Америкалық қаршыға бұлбұл (Amerikalıq qarşığa bұлbұл)

Кіріспе

Бүркіттің түрлері – Американың гарпиялық бүркіті

Гарпиялық бүркіт (Harpia harpyja) – ірі неотропикалық бүркіт түрі. Оны Папуалық бүркіттен (кейде Жаңа Гвинеялық немесе Папуалық гарпиялық бүркіт деп аталады) ажырату үшін американдық гарпиялық бүркіт деп те атайды. Бұл өз ареалындағы ең үлкен және ең күшті жыртқыш құс, сондай-ақ әлемдегі ең ірі бүркіт түрлерінің бірі. Ол көбінесе тропикалық жазық ылғалды ормандардың жоғарғы (көкжиек) қабатында мекендейді. Табиғи ортасының жойылғандығы оның бұрынғы ареалының көп бөлігінен жоғалып кетуіне әкелді және Орталық Американың көп бөлігінде ол құрып кетуге жақын. Бразилияда гарпиялық бүркітті патшалық сұңқар деп те атайды (gavião real). Harpia туысы Harpyopsis, Macheiramphus және Morphnus туыстарымен бірге Harpiinae кіші тұқымдасын құрайды.

Таксономия

Гарпия бүркітін алғаш рет Карл Линней өзінің 1758 жылы шыққан "Systema Naturae" кітабының 10-шы басылымында Vultur harpyja деп сипаттады, осы мифологиялық жаратылыс – гарпиядан кейін. Қазір ол 1816 жылы француз орнитологы Луи Пьер Вьейо енгізген Harpia туысына жататын жалғыз түр. Гарпия бүркіті ең жақын туысы – қырлы бүркіт (Morphnus guianensis), Папуа бүркіті (Harpyopsis novaeguineae) және жарғанақ бүркіті (Macheiramphus alcinus) – төртеуі де үлкен Accipitridae отбасының ішіндегі Harpiinae тұқымдасына жатады. Бұрын жақын туыс деп есептелген филиппин бүркіті ДНК талдауы арқылы raptor отбасының басқа тармағына жататындығы анықталды, себебі ол Circaetinae туысына жатады. "Harpyja" деген түрлік атауы және қазақшадағы "гарпия" сөзінің екеуі де ежелгі грек тіліндегі harpyia (ἅρπυια) сөзінен шыққан. Олар ежелгі грек мифологиясындағы гарпияларға сілтеме жасайды. Бұл – өлгендерді Адес немесе Тартарға алып ұшатын жел рухтары, олардың денесінің төменгі жағы мен тырнақтары жыртқыш құсқа ұқсас, ал басы әйел басынан, бойы биік баладан ересек адамға дейін жетеді; кейбір бейнелерде олар құс тәрізді денеге, қарт әйелдің ашық көкірегіне, алып қанаттарға және гротеск, өткір тісті, мутант бүркіттің басына ие, қанаты бар гоблинге ұқсас жаратылыстар болып бейнеленген.

Сипаттама

Арпий бүркітінің үстіңгі жағы қап-қара қауырсындармен жабылған, ал астыңғы жағы көбінесе ақ, тек қана қауырсынды таяқшеңгелері қара жолақтармен өрнектелген. Кең қара жолақ жоғарғы кеудені сұр бастан ақ іштен бөліп тұрады. Басы ақшыл сұр түсті және екі қанатты қыртыспен қауырсынды. Құйрығының үстіңгі жағы үш сұр жолақты қара, ал астыңғы жағы үш ақ жолақты қара. Көздің қабықшасы сұр, қоңыр немесе қызыл, мүңкісі мен тұмсығы қара немесе қаралау, ал таяқшеңгелері мен тырнақтары сары түсті. Аталықтар мен аналықтардың қауырсындары бірдей. Таяқшеңінің ұзындығы дейін жетеді. Әдетте, ересек аналық арпий бүркітінің салмағы дейін болады. Бір дерек бойынша, ересек аналықтардың салмағы дейін жетеді. Бірақ "Изебел" атты ерекше ірі тұтқын арпий бүркітінің салмағы болған. Алайда, тұтқындық жағдайдағы бұл үлкен аналықтың салмағы, табиғаттағы арпий бүркіттерінің салмағын толық көрсетпеуі мүмкін, себебі тамаққа қолжетімділік жағдайы әртүрлі. Еркектерге келсек, олар аналықтарға қарағанда әлдеқайда кішідірек және салмағы аралығында болуы мүмкін. Ересек еркектердің орташа салмағы болса, ересек аналықтардың орташа салмағы – бұл орташа дене массасында 35% немесе одан да жоғары айырмашылықты құрайды. Арпий бүркітінің жалпы ұзындығы дейін жетеді. Еркектердің орташа тырнақ өлшемі 8.6 см (3.4 дюйм), ал аналықтардың 12.3 см (4.8 дюйм) құрайды. Ол кейде филиппин бүркітімен бірге ең үлкен бүркіттердің бірі деп есептеледі, ол орташа есеппен (жыныстар арасындағы орташа есеппен) сәл ұзын (арасында), бірақ салмағы аздау, ал Стеллер теңіз бүркіті орташа есеппен сәл ауыр (үш жыныссыз құстың орташа салмағы ) болуы мүмкін. Арпий бүркіті Орталық Америкада кездесетін ең ірі құс түрі болуы мүмкін, бірақ американдық ақ пеликан (Pelecanus erythrorhynchos) және жабиру (Jabiru mycteria) сияқты ірі су құстарының орташа дене массасы одан аздау. Бұл түр ұядан тыс жерде көбінесе үнсіз болады. Ұяда ересектер тереңдете, әлсіз және қайғылы айқай салады, ал жұмыртқа басып жатқан еркектердің дауысы "ысқырық немесе зарлы айқай" деп сипатталады. Жұмыртқа басып жатқан аналықтардың дауысы да ұқсас, бірақ төменгі тембрлі. Тамақпен ұяға жақындағанда, еркек "шапшаң қышқыру, қаз сияқты айқайлар және кейде өткір айқайлар" шығарады. Балапандар өсе келе екеуінің де дауыстылығы азаяды, ал балапандардың дауыстылығы артады. Балапандар жаңбыр немесе күн сәулесіне қорқынышпен "чи-чи-чи-чи-чи" деп айқайлайды. Адамдар ұяға жақындағанда, балапандар ырғақ, сыбырлап және сылдырлап дыбыс шығарады.

The upperside of the harpy eagle is covered with slate black feathers, and the underside is mostly white, except for the feathered tarsi, which are striped black. A broad black band across the upper breast separates the gray head from the white belly. The head is pale grey, and is crowned with a double crest. The upperside of the tail is black with three gray bands, while the underside of it is black with three white bands. The irises are gray or brown or red, the cere and bill are black or blackish and the tarsi and toes are yellow. The plumage of males and females is identical. The tarsus is up to long. Female harpy eagles typically weigh One source states that adult females can weigh up to An exceptionally large captive female, "Jezebel", weighed Being captive, however, this large female may not be representative of the weight possible in wild harpy eagles due to differences in the food availability. The male, in comparison, is much smaller and may range in weight from The average weight of adult males has been reported as against an average of for adult females, a 35% or higher difference in mean body mass. Harpy eagles may measure from in total length Mean talon size is 8.6 cm (3.4 in) in males, and 12.3 cm (4.8 in) in females. It is sometimes cited as the largest eagle alongside the Philippine eagle, which is somewhat longer on average (between sexes averaging ) but weighs slightly less, and the Steller's sea eagle, which is perhaps slightly heavier on average (mean of three unsexed birds was ). The harpy eagle may be the largest bird species to reside in Central America, though large water birds such as American white pelicans (Pelecanus erythrorhynchos) and jabirus (Jabiru mycteria) have scarcely lower mean body masses. This species is largely silent away from the nest. There, the adults give a penetrating, weak, melancholy scream, with the incubating males' call described as "whispy screaming or wailing". The females' calls while incubating are similar, but are lower pitched. While approaching the nest with food, the male calls out "rapid chirps, goose like calls, and occasional sharp screams". Vocalization in both parents decreases as the nestlings age, while the nestlings become more vocal. The nestlings call chi chi chi chi chi chi chi, seemingly in alarm in response to rain or direct sunlight. When humans approach the nest, the nestlings have been described as uttering croaks, quacks, and whistles.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Сирек кездесетін және табиғаты жасырын гарпия бүркітінің ареалы Оңтүстік Мексиканы (Чьяпас, Оахака және Юкатан штаттары қоса алғанда) және Орталық Америка арқылы Оңтүстік Америкаға дейін, тіпті Аргентинаға дейін созылады. Бұл бүркітті туристер мен жергілікті тұрғындар Коста-Рика мен Панамада көруге болады. Олардың табиғаты жаңбырлы ормандар болғандықтан, негізінен ормандағы ең биік қабатта ұя салады және аң аулайды. Гарпия бүркіті Бразилияда ең көп таралған, ол елдің барлық аймақтарында кездеседі. Панама мен Коста-Риканың кейбір аймақтарын қоспағанда, бұл түр Орталық Америкада дерлік жойылып барады, бұл, әдетте, Мезоамерика жаңбырлы ормандарының көп бөлігін ағаш өңдеу өнеркәсібінің жоюына байланысты. Климаттың өзгеруі салдарынан олардың мекендеу аймағы одан әрі тарылуы күтілуде. Гарпия бүркіті тропикалық, жазық жаңбырлы ормандарды ұнатады және осындай аймақтарда ормандағы қанатынан бастап, биік өсімдіктерге дейін ұя салады. Олар көбінесе 2200 метрден төмен биіктікте кездеседі, бірақ гарпиялар одан да биіктеп ұшқандары тіркелген. Дегенмен, оларды орман шеттерінде, әртүрлі орталарда, мысалы, серрадо, каатинга, бурити пальмаларының шоғырларында, егістік алқаптарында және қалаларда ұшып жүргенін көруге болады. Жақында олар жоғары сапалы орман шаруашылығы жүргізілетін аймақтарда да табылған.

Тамақтандыру

Толық жетілген гарпиялар азық тізбегінің басында тұрады. Олардың тұяқтары тірі бүркіттердің ішіндегі ең үлкені, және өз салмағының шамамен жартысына дейін салмақты жемді алып жүруге қабілетті. Оның негізгі жемі – ағаштарда мекендейтін сүтқоректілер, ал диетасының көп бөлігі жалқауларға бағытталған. Агуар Сильва 2003-2005 жылдар аралығында Бразилияның Амазонас штатындағы Паринтинс қаласындағы ұялау орнында жүргізген зерттеулерінде ата-анасы ұяға әкелген жем қалдықтарын жинады. Зерттеушілер гарпияның жемінің 79% екі түрдің жалқауларынан тұратынын анықтады: 39% – қоңыр тамақ жалқауы (Bradypus variegatus), және 40% – Линнейдің екі саусақты жалқауы (Choloepus didactylus). Гарпиялар барлық өлшемдегі жалқауларды аулай алады, оның ішінде толық жетілген екі саусақты жалқауларды да. Гвианадағы бірнеше ұяларда маймылдар ұяларда табылған жем қалдықтарының шамамен 37% құрады. Сол сияқты, Амазонкадағы Эквадордың 10 ұясынан табылған қалдықтардың 35% зебид маймылдарынан тұрды. Әдетте, жемге қапшық маймылдар, саки маймылдар, айқайлайтын маймылдар, тити маймылдар, әскер маймылдар және құйрықты маймылдар кіреді. Дегенмен, тамарин мен мармосет сияқты кішкентай маймылдар бұл түрлер үшін жем ретінде елеусіз көрінеді. Ірі айқайлайтын маймылдар да ауланады, негізінен Колумбияның қызыл айқайлайтын маймылы (Alouatta seniculus), сондай-ақ Гвиананың қызыл айқайлайтын маймылы (Alouatta macconnelli) және мантиялы айқайлайтын маймылы (Alouatta palliata). Бір зерттеуде гарпиялар Юкатанның қара айқайлайтын маймылын (Alouatta pigra) аулаған, бұл ең үлкен айқайлайтын маймыл, оның салмағы 70-80 кг-ға жетеді, бірақ бұл бүркіттер аулаған маймылдардың жасы белгісіз. Дегенмен, әйел гарпиялар басқа ірі маймылдардың ересектерін де аулай алады, оның ішінде жүнді маймыл (Lagothrix cana), Перу құйрықты маймылы (Ateles chamek) және қызыл бетті құйрықты маймыл (Ateles paniscus), олардың салмағы ірі еркектерде шамамен және одан да көп болуы мүмкін. Мүмкіндік туғанда, жартылай ағаш өсіретін және тіпті құрлықта тіршілік ететін сүтқоректілер де жем болады. Пантаналда бір жұп ұя салып, көбінесе шошқа (Coendou prehensilis) мен агути (Dasyprocta azarae) жемін жеді. Тамандуаның екі түрі де (Tamandua mexicana & T. tetradactyla) ауланады, және армадиллолар, әсіресе тоғыз жолақты армадилло (Dasypus novemcinctus) да. Бұл ет жейтін жемшөп түрлерінің салмағы шамамен . Еркектер әдетте салыстырмалы түрде кішкентай жемді аулайды, олардың салмағы өз салмағының жартысына тең немесе шамамен жартысы. Ата-аналар ұяға әкелген жемдер әдетте орташа өлшемді болады, олардың салмағы шамамен .

Full grown harpy eagles are at the top of a food chain. They possess the largest talons of any living eagle and have been recorded as carrying prey weighing up to roughly half of their own body weight. Its main prey are tree dwelling mammals, and a majority of the diet has been shown to focus on sloths. Research conducted by Aguiar Silva between 2003 and 2005 in a nesting site in Parintins, Amazonas, Brazil, collected remains from prey offered to the nestling by its parents. The researchers found that 79% of the harpy's prey was accounted for by sloths from two species: 39% brown throated sloth (Bradypus variegatus), and 40% Linnaeus's two toed sloth (Choloepus didactylus). Harpy eagles are capable of hunting all size of sloths, including full grown adult two toed sloths weighing up to
Another major prey of harpy eagles is monkeys. At several nests in Guyana, monkeys made up about 37% of the prey remains found at the nests. Similarly, cebid monkeys made up 35% of the remains found at 10 nests in Amazonian Ecuador. Monkeys regularly taken include capuchin monkeys, saki monkeys, howler monkeys, titi monkeys, squirrel monkeys, and spider monkeys. Smaller monkeys, such as tamarins and marmosets, are, however, seemingly ignored as prey by this species. Larger howler monkeys are also taken, mainly Colombian red howler (Alouatta seniculus), but also Guyanan red howler (Alouatta macconnelli) and mantled howler (Alouatta palliata). In one study, breeding harpy eagles hunted Yucatán black howler (Alouatta pigra), the largest howler monkey which can weigh between , although the ages of the monkeys taken by these eagles are unknown. Nevertheless, adults of other large monkeys can be taken by female harpy eagles, including woolly monkey (Lagothrix cana) and Peruvian spider monkey (Ateles chamek), and red faced spider monkey (Ateles paniscus) which can weigh around and possibly exceeding in large males. Other partially arboreal and even land mammals are also preyed on given the opportunity. In the Pantanal, a pair of nesting eagles preyed largely on the porcupine (Coendou prehensilis) and the agouti (Dasyprocta azarae). Both species of tamanduas (Tamandua mexicana & T. tetradactyla) are taken and armadillos, especially nine banded armadillo (Dasypus novemcinctus) are also taken, Those carnivoran prey species usually weigh around , Other parrots have also been preyed on, as well as cracids such as curassows and other birds like seriemas. Males usually take relatively smaller prey, with a typical range of or about half their own weight. Prey items taken to the nest by the parents are normally medium sized, having been recorded from .

Өсіру

Идеалдық жағдайда ұялар бір-біріне жақын орналасады. Панама мен Гайананың кейбір аймақтарында белсенді ұялар бір-бірінен алыс орналасқан, ал Венесуэлада олар бір-біріне жақын орналасқан. Перуде ұялар арасындағы орташа қашықтық құрады, ал әр көбейетін жұптың орташа ауданы шамамен болды. Азырақ қолайлы аймақтарда, фрагменттелген орманды жерлерде көбею аумақтары шамамен бағаланды. Бұл құс ұя салу үшін Бразилия жаңғағы сияқты басқа да ірі ағаштарды пайдаланады. Бразилияның Пантанал аймағында табылған ұя салу орны камбара ағашына (Vochysia divergens) салынған. Бүкіттер жұптары арасында ешқандай демонстрация байқалмайды және олар өмір бойы жұптасады деп есептеледі. Арпий бүкітінің бір жұбы әдетте 2-3 жыл сайын бір ғана балапан өсіреді. Бірінші балапан шыққаннан кейін екінші жұмыртқаға назар берілмейді және әдетте бірінші жұмыртқа жойылмаса, шықпайды. Жұмыртқа шамамен 56 күндей инкубацияланады. Балапаны 36 күндікке келгенде тұрып, қимылдай бастайды. Балапан 6 айлық шамасында ұшып шығады, бірақ ата-анасы оны тағы 6-10 ай бойы тамақтандыруды жалғастырады. Аталық инкубация кезіндегі аналыққа және кейіннен балапанға көптеген азықтарды әкеледі, сонымен қатар аналық азық іздеп жүргенде инкубациялық кезеңді өз мойнына алады және олжаны ұяға қайта әкеледі. Құстар 4-6 жасқа келгенге дейін көбеюге дайын болмайды.

Қалыптануы мен сақталуы

Гарпия бүркіті әлі де кең аумақта кездеседі, бірақ оның таралу аймағы мен саны едәуір азайды. Оған негізінен орман шаруашылығының кеңеюі, мал өсіру, егіншілік және пайдалы қазбаларды іздеу салдарынан туындаған мекендеу ортасының жоғалуы қауіп төндіреді. Сонымен қатар, ол малға нақты зиян келтіретіні немесе адам өміріне қауіпті деген қате түсінік салдарынан аңшылардың нысанына айналады, себебі оның денесі өте үлкен. Адамдарды аулайтыны немесе үй жануарларын сирек шабатыны белгілі болмаса да, оның ірілігі мен адамдарға дерлік қорқынышсыз мінез-құлқы аңшылар үшін "тартыссыз нысана" етеді. Дегенмен, 1990 жылдардағы ғылыми жазбалар Атлант ормандысының гарпия бүркіті популяциясы көшпенді болуы мүмкін екенін көрсетеді. Бразилиядағы кейінгі зерттеулер 2009 жылы Бразилиялық Амазониядан тыс, гарпия бүркітінің Эспириту-Санту, Сан-Паулу және Парана штаттарындағы жағдайы аса қауіпті, Рио-де-Жанейро штатында жойылу қаупі бар екенін, ал Рио-Гранде-ду-Сул (2015 жылғы наурызда Parque Estadual do Turvo үшін жаңа рекорд тіркелді) және Минас-Жерайс штаттарында жойылған болуы мүмкін екенін анықтады. Бразилиядағы олардың жалпы саны әлі белгісіз. Халықаралық табиғатты қорғау одағы (IUCN) гарпия бүркітін әлемдік деңгейде осал түр деп санайды. Ол Сальвадорда және Коста-Рикада жойылып кеткен.

Ұлттық бастамалар

Түрлі елдерде түрді қалпына келтіру үшін әртүрлі бастамалар жүргізілуде. 2002 жылдан бері Peregrine Fund Дариен провинциясында гарпия бүркітін сақтау және зерттеу бағдарламасын бастады. Бразилияда Ұлттық Амазония зерттеу институтында осыған ұқсас және одан да ауқымды зерттеу жобасы жүргізілуде. Оның аясында жергілікті қауымдастықтардың зерттеушілері мен еріктілері 45 ұя салу орнын (қазіргі кезде 62 орын, олардың үшеуі Амазония бассейнінен тыс жерлерде және барлығы үш еуі де белсенді емес) бақылап отыр. Бразилияның Ұлттық ғарыш зерттеу институтына жіберілген спутниктік сигнал арқылы үш жылдан астам уақыт бойы гарпия бүркітінің балапанын радиотапсырмашымен бақылауға мүмкіндік берілген. Сондай-ақ, Бразилияда шығатын National Geographic журналына арналған фотосурет Қаражас ұлттық орман паркіндегі ұядан түсірілді. Панамада Peregrine Fund тұтқында 49 құсты өсіріп, босату жобасын жүзеге асырды. Сонымен қатар, 2000 жылдан бері Peregrine Fund осы түрді зерттеу мен сақтау бойынша жобаны жүзеге асырып келеді, бұл гарпия бүркітін зерттеу бойынша ең ұзақ мерзімді зерттеу болып табылады. Белизде 2003 жылы Белиз зообағының және Peregrine Fund қорының негізін қалаушы және директоры Шарон Матоланың қатысуымен Белизде гарпия бүркітін қалпына келтіру жобасы басталды. Бұл жобаның мақсаты Белизде гарпия бүркітінің популяциясын қайта қалпына келтіру болды. Орман фрагментациясы, ату және ұяларды жою салдарынан бүркіттердің саны азайды, нәтижесінде түрдің жойылуына жақын қалды. Тұтқында өсірілген гарпия бүркіттері Белиздегі Рио Браво қорық-басқару аймағына жіберілді, ол сапалы ормандық ортасымен және Гватемала мен Мексикамен байланысымен ерекшеленеді. Гватемала және Мексикамен ортаны байланыстыру сапалы ортаны сақтау және аймақтық деңгейде гарпия бүркітін сақтау үшін маңызды болды. 2009 жылдың қараша айына дейін 14 гарпия бүркіті босатылды және оларды Peregrine Fund спутниктік телеметрия арқылы бақылайды. 2009 жылдың қаңтар айында Бразилияның Парана штатындағы дерлік жойылған популяциядан шыққан балапан Бразилия/Парагвай мемлекеттік компаниясы Itaipu Binacional компаниясының Итайпу тоғанының маңында сақталған қорықта тұтқында өсірілді. 2009 жылдың қыркүйегінде жеке резервацияда 12 жыл тұтқында болған ересек ұрғашыға радиотапсырмашы орнатылып, Баия штатындағы Пау Бразиль ұлттық паркіне (бұрынғы Монте-Паскаль ұлттық паркі) жабайы табиғатқа қайта жіберілді. 2009 жылдың желтоқсанында Белиздегі Рио-Браво қорық-басқару аймағына 15-ші гарпия бүркіті босатылды. Бұл босату шарасы Копенгагенде өткен БҰҰ-ның 2009 жылғы Климаттық өзгерістер жөніндегі конференциясымен сәйкес келеді. Панамадағы Peregrine қызметкерлері "Үміт" деп лақап берген 15-ші бүркіт Белиздегі орманды сақтаудың "символына" айналды, бұл дамып келе жатқан ел үшін және климаттық өзгерістерге байланысты осы іс-шаралардың маңыздылығын көрсетеді. Бұл оқиға Белиздегі ірі БАҚ-та жарияланды және АҚШ-тың Белиздегі елшісі Винай Туммалапалли мен Ұлыбританияның Белиздегі жоғарғы комиссары Пэт Эшворт тарапынан қолдау көрсетілді. Колумбияда 2007 жылға қарай жабайы табиғаттан заңсыз алынған ересек еркек және ересек емес ұрғашы гарпия бүркіті табиғи ортаға қайтарылып, Кордобадағы Парамильо ұлттық паркінде бақылауға алынды, ал тағы бір жұп зерттеу орталығында өсіріліп, кейін босату үшін тұтқында ұсталып қалды. Эквадорда жергілікті американдық қауымдастықтарының еріктілерінің көмегімен бақылау жұмыстары жүргізілуде, оның ішінде бірнеше испан университеттерінің бірлескен демеушілігі бар. Бұл жұмыс 1996 жылдан бері Перуде жүргізіліп келеді, ол Мадре-де-Диос аймағындағы Тамбопата провинциясындағы жергілікті қауымдастыққа бағытталған. 1992 жылы басталған тағы бір бақылау жобасы 2005 жылы Венесуэланың Боливар штатында жұмыс істеді.

Various initiatives for restoration of the species are in place in various countries. Since 2002, the Peregrine Fund initiated a conservation and research program for the harpy eagle in the Darién Province. A similar—and grander, given the dimensions of the countries involved—research project is occurring in Brazil, at the National Institute of Amazonian Research, through which 45 known nesting locations (updated to 62, only three outside the Amazonian basin and all three inactive) are being monitored by researchers and volunteers from local communities. A harpy eagle chick has been fitted with a radio transmitter that allows it to be tracked for more than three years via a satellite signal sent to the Brazilian National Institute for Space Research. Also, a photographic recording of a nest site in the Carajás National Forest was made for the Brazilian edition of National Geographic Magazine. In Panama, the Peregrine Fund carried out a captive breeding and release project that released a total of 49 birds in Panama and Belize. The Peregrine Fund has also carried out a research and conservation project on this species since the year 2000, making it the longest running study on harpy eagles. In Belize, the Belize Harpy Eagle Restoration Project began in 2003 with the collaboration of Sharon Matola, founder and director of the Belize Zoo and the Peregrine Fund. The goal of this project was the re establishment of the harpy eagle within Belize. The population of the eagle declined as a result of forest fragmentation, shooting, and nest destruction, resulting in near extirpation of the species. Captive bred harpy eagles were released in the Rio Bravo Conservation and Management Area in Belize, chosen for its quality forest habitat and linkages with Guatemala and Mexico. Habitat linkage with Guatemala and Mexico were important for conservation of quality habitat and the harpy eagle on a regional level. As of November 2009, 14 harpy eagles have been released and are monitored by the Peregrine Fund, through satellite telemetry. In January 2009, a chick from the all but extirpated population in the Brazilian state of Paraná was hatched in captivity at the preserve kept in the vicinity of the Itaipu Dam by the Brazilian/Paraguayan state owned company Itaipu Binacional. In September 2009, an adult female, after being kept captive for 12 years in a private reservation, was fitted with a radio transmitter before being restored to the wild in the vicinity of the Pau Brasil National Park (formerly Monte Pascoal NP), in the state of Bahia. In December 2009, a 15th harpy eagle was released into the Rio Bravo Conservation and Management Area in Belize. The release was set to tie in with the United Nations Climate Change Conference 2009, in Copenhagen. The 15th eagle, nicknamed "Hope" by the Peregrine officials in Panama, was the "poster child" for forest conservation in Belize, a developing country, and the importance of these activities in relation to climate change. The event received coverage from Belize's major media entities, and was supported and attended by the U. S. Ambassador to Belize, Vinai Thummalapally, and British High Commissioner to Belize, Pat Ashworth. In Colombia, as of 2007, an adult male and a subadult female confiscated from wildlife trafficking were restored to the wild and monitored in Paramillo National Park in Córdoba, and another couple was being kept in captivity at a research center for breeding and eventual release. A monitoring effort with the help of volunteers from local Native American communities is also being made in Ecuador, including the joint sponsorship of various Spanish universities—this effort being similar to another one going on since 1996 in Peru, centred around a native community in the Tambopata Province, Madre de Dios Region. Another monitoring project, begun in 1992, was operating as of 2005 in the state of Bolívar, Venezuela.

Адам мәдениетінде

Панаманың ұлттық құсы – гарпия бүркіті және ол Панаманың елтаңбасында бейнеленген. Белизде босатылған, "Үміт" деп аталған 15-ші гарпия бүркіті, Біріккен Ұлттар Ұйымының 2009 жылғы Климат өзгеруі жөніндегі конференциясының құрметіне "Климаттың өзгеруі жөніндегі елші" атанды. Бұл құс Венесуэланың 2000 боливарінің артқы жағында бейнеленген. Гарпия бүркіті Гарри Поттер фильмдер сериясындағы Фаукс құсының дизайнына шабыт берді. BBC-нің "Кездескен қанатты жандар" бағдарламасында қазір жойылып кеткен Хааст бүркітін бейнелеу үшін тірі гарпия бүркіті пайдаланылды.

Жергілікті мәдениеттер

Ацтек дінінде қыран бүркіті Кетцалькоатльға қасиетті саналған.