16 ғасырдың басында басталғанын айтады. 1495–1500 жылдар аралығында жасалған тағы бір маңызды туынды – Микеланджелоның "Пиета" мүсіні, ол 1498–99 жылдары орындалып, Ватикан қаласындағы Әулие Петр базиликасында сақталады. Көптеген өнер тарихшыларынан өзгеше, Манфред Вурдрам 2007 жылғы "Батыс өнерінің шедеврлері" еңбегінде Жоғары Ренессанстың гүлденуі Леонардоның 1481 жылғы "Періштелерге табыну" картинасымен басталғанын, бірақ оның тек дайындық кескіні ғана аяқталғанын мәлімдейді. Жоғары Ренессанстың аяқталуына қатысты Хартт, Фроммель, Пайпер, Вундрум және Винкельман Рафаэльдің 1520 жылы қайтысымен Жоғары Ренессанс аяқталғанын айтады. Хонор мен Флеминг Жоғары Ренессанстың 16 ғасырдың бірінші тоқсанында аяқталғанын, яғни 1525 жылы аяқталғанын мәлімдейді. Ал Луиджи Ланци 1795–96 жылдардағы "Италиялық сурет салу тарихы" еңбегінде Жоғары Ренессанс 1527 жылы Римді тонаумен аяқталғанын, сол кезде бірнеше суретшілер қаза тауып, көптеген суретшілер Римнен тарап кеткенін, ал Стокстад оған қосылады. Раунч 1530 жылдың Жоғары Ренессанстың соңы деп есептелгенін айтады. Хартт 1520–1530 жылдардың Жоғары Ренессанс пен манеризм арасындағы кезең екенін қосады. Дәстүр бойынша, Флоренциядағы Жоғары Ренессанстың соңы Флоренция Республикасының құлауымен және 1532 жылы Флоренция Герцогтығының құрылуымен белгіленеді.
Alexander Raunch in The Art of the High Renaissance and Mannerism in Rome and Central Italy, 2007, states the High Renaissance began in 1490, while Marilyn Stokstad in Art History, 2008, states it began in the 1490s. Frederick Hartt states that Leonardo's The Last Supper, the painting of which began in 1495 and concluded in 1498, makes a complete break with the Early Renaissance and created the world in which Michelangelo and Raphael worked, while Christoph Luitpold Frommel, in his 2012 article "Bramante and the Origins of the High Renaissance," states The Last Supper is the first High Renaissance work but adds that the peak period of the High Renaissance was actually 1505 to 1513. David Piper in The Illustrated History of Art, 1991, also cites The Last Supper writing the work announced the High Renaissance and was one of the most influential paintings of the High Renaissance, but contradictorily states that the High Renaissance began just after 1500. Burchkardt stated the High Renaissance started at the close of the 15th century, while Franz Kugler, who wrote the first "modern" survey text, Handbook of Art History in 1841, and Hugh Honour and John Fleming in The Visual Arts: A History, 2009, state the High Renaissance started at the beginning of the 16th century. Another seminal work of art which was created in the 1495–1500 timeframe was Michelangelo's Pietà, housed in St. Peter's Basilica, Vatican City, which was executed in 1498–99. In contrast to most of the other art historians, Manfred Wurdram, in Masterpieces of Western Art, 2007, actually states that the dawn of the High Renaissance was heralded by Leonardo's Adoration of the Magi of 1481, for which only the underpainting was completed. As far as the end of the High Renaissance is concerned Hartt, Frommel, Piper, Wundrum, and Winkelman all state that the High Renaissance ended in 1520 with the death of Raphael. Honour and Fleming stated the High Renaissance was the first quarter of the 16th century meaning it would have ended in 1525. By contrast, Luigi Lanzi, in his History of Italian Painting, 1795–96, stated it ended with the Sack of Rome in 1527, when several artists were killed and many other dispersed from Rome, and Stokstad agrees. Raunch asserts that 1530 has been considered to be the end of the High Renaissance. Hartt adds that 1520 to 1530 was a transition period between the High Renaissance and Mannerism. Traditionally, the end of the High Renaissance in Florence is seen as marked by the end of the Republic of Florence and the beginning of the Duchy of Florence in 1532.
Сәулет
Архитектурадағы Жоғары Ренессанс стилі дәстүрлі түрде Донато Брамантеден басталады, оның Римдегі Сан-Пьетро-ин-Монториодағы Темпиетто ғимараты 1510 жылы салына бастады. Темпиетто ежелгі Римнің ескерткіш сәулетінің толыққанды қайта жаңғыруын білдіреді. Дэвид Уоткиннің сөзіне қарағанда, Темпиетто, Рафаэльдің Ватикандағы (1509–11) туындылары сияқты, "христиандық және гуманистік идеяларды қабыстыруға жасалған әрекет".
High Renaissance style in architecture conventionally begins with Donato Bramante, whose Tempietto at S. Pietro in Montorio at Rome was begun in 1510. The Tempietto, signifies a full scale revival of ancient Roman commemorative architecture. David Watkin writes that the Tempietto, like Raphael's works in the Vatican (1509–11), "is an attempt at reconciling Christian and humanist ideals".
Сурет
Суретшіліктің Жоғары Ренессансы – сурет салу техникасының әртүрлі өрнек құралдары мен жетістіктерінің, мысалы, сызықтық перспектива, физикалық және психологиялық ерекшеліктердің реалистік бейнелеуі, жарық пен қараңғылықты манипуляциялау, оның ішінде тондық контраст, сфумато (түстер арасындағы өтуді жұмсарту) және киароскуро (жарық пен қараңғылық арасындағы қарама-қайшылық), жалпы композициялық тәртіпті, тепе-теңдік пен үйлесімділікті көрсететін біртұтас стильдің шыңы болды. Әсіресе, картинаның жекелеген бөліктері күрделі, бірақ теңгерімді және тұтас байланысты болды. Жоғары Ренессанс кезеңінің суреттері батыс сурет өнерінің абсолютті биігі деп есептеледі және қарама-қайшы және көріне бермейтін көркемдік ұстанымдарды – нақты мен идеал, қозғалыс пен тыныштық, еркіндік пен заң, кеңістік пен жазықтық, сызық пен түс сияқтыларды үйлесімді түрде теңестіруге және қабылдауға қол жеткізді. Жоғары Ренессанс дәстүрлі түрде флоренциялық Джорджо Вазари ұсынған өнер тарихының моделіне сәйкес, шығармашылық гениальдылықтың ұлы жарылысы ретінде қарастырылды. Микеланджело мен Рафаэльдің Ватикан қабырғаларындағы суреттерін Стивен Фридберг сияқты кейбір ғалымдар сурет салудағы Жоғары Ренессанс стилінің шыңы деп санайды, себебі бұл жұмыстардың амбициялық көлемі, олардың композициясының күрделілігі, мұқият зерделенген адам бейнелері және классикалық антикалық дәуірге жасалған иконографиялық және сәндік сілтемелер Жоғары Ренессанстың символы ретінде қарастырылуы мүмкін. Тіпті сол кезеңнің салыстырмалы түрде маңызды емес суретшілері, мысалы, Фра Бартоломео мен Мариотто Альбертинелли, өз дизайны мен техникасының үйлесімділігі үшін әлі күнге дейін мақтауға лайық жұмыстар жасады. Микеланджело, Андреа дель Сарто және Корреджионың кейінгі туындыларындағы созылған пропорциялар мен асыра көрсетілген поздар маньеризм деп аталатын стильді болжады, өйткені Кейінгі Ренессанс стилі өнер тарихында осылай аталады. Джорджоне мен жас Тицианның суреттеріндегі тыныш көңіл-күй мен жарқын түстер Венецияда қолданылған Жоғары Ренессанс стилін көрсетеді. Бұл кезеңдегі басқа да танымал туындыларға Леонардо да Винчидің «Мона Лиза» және Рафаэльдің «Афина мектебі» жатады. Рафаэльдің арка астындағы фрескасы – перспектива, композиция және дизайнның шеберлігін көрсетеді. Соңғы жылдары өнер тарихшылары Жоғары Ренессансты кезең емес, қозғалыс ретінде сипаттады, он бесінші ғасырдың соңы мен он алтыншы ғасырдың басындағы өнерге қатысты әртүрлі тәжірибелік көзқарастардың бірі ретінде қарастырды. Бұл қозғалыс консервативті, әдеби мәдениеттегі модаға байланысты эклектикалық үлгілерді синтездеудің ұмытылған процесі, жаңа сұраныстарды түсіндіру және мағынаны бейнелеу ретінде әртүрлі сипатталады.
The High Renaissance of painting was the culmination of the varied means of expression and various advances in painting technique, such as linear perspective, the realistic depiction of both physical and psychological features, and the manipulation of light and darkness, including tone contrast, sfumato (softening the transition between colours) and chiaroscuro (contrast between light and dark), in a single unifying style which expressed total compositional order, balance and harmony. In particular, the individual parts of the painting had a complex but balanced and well knit relationship to the whole. Painting of the High Renaissance is considered to be the absolute zenith of western painting and achieved the balancing and reconciliation, in harmony, of contradictory and seemingly mutually exclusive artistic positions, such as real versus ideal, movement versus rest, freedom versus law, space versus plane, and line versus colour. The High Renaissance was traditionally viewed as a great explosion of creative genius, following a model of art history first proposed by the Florentine Giorgio Vasari. The paintings in the Vatican by Michelangelo and Raphael are said by some scholars such as Stephen Freedberg to represent the culmination of High Renaissance style in painting, because of the ambitious scale of these works, coupled with the complexity of their composition, closely observed human figures, and pointed iconographic and decorative references to classical antiquity, can be viewed as emblematic of the High Renaissance. Even relatively minor painters of the period, such as Fra Bartolomeo and Mariotto Albertinelli, produced works that are still lauded for the harmony of their design and their technique. The elongated proportions and exaggerated poses in the late works of Michelangelo, Andrea del Sarto and Correggio prefigure so called Mannerism, as the style of the later Renaissance is referred to in art history. The serene mood and luminous colours of paintings by Giorgione and early Titian exemplify High Renaissance style as practiced in Venice. Other recognizable pieces of this period include Leonardo da Vinci's Mona Lisa and Raphael's The School of Athens. Raphael's fresco, set beneath an arch, is a virtuoso work of perspective, composition and disegno. In more recent years, art historians have characterised the High Renaissance as a movement as opposed to a period, one amongst several different experimental attitudes towards art in the late fifteenth and early sixteenth century. This movement is variously characterised as conservative, as reflecting new attitudes towards beauty, a deliberate process of synthesising eclectic models, linked to fashions in literary culture, and reflecting new preoccupations with interpretation and meaning .
Мүсіндік
Микеланджелоның "Пиета" және әйгілі "Давид" мүсіндері сияқты Жоғары Ренессанс кезеңінің мүсінтамалары тыныштық пен қозғалыстың "идеалды" тепе-теңдігімен ерекшеленеді. Жоғары Ренессанс мүсінтамалары көбінесе халық пен мемлекеттің тапсырысымен жасалған, мүсінтаманың өте қымбат өнер түрі болғандықтан бұл оның танымалдығын арттырды. Мүсінтамалар көбінесе архитектураны сәндеу немесе әшекейлеу үшін қолданылды, әдетте басқалар тапсырылған туындыларды зерттеп, тамашалай алатын аулаларда. Кардиналдар, билеушілер және банкирлер сияқты бай адамдар, сондай-ақ өте бай отбасылар жеке демеушілер болды; Папа Юлий II де көптеген суретшілерді қолдады. Жоғары Ренессанс кезеңінде жеке демеушілер үшін кішкентай мүсіндер, бюстер мен қабірлер жасау дами бастады. Мүсінтамалардың тақырыбы көбінесе діни болды, бірақ қабір мүсінтамалары, суреттер және собор төбелері түрінде классикалық тұлғалар да маңызды орын алды.
High Renaissance sculpture, as exemplified by Michelangelo's Pietà and the iconic David, is characterized by an "ideal" balance between stillness and movement. High Renaissance sculpture was normally commissioned by the public and the state, this becoming more popular for sculpture is an expensive art form. Sculpture was often used to decorate or embellish architecture, normally within courtyards where others were able to study and admire the commissioned art work. Wealthy individuals like cardinals, rulers, and bankers were the more likely private patrons along with very wealthy families; Pope Julius II also patronized many artists. During the High Renaissance there was the development of small scale statuettes for private patrons, the creation of busts and tombs also developing. The subject matter related to sculpture was mostly religious but also with a significant strand of classical individuals in the form of tomb sculpture and paintings as well as ceilings of cathedrals.