Кіріспе

Британдық саясаткер (1939–2015)

Ол Хабердашерс Аске ұлдар мектебінде және Кембридж университетінің Троица колледжінде білім алған, онда Кембридж одағының президенті және Кембридж университеті консерваторлар қауымдастығының төрағасы болды. Бриттан содан кейін Генри стипендиясы бойынша Йель университетінде оқыды. Экономикалық журналист Сэр Сэмюэл Бриттан – оның інісі болған.

Парламент депутаты және министр

1966 және 1970 жылдары Кенсингтон Солтүстік сайлау округінде сәттілікке жете алмағаннан кейін, ол 1974 жылдың ақпан айында өткен жалпы сайлауда Кливленд пен Уитби округінен Парламентке сайланды және 1976 жылы оппозицияның өкілі атанды. 1978 жылы патшаның кеңесшісі (Queen’s Counsel) дәрежесіне ие болды. 1979-1981 жылдары Ішкі істер министрлігінде мемлекеттік хатшы қызметін атқарды. Кейіннен Қаржы министрлігінің бас хатшысы болып тағайындалды, соның арқасында Министрлер кабинетінің ең жас мүшесі болды. Ол кабинеттегі әріптестеріне әлеуметтік қамсыздандыру, денсаулық сақтау және білім беруге жұмсалатын қаражатты "қаласа да, қаламаса да" қысқарту керектігін ескертті. 1983 жылғы сайлауда Бриттен Ричмонд округінен Парламент депутаты болып сайланды. Сайлаудан кейін Ішкі істер министрі болып тағайындалды, бұл оны Черчилльден кейінгі ең жас министр етті. Ереуілдің жеңіліске ұшырауының бір себебі – жергілікті полиция күштеріне орталықтандырылған басқару жүйесінің енгізілуі болды. Ереуіл басталған сәтте Бриттен Нью-Скотланд-Ярдта Ұлттық ақпарат беру орталығын құрды, ол барлау мәліметтерін және қажет болған жағдайда полиция күштерін үйлестіруге арналған еді. Маргарет Тэтчер үкіметі кеншілер ереуіліне мұқият дайындық жасаған, ал Уайтхолл комитеті 1981 жылдан бері ұзаққа созылуы мүмкін дауға дайындық мақсатында құпия түрде жиналатын болды. 1984 жылы британдық полиция қызметкері Ивон Флетчердің Лондондағы Ливия елшілігі алдындағы наразылық акциясы кезінде қаза табуынан кейін Бриттен үкіметтік дағдарыс комитетін басқарды, өйткені Тэтчер мен Сыртқы істер министрі сэр Джеффри Хоу сол кезде елде болмады. 2014 жылдың қаңтар айында Ұлттық архивтер жариялаған құпия үкіметтік құжаттар Ливияның британдық шенеуніктерді Ливия елшілігі алдындағы наразылық акциясының зорлыққа толуы мүмкін екені туралы екі рет ескерткенін көрсетті – бұл WPC Флетчердің қазасына бірнеше сағат бұрын болған еді. 1986 жылдың қыркүйегінде Жоғары сот судьясы Бриттенді, Ішкі істер министрі ретінде МИ5-ке Ядролық қаруды жою науқанының жетекшісінің телефонын тыңдауға рұқсат бергені үшін заңсыз әрекет жасады деген айыптан ақтап тастады. 1985 жылдың қыркүйегінде Бриттен Сауда және өнеркәсіп министрі болып тағайындалды. Джонатан Эйткеннің сөзіне сүйенсек, оның қызметтен алынуының себебі премьер-министр Маргарет Тэтчердің Бриттен "телевизияда хабарды жеткізе алмайды" деген пікірі болды. Тэтчер өзінің естеліктерінде Бриттен туралы былай деп жазды: "Барлығы оның теледидардағы мінез-құлқына наразы болды, ол оңаша және қиындықпен толғандай көрінді". Бриттен нашар коммуникатор ретінде сынға ұшырады, сондай-ақ "Нағыз өмір" (Real Lives) телесериалындағы "Солтүстік Ирландиядағы қиындықтар" тақырыбындағы "Одақтың шегінде" бағдарламасын тоқтатудағы рөлі үшін де сынға ұшырады.

Вестленд ісі бойынша отставкаға кету

Бриттен 1986 жылдың қаңтар айында «Вестленд» ісіне байланысты сауда және өнеркәсіп министрі лауазымынан қанағаттанбады. Бриттен бас прокурордың Майкл Хесселтинді Еуропалық инвесторлар консорциумымен «Вестлендті» құтқару науқанында дұрыс емес ақпарат таратқаны үшін айыптаған хатын жариялауға рұқсат берген болатын. 1989 жылы Бриттен «Channel 4» телеарнасындағы бағдарламада Даунинг-стриттің екі жоғары лауазымды шенеунігі, Бернард Ингем мен Чарльз Пауэллдің бас прокурордың хатын жариялауға келісім бергенін мәлімдеді. Бриттеннің бұл мәлімдемесі кейбір Лейбористік партиясының депутаттарының «Вестленд» ісі бойынша жаңа тергеу талап етуіне себеп болды.

Еуропалық комиссия

Бриттан 1989 жылы Жаңа жылдық құрмет көрсету тізімінде рыцарь дәрежесіне ие болды. Ол 1989 жылдың басында Еуропалық Комиссияда Бәсекелестік жөніндегі комиссар болып тағайындалды. Маргарет Тэтчер лорд Кокфилдтің орнына Бриттанды Комиссияға тағайындады, оның Еуропаға деген ынтасын жақтырмады; алайда, ол Бриттанның Еуропалық Одақты қолдаушы екенін ескермеді, және кейіннен оның көзқарастары мен саясаты оның күткенімен сәйкес келмеді. Бұл оған 1991 жылы ATR/De Havilland компанияларының бірігуіне тыйым салуға мүмкіндік берді. 1993 жылы ол Сауда жөніндегі, ал 1995 жылы Сыртқы істер жөніндегі Еуропалық комиссар болды, сонымен қатар Еуропалық Комиссияның вице-президенті де қызметін атқарды. Бриттан 1999 жылы Жак Сантер мен Эдит Крессонға қарсы алаяқтық айыптауларына байланысты Сантер Комиссиясымен бірге отставкаға кетті. Ол 2007 жылдың желтоқсанында Либерал-демократтар партиясының басшысы, ал 2010 жылдың мамырында Премьер-министрдің орынбасары болды.

Педофилиялық деректемелер

1984 жылы ішкі істер министрі ретінде Бриттанға Джеффри Диккенс депутаты 40 беттік құжат тапсырды, онда 1980 жылдардағы педофилиялық қызметтер туралы мәліметтер келтірілген, соның ішінде Диккенстің сөзінше, "билікте, ықпалда және жауапкершіліктегі адамдар" туралы айыптаулар бар. Құжаттың қазіргі тағдыры белгісіз. Кейіннен ол "The Independent" газетінің сауалына жауап бергенде, мұны есіне алмағанын айтты. Бриттан 2014 жылы Диккенспен Ішкі істер министрлігінде кездескенін және 1984 жылдың 20 наурызында Диккенске хат жазып, файлдар бойынша не істелгенін түсіндіргенін мәлімдеді. 2013 жылы Ішкі істер министрлігінің мемлекеттік қызметкері Марк Седвилл жасаған алғашқы тексеру Диккенстің материалдарының көшірмелері "сақталмағанын" көрсетті, бірақ Бриттан айыптауларға қатысты дұрыс әрекет еткенін анықтады. 2014 жылдың қараша айында Питер Уанлесс тағы бір тексеру жүргізді. Уанлесс зәбірді жасыру үшін файлдар жойылғанына ешқандай дәлел жоқ деді.

Еңбек партиясының депутаты келтірген айыптар

2014 жылдың маусым айында Бриттан полициямен 1967 жылы Лондоның орталық бөлігіндегі пәтерінде 19 жасар студентті зорлағаны туралы күдікпен сұраққа тартылды. Алғашқы шағым келіп түскен кезде жеткіліксіз дәлел болғандықтан полиция оны тергемеді. Прокуратура директоры Элисон Сондерс лейбористтік депутат Том Уотсонның талабымен тергеуді қайта басталды. 2014 жылдың 7 шілдесінде Бриттан бұл айыптауларды жоққа шығарды. Бриттан қайтыс болған кезде полиция оған, оның әйелді зорлағаны туралы айыптау бойынша сотқа беруге жеткіліксіз дәлелдер бар екенін хабарламады. Метрополитен полициясының орынбасар комиссары Стив Родхаус Бриттанның жесірінің адвокаттарына өтініш хат жолдады. 2014 жылдың қазан айында лейбористтік депутат Джимми Худ парламенттік иммунитетті пайдаланып, Бриттанның балаларды зорлаумен байланысты екендігі туралы мәлімдемелер жасады. 2015 жылдың қаңтарында Бриттанның қайтысынан кейін Уотсон оны "бірнеше рет бала зорлауда" айыптады; ол Бриттаннан зорлық көргенін мәлімдеген екі адаммен сөйлескенін айтты. Сотталған алаяқ Крис Фэй 1982 жылдың ортасында "Элм" қонақ үйінде Бриттанның баламен бірге түскен суретін көргенін мәлімдеді. 2015 жылдың наурыз айында балаларға қатысты сексуалдық зорлық-зомбылық туралы шағымдарды тергеу үшін Метрополитен полициясы құрған "Мидленд" операциясының детективтері Лондон мен Йоркширдегі Бриттанға бұрын тиесілі болған екі үйді тінту жүргізді. Бриттанды айыптағандардың бірі кейіннен BBC-дің "Панорама" бағдарламасына ол бастапқыда Бриттанды әзіл үшін атағанын және Метрополитен полициясына екі белгілі белсенді оны жалған мәлімдеме жасауға итермелеген болуы мүмкін екенін айтқанын мәлімдеді. 2016 жылдың 21 наурызында Метрополитен полициясы "Мидленд" операциясы қандай да бір айыптаусыз жабылғанын растады. 2017 жылдың 1 қыркүйегінде Метрополитен полициясы Бриттандардың үйін тінтуі үшін Бриттанның жесіріне айтарлықтай өтемақы төлегені хабарланды, өйткені полиция іздеудің негізсіз болғанын және оны жүргізбеу керек болғанын мойындады. "Мидленд" операциясын бастаған Карл Бич 2019 жылдың шілдесінде әділеттілікті бұзғаны үшін сотталды.