Қолданушы интерфейсін бағалау: Эвристикалық тәсілдер

Кіріспе

Пайдалануға қолайлылығын бағалау

Эвристикалық бағалау – компьютерлік бағдарламалық қамтамасының пайдаланушы интерфейсі дизайнындағы пайдалануға қолайлылық мәселелерін анықтауға көмектесетін пайдалануға қолайлылықты тексеру әдісі. Ол нақты интерфейсті қарастырып, оның танылған пайдалану принциптеріне («эвристикаларға») сәйкес келуін бағалайтын бағалаушыларды қамтиды. Бұл бағалау әдістері қазір жаңа медиа саласында кеңінен оқытылады және қолданылады, онда пайдаланушы интерфейстері көбінесе қысқа мерзімде, интерфейсті сынаудың басқа түрлеріне жұмсалатын қаражатты шектеуі мүмкін бюджетпен жасалады.

Кіріспе

Эвристикалық бағалаудың басты мақсаты – пайдаланушы интерфейсін жобалаумен байланысты кез келген мәселелерді анықтау болып табылады. Пайдалануға қабілеттілік саласындағы кеңесшілер Рольф Молич пен Якоб Нильсен осы әдісті пайдалануға қабілеттілік инженериясы бойынша оқыту және кеңес берудегі бірнеше жылдық тәжірибелері негізінде әзірледі. Эвристикалық бағалау – адам-компьютер өзара әрекеттесу саласындағы пайдалану мүмкіндігін тексерудің ең қарапайым әдістерінің бірі. Пайдаланушылық дизайн эвристикасының көптеген жиынтығы бар; олар бір-бірін өзара толықтырады және пайдаланушы интерфейсі дизайнының көптеген ортақ аспектілерін қамтиды. Анықталған пайдаланушылық мәселелер көбінесе пайдаланушы өнімділігіне немесе қабылдауына тигізетін ықтимал әсеріне сәйкес сандық шкала бойынша жіктеледі. Көбінесе эвристикалық бағалау пайдалану сценарийлері (типикалық пайдаланушы тапсырмалары) аясында жүргізіледі, бұл интерфейстің мақсатты пайдаланушылардың қажеттіліктері мен тілегіне сәйкес келу мүмкіндігі туралы әзірлеушілерге кері байланыс беруге мүмкіндік береді. Эвристикалық бағалаудың қарапайымдылығы дизайнның бастапқы кезеңдерінде және пайдаланушыға негізделген сынақтардан бұрын өте пайдалы. Бұл пайдалануға қабілеттілікті тексеру әдісі пайдаланушыларға тәуелді емес, бұл жалдау, кестелесу мәселелері, бағалау жүргізілетін орын және қатысушылардың уақытына төлем қажеттілігіне байланысты қиындықтар тудыруы мүмкін. Алғашқы есепте Нильсен төрт эксперименттің нәтижесінде жеке бағалаушылардың эвристикалық бағалауды «көбінесе нашар» жасайтынын көрсетті және қабылданатын шолу жасау және аяқтау үшін бірнеше бағалаушының қажет екенін, олардың нәтижелерін жинақтау қажет екенін ұсынды. Көптеген эвристикалық бағалаулар бірнеше күннің ішінде аяқталуы мүмкін. Керек уақыт артефакттың мөлшеріне, күрделілігіне, тексеру мақсатына, тексеруден туындаған пайдалану мәселелерінің сипатына және тексерушілердің біліктілігіне байланысты өзгереді. Пайдаланушылық сынақтардан бұрын эвристикалық бағалау жүргізу көбінесе бағалауға қосылатын салаларды анықтау немесе пайдаланушыға негізделген бағалаудан бұрын дизайн мәселелерін жою үшін қолданылады. Эвристикалық бағалау қысқа мерзімде көптеген маңызды пайдалану мәселелерін анықтай білсе де, оның нәтижелері сарапшы бағалаушының біліміне күшті тәуелді екендігі жиі сынға ұшырайды. Бұл «бір жақты» шолу бағдарламалық жасақтаманың жұмысын тексеруден өзгеше нәтижелер береді, әрбір сынақ әртүрлі проблемаларды ашады.

The main goal of heuristic evaluations is to identify any problems associated with the design of user interfaces. Usability consultants Rolf Molich and Jakob Nielsen developed this method on the basis of several years of experience in teaching and consulting about usability engineering. Heuristic evaluations are one of the most informal methods of usability inspection in the field of human–computer interaction. There are many sets of usability design heuristics; they are not mutually exclusive and cover many of the same aspects of user interface design. Quite often, usability problems that are discovered are categorized—often on a numeric scale—according to their estimated impact on user performance or acceptance. Often the heuristic evaluation is conducted in the context of use cases (typical user tasks), to provide feedback to the developers on the extent to which the interface is likely to be compatible with the intended users' needs and preferences. The simplicity of heuristic evaluation is beneficial at the early stages of design and prior to user based testing. This usability inspection method does not rely on users which can be burdensome due to the need for recruiting, scheduling issues, a place to perform the evaluation, and a payment for participant time. In the original report published, Nielsen stated that four experiments showed that individual evaluators were "mostly quite bad" at doing heuristic evaluations and suggested multiple evaluators were needed, with the results aggregated, to produce and to complete an acceptable review. Most heuristic evaluations can be accomplished in a matter of days. The time required varies with the size of the artifact, its complexity, the purpose of the review, the nature of the usability issues that arise in the review, and the competence of the reviewers. Using heuristic evaluation prior to user testing is often conducted to identify areas to be included in the evaluation or to eliminate perceived design issues prior to user based evaluation. Although heuristic evaluation can uncover many major usability issues in a short period of time, a criticism that is often leveled is that results are highly influenced by the knowledge of the expert reviewer(s). This "one sided" review repeatedly has different results than software performance testing, each type of testing uncovering a different set of problems.

Әдістеме

Эвристикалық бағалау жобаның көлемі мен түріне қарай әртүрлі жолдармен жүргізіледі. Әдетте, бағалау кезіндегі субъективтілікті азайту және нәтижелерді барынша арттыру үшін зерттелген аялар қолданылады. Эвристикалық бағалаудың артықшылықтары мен кемшіліктері бар. Бұл көптеген жағдайларда қолданылатын ресурстар мен пайдаланушының уақытына байланысты. Артықшылықтары: Бағалаушы өте толық критерийлер тізімін қарап шығып, егжей-тегжейлі процесс жүргізеді және жақсартуға болатын салалар туралы пайдалы пікір береді. Сонымен қатар, бағалауды бірнеше адам жасағандықтан, дизайнер әртүрлі көзқарастардан кері байланыс ала алады. Бұл салыстырмалы түрде қарапайым процесс болғандықтан, бағалауды ұйымдастыру және жүргізу кезінде этикалық және логистикалық қиындықтар аз болады. Кемшіліктері: Нақты критерийлер жиынтығы болғандықтан, бағалаудың сапасы бағалауды жүргізетін адамдардың біліктілігіне байланысты. Бұл сарапшыларды және бағалауды жүргізуге қабілетті адамдарды табу мәселесін тудырады. Дегенмен, егер сізде сарапшылар мен білікті бағалаушылар жеткілікті болса, бұл қиындық туындамайды. Сонымен қатар, бағалаулар көбінесе жеке пікірлерге негізделгендіктен, нәтижелерде нақты деректер болмайды – дизайнер барлық ақпаратты және бағалауларды осы ескертулерді ескере отырып қарастыруы керек.

Бағалаушылар саны

Нильсеннің мәліметінше, бір зерттеуде 3-5 бағалаушы ұсынылады. Бестен көп бағалаушы тарту қажетті жағдайларда жаңа түсініктерге қосымша мүмкіндік бермейді, және бұл жалпы бағалаудың құнына қарағанда кем пайда әкелуі мүмкін.

Жеке және топтық процесс

Топтық растау қатесін азайту үшін нәтижелерді жинақтау алдында эвристикалық бағалау жеке жүргізілуі тиіс. Nielsen 1994 жылы жаңартылған жиынтығын жариялады, ал бүгінгі күні қолданылып жүрген соңғы жиынтық 2005 жылы жарияланды:

Жүйе күйінің көрінуі: Жүйе пайдаланушыны орынды уақыт ішінде тиісті кері байланыс арқылы қандай оқиғалар болып жатқаны туралы хабардар етіп отыруы керек. Жүйе мен нақты әлем арасындағы үйлесімділік: Жүйе жүйеге қатысты терминдерден гөрі пайдаланушының тілімен, оған таныс сөздермен, тіркестермен және түсініктермен сөйлеуі керек. Нақты әлемдегі қағидаларды сақтау арқылы ақпаратты табиғи және логикалық тәртіппен ұсыныңыз. Пайдаланушының бақылауы және еркіндігі: Пайдаланушылар кейде жүйе функцияларын қате таңдап алуы мүмкін, сондықтан қажет емес жағдайдан шығу үшін анық белгіленген «қашқын жол» қажет, бұл олар ұзақ диалогтан өтуге мәжбүр болмайынша. Қайтару және қайта жасау мүмкіндігін қолдау. Үйлесімділік және стандарттар: Пайдаланушылар әртүрлі сөздердің, жағдайлардың немесе әрекеттердің бірдей мағынаны білдіретініне күмәнданбауы керек. Платформаның стандарттарын сақтаңыз. Қателерді алдын алу: Жақсы қате хабарламаларынан гөрі, проблеманың туындауына жол бермейтін мұқият жобалау жақсы. Қателерге бейім жағдайларды жою немесе оларды тексеру және пайдаланушыларға әрекетті орындамас бұрын растау опциясын ұсыну. Есте сақтаудың орнына тану: Объектілерді, әрекеттерді және опцияларды көрінетін ету арқылы пайдаланушының есте сақтау жүктемесін азайтыңыз. Пайдаланушы диалогтың бір бөлігінен екіншісіне ақпаратты есте сақтаудың қажеті болмауы керек. Жүйені пайдалану жөніндегі нұсқаулар көрінетін немесе қажет болған жағдайда оңай табуға болатын болуы керек. Пайдаланудың икемділігі мен тиімділігі: Жаңадан бастаған пайдаланушыларға көрінбейтін үдеткіштер (accelerators) тәжірибелі пайдаланушылар үшін өзара әрекеттесуді жылдамдатуы мүмкін, сондықтан жүйе тәжірибелі де, тәжірибесіз де пайдаланушыларға қызмет ете алады. Пайдаланушыларға жиі қолданылатын әрекеттерді өзгертуге мүмкіндік беріңіз. Эстетикалық және минималистік дизайн: Диалогтарда маңызсыз немесе сирек қажет болатын ақпарат болмауы керек. Диалогтағы әрбір қосымша ақпарат тиісті ақпаратпен бәсекелесіп, оның салыстырмалы көрінуін азайтады. Пайдаланушыларға қателерді тануға, себебін анықтауға және олардан құтылуға көмектесу: Қате хабарламалары қарапайым тілде (кодтарсыз) жазылуы керек, проблеманы нақты көрсетуі керек және конструктивті шешім ұсынуы керек. Көмек және құжаттама: Жүйені құжаттамасыз пайдалану оңай болғанымен, көмек пен құжаттама ұсыну қажет болуы мүмкін. Мұндай ақпаратты іздеу оңай болуы керек, пайдаланушының міндетіне бағытталған, орындалатын нақты қадамдардың тізімін ұсынуы керек және тым үлкен болмауы керек.

Visibility of system status:The system should always keep users informed about what is going on, through appropriate feedback within reasonable time. Match between system and the real world:The system should speak the user's language, with words, phrases and concepts familiar to the user, rather than system oriented terms. Follow real world conventions, making information appear in a natural and logical order. User control and freedom:Users often choose system functions by mistake and will need a clearly marked "emergency exit" to leave the unwanted state without having to go through an extended dialogue. Support undo and redo. Consistency and standards:Users should not have to wonder whether different words, situations, or actions mean the same thing. Follow platform conventions. Error prevention:Even better than good error messages is a careful design which prevents a problem from occurring in the first place. Either eliminate error prone conditions or check for them and present users with a confirmation option before they commit to the action. Recognition rather than recall:Minimize the user's memory load by making objects, actions, and options visible. The user should not have to remember information from one part of the dialogue to another. Instructions for use of the system should be visible or easily retrievable whenever appropriate. Flexibility and efficiency of use:Accelerators—unseen by the novice user—may often speed up the interaction for the expert user such that the system can cater to both inexperienced and experienced users. Allow users to tailor frequent actions. Aesthetic and minimalist design:Dialogues should not contain information which is irrelevant or rarely needed. Every extra unit of information in a dialogue competes with the relevant units of information and diminishes their relative visibility. Help users recognize, diagnose, and recover from errors:Error messages should be expressed in plain language (no codes), precisely indicate the problem, and constructively suggest a solution. Help and documentation:Even though it is better if the system can be used without documentation, it may be necessary to provide help and documentation. Any such information should be easy to search, focused on the user's task, list concrete steps to be carried out, and not be too large.

Герхардт-Поуэлстің когнитивтік инженерлік қағидалары

Нильсен эвристикалық бағалаудағы сарапшы және сала жетекшісі саналса да, Джилл Герхардт Пауалс адам-компьютер өзара әрекеттесуін жақсарту үшін когнитивтік инженерия принциптерінің жиынтығын жасады. Бұл эвристикалар немесе принциптер Нильсен эвристикаларына ұқсас, бірақ бағалауға көбірек интегралдық көзқарас ұсынады. Герхардт Пауалс принциптері төменде келтірілген. Қажетсіз жұмыс жүктемесін автоматтандыру: жоғары деңгейдегі тапсырмалар үшін когнитивтік ресурстарды босату мақсатында, ақыл-ой есептеулерін, бағалауларды, салыстыруларды және кез келген артық ойлауды жою. Белгісіздікті азайту: Шешім қабылдау уақытын және қателерді азайту үшін деректерді анық және түсінікті түрде көрсету. Деректерді біріктіру: когнитивтік жүктемені азайту үшін төменгі деңгейдегі деректерді жоғары деңгейдегі жиынтыққа шоғырландыру. Жаңа ақпаратты түсіндіруге көмектесетін мағыналы құралдармен ұсыну: Жаңа ақпаратты таныс құрылымдарда (мысалы, схемалар, метафоралар, күнделікті қолданылатын терминдер) ұсыну керек, осылайша ақпаратды қабылдау оңайлатылады. Функцияға сәйкес атауларды қолдану: Көрініс атаулары мен таңбалар контекстке байланысты болуы тиіс, бұл есте сақтау мен тануды жақсартады. Деректерді тұрақты түрде мағыналы топтарға бөлу: Экран ішінде деректер логикалық тұрғыдан топтастырылуы керек; ал экрандар арасында – біркелкі топтастырылуы керек. Бұл ақпаратты іздеу уақытын қысқартады. Деректерге негізделген тапсырмаларды шектеу: мысалы, түстер мен графиканы қолдану арқылы шикі деректерді қабылдауға жұмсалатын уақытты азайту. Дисплейде тек пайдаланушыға белгілі бір уақытта қажетті ақпаратты көрсету: Ағымдағы тапсырмаларға қатысы жоқ, артық ақпаратты алып тастау арқылы пайдаланушының назарын маңызды деректерге шоғырландыру. Қажет болған жағдайда деректерді әртүрлі кодтау: Жүйе когнитивтік икемділікті арттыру және пайдаланушының қалауын қанағаттандыру үшін деректерді әртүрлі форматтарда және/немесе егжей-тегжейлілік деңгейлерінде ұсынуы керек. Ұсынылған артық ақпарат: 10-шы принципті алғашқы екі автор 6-шы және 8-ші принциптер арасындағы ықтимал қайшылықты шешу үшін жасады, яғни, тұрақтылықты сақтау үшін кейде белгілі бір уақытта қажеттісінен артық ақпаратты қосу қажет болуы мүмкін.

Although Nielsen is considered the expert and field leader in heuristic evaluation, Jill Gerhardt Powals developed a set of cognitive engineering principles for enhancing human computer performance. These heuristics, or principles, are similar to Nielsen's heuristics but take a more holistic approach to evaluation. The Gerhardt Powals' principles are listed below. Automate unwanted workload:Eliminate mental calculations, estimations, comparisons, and any unnecessary thinking, to free cognitive resources for high level tasks. Reduce uncertainty:Display data in a manner that is clear and obvious to reduce decision time and error. Fuse data:Bring together lower level data into a higher level summation to reduce cognitive load. Present new information with meaningful aids to interpretation:New information should be presented within familiar frameworks (e. g., schemas, metaphors, everyday terms) so that information is easier to absorb. Use names that are conceptually related to function:Display names and labels should be context dependent, which will improve recall and recognition. Group data in consistently meaningful ways:Within a screen, data should be logically grouped; across screens, it should be consistently grouped. This will decrease information search time. Limit data driven tasks:Use color and graphics, for example, to reduce the time spent assimilating raw data. Include in the displays only that information needed by the user at a given time:Exclude extraneous information that is not relevant to current tasks so that the user can focus attention on critical data. Provide multiple coding of data when appropriate:The system should provide data in varying formats and/or levels of detail in order to promote cognitive flexibility and satisfy user preferences. Practice judicious redundancy:Principle 10 was devised by the first two authors to resolve the possible conflict between Principles 6 and 8, that is, in order to be consistent, it is sometimes necessary to include more information than may be needed at a given time.

Шнайдерманның интерфейс дизайнының сегіз алтын ережесі

Бен Шнайдерманның "Колданушы интерфейсін жобалау: тиімді адам-компьютер қарым-қатынасы стратегиялары" (1986) атты кітабы Нильсеннен бірнеше жыл бұрын жарық көрді. Онда оның танымал "Сегіз Алтын Ережесі" келтірілген. Біркелкілікке ұмтылыңыз: Ұқсас жағдайларда бірдей әрекеттердің тізбегі сақталуы керек. Жиі пайдаланушыларға қысқа жолдарды қолдануға мүмкіндік беріңіз: Пайдалану жиілігі артаған сайын, пайдаланушылар өзара әрекеттесулер санын азайтуға тырысады. Ақпараттық кері байланыс ұсыныңыз: Кез келген операторлық әрекетке жүйеден кері байланыс болуы тиіс. Диалогты аяқтауға бағыттаңыз: Әрекеттер тізбегі бастамы, ортасы және соңы бар топтарға бөлінуі керек. Қателерді оңай жоюға мүмкіндік беріңіз: Жүйені мүмкіндігінше солай жобалаңыз, пайдаланушы ауыр қателіктер жасамас үшін. Іс-қимылдарды оңай кері қайтаруға рұқсат беріңіз: Бұл мүмкіндік алаңдаушылықты азайтады, өйткені пайдаланушы қателерді түзетуге болатынын біледі. Ішкі бақылау ортасын қолдаңыз: Тәжірибелі операторлар жүйеге өздері басшылық ететініне және жүйенің олардың әрекеттеріне жауап беретініне сенгісі келеді. Сондықтан жүйені пайдаланушылардың іс-қимылдардың бастамашылары болуы үшін, жауап берушілер емес, құрастырыңыз. Қысқа мерзімді есте сақтау жүктемесін азайтыңыз: Адамның қысқа мерзімді есте сақтауда ақпаратты өңдеу қабілетінің шектеулі болуына байланысты дисплейлерді қарапайым ұстау, көп беттік дисплейлерді біріктіру, терезелердің қозғалыс жиілігін азайту және кодтарды, мнемоникалық ережелерді және әрекеттер тізбегін үйрену үшін жеткілікті уақыт беру қажет.

Доменге немесе мәдениетке тән эвристикалық бағалау

Белгілі бір сала мен мәдениетке ие қосымша үшін жоғарыда айтылған эвристикалар потенциалды қолданушылық проблемаларды анықтай алмайды. Эвристиканың осы шектеулері қосымшаның салалық және мәдени ерекшеліктерін ескере алмауынан туындайды. Осыдан салаға немесе мәдениетке қатысты эвристикалық бағалау қажеттігі туады.