Кіріспе

433 434 435 NOTOC
434 жыл (CDXXXIV) – Юлиан күнтізбесі бойынша дүйсенбі күні басталган кәдімгі жыл. Сол кезде бұл жыл Аспар мен Ареобиндтің консулдық жылы деп белгіленген (немесе, сирек жағдайда, 1187 Ab urbe condita). 434 деген жыл санау орта ғасырларда, Еуропада жылдарды атау үшін Anno Domini күнтізбесі басым әдіс болғаннан бері қолданылып келеді.

Рим империясы

Рим императоры Валентиан III-нің қызметіндегі римдік генерал (магистер милитум) Флавий Этий Римде билікті қолға ала бастайды (бұл 20 жылға созылады). Ол ғұндарға Паннонияға, Сава өзені бойында қоныстануға рұқсат береді. Валентианның үлкен әпкесі Юста Грата Хонория өз үйіндегі офицерден жүкті болады. Равенна сарайындағылар Хонорияның сүйіктісін императорлық дәрежеге көтеріп, ағасына қарсы шығуды жоспарлап отыр деп санайды. Сондықтан Валентиан оны өлімге кеседі. Жазда Ругила бастаған ғұндар Фракияны қиратып, Константинопольге қарай жылдам қозғалады. Қала тұрғындары Теодосий қабырғаларының мықтылығына сене отырып, ұзақ қоршауға дайындалады. Император Феодосий II ғұндарға (Ругила қайтыс болғаннан кейін) Шығыс Рим империясында бейбітшілік сақтау үшін пара төлейді.

Африка

Солтүстік Африкадағы вандалдар римдік генерал Аспарды жеңіп, оны шегінуге мәжбүр етеді. Ол Константинопольде консул қызметін атқарады.

Еуропа

Гунн патшасы Аттила Венгрия астанасында, болжам бойынша Буда орнында (қазіргі Будапешт), өкіметін бекітеді. Ол патшалықты інісі Бледамен бірлесіп билейді.

Дін

12 сәуір – Максимиан Ұлы және қасиетті бейсенбі күні қайтыс болды. Оның орнына Прокл архиепископ Константинополь митрополиті болады.