Кіріспе
Иоганн Креллий (полякша: Ян Крелл, ағылшынша: John Crell; 26 шілде 1590 жылы Хеллмицхаймда дүниеге келген – 11 маусым 1633 жылы Раковта қайтыс болған) – поляк және неміс дінтанушысы.
Johannes Crellius (Polish: Jan Crell, English: John Crell; 26 July 1590 in Hellmitzheim – 11 June 1633 in Raków) was a Polish and German theologian.
Өмір
Иоганн Крельдің әкесі, Иоганн Крель аға, солтүстік Баварияның Франкен аймағындағы Хеллмицхайм шіркеуінің пасторы болды (қазір Кітцинген округіндегі Ипхофеннің бір бөлігі). Оның ұлы Кшиштоф Крель Спиновский (1622–1680), немерелері Кристофер Крель кіші, Лондонның медицина докторы (1658), Самуэль Креллиус (1660–1747) және Пауэль Крель Спиновский (1677), сондай-ақ оның АҚШ-тың Джорджия штатындағы шөберелерінің бәрі социниандық көзқарастарды қолдады. Креллиус 22 жасында Польшаға көшіп, социниандардың, сондай-ақ поляк бауырластарының бас теологтарының бірі ретінде танылды. 1613 жылдан бастап Раковтағы Раковиан академиясында жұмыс істеді, 1616–1621 жылдары академияның ректоры болды. 1630 жылы ол Жоахим Штегманн ағамен бірлесіп Раковиялық Жаңа Өсиеттің неміс тіліндегі нұсқасын дайындады.
Ықпал
Креллдің бірнеше еңбегі алғаш рет Родецкий мен Стернацкий Раковиан академиясының баспаханасында жарық көрді (1602-1638). Бұл және басқалары кейін Франс Куйпердің Bibliotheca Fratrum Polonorum quos Unitarios vocant ("Унитариан деп аталатын поляк бауырларының кітапханасы") атты еңбегінің III-V томдарында жарияланды (Амстердам, 1668). Крелл Кристофер Сандтың библиографиялық және биографиялық жинағы Bibliotheca antitrinitariorum (1684) ішінде де кездеседі. Бұл еңбектер кеңінен таратылып, Вольтер, Джон Локк және басқа да ағартушылық ойшылдардың қолына тиді. Креллдің екі еңбегі ағылшын тіліне аударылды. Біріншіден, "Дін бостандығын қорғайтын мақала" (Лондон, 1646). Екіншісі, "Құдай Әке туралы екі кітап: Онда Құдайдың Ұлы мен Киелі Рухтың мәнісі туралы көп мәселе талқыланады". Алғашқы басылымы 1665 жылы Кёнигсбергте жарық көрді. Екінші басылымы Лондонда (1691) жарық көрді. Ол "Құдайдың бірлігіне жауап берілді және қорғалды" деп қайта аталды, бірақ титул бетінен басқа, алғашқы басылымнан ешқандай айырмасы болмады. Креллдің еңбектері туралы білім ағылшын унитариандарының кейінгі ұрпақтарына жетті. Алайда Томас Белшем – латын тілінде Креллдің еңбектеріне қол жеткізген унитариандық авторлардың бірі және ол өзінің "Апостол Пауылдың хаттары: Аударма, түсіндірмелер және ескертулер" (1822) атты еңбегінде бірнеше рет Креллден үзінді келтіреді.