Далектерді еске алу: Уақыт саяхаты және құпиялар

Кіріспе

Далектерді еске алу – британдық ғылыми-фантастикалық телесериал «Доктор Худың» 25-ші маусымының бірінші бөлімі. Бөлім алғаш рет 1988 жылдың 5-26 қазаны аралығында апта сайын төрт эпизодтан көрсетілді. Оны Бен Ааронович жазды, ал режиссерлік жұмысын Эндрю Морган жүзеге асырды. Бөлімде уақыт саяхатшысы Доктор (Силвестр МакКой) және оның серігі Эйс (Софи Олдред) 1963 жылға Омега қолын алу үшін саяхаттайды. Омега қолы – Доктордың Уақыт Лордтары жасаған қуатты құрылғы, оны Далектерден қорғап қалу міндеті тұр. Бөлімде шоу тарихына көптеген сілтемелер бар, мысалы, «Доктор Худың» бірінші эпизодындағы «Жерден тыс бала» эпизодынан алынған Coal Hill мектебі және 76 Totter’s Lane көшесіндегі қоқыс жинау орыны. Бұл бөлім – түпнұсқадағы Далектердің соңғы пайда болуы және жетінші Доктордың теледидарда Далектермен кездескен жалғыз жағдайы. 1998 жылдан бастап «Доктор Ху» журналы жүргізген оқырмандар сауалнамаларында «Далектерді еске алу» әрдайым барлық уақыттағы ең ұлы «Доктор Ху» оқиғаларының бірі деп танылды. Оқиға бағдарламаның алғашқы эпизоды «Жерден тыс бала» оқиғасының уақыты мен орнында өтеді, онда Коул Хилл мектебінде алғашқы серіктер Иан мен Барбара жұмыс істеді, ал Доктордың немересі Сьюзан оқуға түсті. Бастапқыда сценарийде «L. M.» деп жазылған, бірақ өндіріс барысында бұл өзгертілді. Бұл, Доктордың Омега қолының жасалуына қатысты меңзеулерімен бірге, сценарий редакторы Эндрю Картмелдің Доктордың тегінің құпиясын қайта жаңғыртуға бағытталған «Картмелдің жоспары» деп аталатын жобасының бір бөлігі болды. Алайда, 1989 жылы бағдарламаның өндірісі тоқтағандықтан, жоспарланған ашылулар ешқашан іске аспады. Бастапқы сценарийде Доктор екінші эпизодта танкіге қарсы зымыранмен Далекті жоюы тиіс болған, бірақ МакКой мұның кейіпкерге сәйкес келмейтінін сезінді және оның орнына Эйс осы жұмысты атқаруын ұсынды. Иан Огилви Гилмор рөліне шақырылды, бірақ ол қабылдамады. «Далектерді еске алу» – Эйс тұрақты серік ретінде алғаш рет пайда болған оқиға. Картмель Олдредпен бірге Эйсті көптеген серіктерден ерекшелендіру үшін жұмыс істеді: оны «қайқайып» емес, керісінше, еркекше мінезді етуді көздеді. Олдред көптеген трюктерді өзі орындады және жаңа трюктер үйлестірушісі Тип Типпингпен жақын қарым-қатынас орнатты. Алғашында ол бұл тәжірибені «қорқынышты» деп тапты. Түсірілім 1988 жылдың сәуір айында өтті. Қоқыс жинау орынының қақпасы ITV сақтау орталығының бөлігі болды, ал пиротехникалық эффектілер арнайы қару-жарақпен жабдықталған Далек қақпаны жою үшін ғана емес, сонымен қатар жақын маңдағы ғимараттың терезелерін де қиратты. Далектер арасындағы шайқас нәсілшілдікке теңестірілді, бұл 1960-шы жылдардағы жағдайда айқын көрінеді, өйткені Эйс «Түсті адамдарға кірмейді» деген белгіні көреді. DVD Talk журналынан J. Doyle Wallis DVD-нің бастапқы шығарылымын қарап, оқиғаға бес жұлдыздың үш жарымын берді, оны «жақсы оқиға» деп атады және Доктордың мінезіндегі өзгерістерді атап өтті. Alasdair Wilkins io9 сайтында «Далектерді еске алуды» «шоудың ең жақсы мерейтойлық арнайы» деп атады, 1960-шы жылдарға оралуын және түрлі сабақтастық сілтемелерді жоғары бағалады. Patrick Mulkern Radio Times журналында сериалды «бағдарламаның тамырларын құрметтеуге тырысқаны үшін мақтады, тіпті өкінішке орай, әсері өткенге толы қазіргі уақытта болса да» және Доктор 1963 жылы Далектер туралы қалай білуі мүмкін екенін сұрады, егер ол олармен кездеспесе, ол кеткенге дейін. Ол сондай-ақ қосалқы кейіпкерлерді және МакКой мен Эйсті сынға алды; ол МакКойдың «кейіпкеріне енгізілген өзгерістерде қасиеттілікті жеткізу үшін күресіп жатыр» деп сезінді, ал Олдред «қуатты» әкелгенімен, Эйс «көшеде өскен баланың ерекше қауіпсіз, орта таптық бейнесі» болды. Мулкерн экшн-көріністердің жақсы орындалғанын, бірақ кейбір Далектердің «нашар» көрінгенін және Скароны жою екі еселік геноцид болғанын жазды. John Sinnot DVD Talk журналында екінші DVD-ні қарап, сериалға бес жұлдыздың үш жарымын берді. Ол әрекетті, сілтемелерді және Доктордың сюжетке белсенді қатысуын мақтады, бірақ музыканы сынға алды және Доктордың Далектерге Омега қолын қалай орналастыруға болатындығын сұрады. Синнот Далектердің кейбір көріністерде «ақылсыздық» көрсеткенін және Эсс пен Майк арасындағы қарым-қатынастың «қиын және ұятты» болғанын айтты. 2010 жылы io9 сайтынан Charlie Jane Anders бірінші эпизодтың соңғы сахнасын – Далек баспалдақтан жоғары көтерілетін сахнаны – «Доктор Ху» тарихындағы ең ұлы соңғы сахналардың бірі деп тізімге енгізді. Алайда Андерс осы сахнаның «Силвестр МакКойдың қорқынышты жүздерін көрсетуімен, жалпы алғанда, нашар орындалғанын» айтты. 2013 жылы Den of Geeks сайтынан Andrew Blair «Далектерді еске алуды» керемет мюзиклге айналуға болатын «Доктор Ху» оқиғаларының ондығына енгізді. 1988 жылғы «Доктор Ху» журналының сауалнамасында «Далектерді еске алу» 64% дауыспен жинап, жиырма бесінші маусымның ең жақсы оқиғасы деп танылды, бұл «The Greatest Show in the Galaxy» оқиғасынан 46% артық. Он жылдан кейін журнал оқырмандар арасында бағдарламаның 35 жылдығына арналған ең танымал «Доктор Ху» оқиғаларын анықтау үшін сауалнама жүргізді; «Далектерді еске алу» 6-орынды иеленді. «Далектерді еске алу» 2009 жылғы «Mighty 200» оқырмандар сауалнамасында 14-орынды иеленді, бұл сол кезге дейін жасалған 200 «Доктор Ху» оқиғаларын бағалауға арналған сауалнама еді. Журналдың 50 жылдығына арналған 2014 жылғы сауалнамасында ол 10-орынды иеленді. 2023 жылы оқиға журналдың 60 жылдығына арналған сауалнамада 9-орынды иеленді. 2021 жылғы Channel 4 телеарнасының «It's a Sin» сериалында актер Дурсли Маклинденге құрмет көрсету мақсатында «Доктор Ху» сериалының шамадан тыс көрінісі сахналанған, ол «Далектерді еске алуда» ойнаған және оның өмірі мен қысқа ғұмыры АҚСҚАУ қауімінен туған драманың басты кейіпкерінің кейіпіне шабыттандырған.

Remembrance of the Daleks is the first serial of the 25th season of the British science fiction television series Doctor Who. The serial was first broadcast in four weekly episodes from 5 to 26 October 1988. It was written by Ben Aaronovitch and directed by Andrew Morgan. In the serial, alien time traveller the Doctor (Sylvester McCoy) and his companion Ace (Sophie Aldred) travel back to 1963 to retrieve the Hand of Omega, a powerful device created by the Doctor's Time Lord race, and keep it from the Daleks. The serial contains many references to the history of the show, featuring settings from the first Doctor Who episode, An Unearthly Child, such as Coal Hill School and the junkyard at 76 Totter's Lane. The serial is the final appearance of the Daleks in the original run and the only occasion in which the Seventh Doctor encountered them on television. In reader polls conducted by Doctor Who Magazine from 1998 onwards, Remembrance of the Daleks has consistently been voted as one of the greatest Doctor Who stories of all time. It is set in the same time and place as the programme's first episode, "An Unearthly Child", where Coal Hill School employed original companions Ian and Barbara and the Doctor's granddaughter Susan was enrolled. It originally read "L. M.", though that was changeable in production. This, along with the Doctor's hints that he was present at the creation of the Hand of Omega, was part of the so called "Cartmel Masterplan" by script editor Andrew Cartmel to restore some of the mystery to the Doctor's origins. However, as the programme ceased production in 1989, the intended revelations never came to pass. The original script also had the Doctor blowing up a Dalek with the anti tank missile in episode two, but McCoy felt this was out of character and suggested Ace should do it instead. Ian Ogilvy was approached for the role of Gilmore, but did not accept;

Remembrance of the Daleks was the first story in which Ace was a regular companion, Cartmel worked with Aldred to make Ace different from most companions: less of a "screamer" and more tomboyish. Aldred did many of her own stunts, bonding with the new stunt coordinator, Tip Tipping. She found the experience "terrifying" at first. Filming took place in April 1988. The junkyard gate was part of ITV's storage facility, and the pyrotechnics not only destroyed it for the effect of the Special Weapons Dalek blowing it up, but also smashed windows in the nearby building. The battle between Dalek factions has been likened to racism, which is apparent in the 1960s setting as Ace sees a sign that says "No Coloureds". DVD Talk's J. Doyle Wallis, reviewing the original DVD release, gave the story three and a half out of five stars, calling it "a good adventure" and noting the shift in the Doctor's personality. Alasdair Wilkins of io9 called Remembrance "by a pretty wide margin the best anniversary special the show has ever done", praising the return to the 1960s and the various continuity references. Patrick Mulkern of Radio Times praised the serial for "attempting to honour the programme's roots, even if, sadly, the effect is more of the present clomping all over the past", and questioned how the Doctor could have known about the Daleks in 1963 if he did not meet them until he left. He was also critical of the supporting characters and McCoy and Ace; he felt McCoy "struggles to convey gravitas" in the changes that had been made to his character, and while Aldred brought "gusto", Ace was "a peculiarly safe, middle class rendering of a streetwise kid". Mulkern wrote that the action scenes were handled well, but some of the Daleks looked "fragile" and destroying Skaro was double genocide. John Sinnot, reviewing the second DVD release on DVD Talk, gave the serial three and a half out of five stars. He praised the action, references, and the Doctor's active involvement in the plot, but criticised the music and also questioned how the Doctor would have been able to plant the Hand of Omega for the Daleks. Sinnot also felt the Daleks acted "stupid" in some scenes, and wrote that the relationship between Ace and Mike was "clumsy and awkward". In 2010, Charlie Jane Anders of io9 listed the cliffhanger to the first episode – in which the Dalek levitates up the stairs – as one of the greatest cliffhangers in the history of Doctor Who. However, Anders felt that the execution was "pants, with Sylvester McCoy pulling some dreadful faces". In 2013, Den of Geeks Andrew Blair selected Remembrance of the Daleks as one of the ten Doctor Who stories that would make great musicals. In the Doctor Who Magazine 1988 season poll, Remembrance of the Daleks was voted as the best story of season twenty five with 64% of the vote, 46% ahead of The Greatest Show in the Galaxy. Ten years later, the magazine conducted a poll of readers to find the most popular Doctor Who stories of all time for the programme's 35th anniversary; Remembrance of the Daleks was voted 6th. Remembrance of the Daleks placed 14th in the magazine's 2009 "Mighty 200" reader survey, which ranked the 200 Doctor Who stories made up to that point. In the magazine's 50th anniversary poll, released in 2014, it placed 10th. In 2023, the story finished in 9th position in the magazine's 60th anniversary poll. The 2021 Channel 4 drama It's a Sin contains a mocked up scene of a fictional Doctor Who serial involving a Dalek attack in tribute to the actor Dursley McLinden, who appeared in Remembrance of the Daleks and whose life and early death from AIDS partially inspired the drama's main character played by Olly Alexander.

Баспаға шығарылған

Бен Аароновичтің романдық нұсқасы 1990 жылғы маусымда Target Books баспасында жарық көрді. Оның "қараңғырақ Доктор және көбірек заманауи көзқарас" пайдалануы Virgin New Adventures сериясына әсер етті, бұл серия Доктор Ху тарихын тоқтатылғаннан кейін жалғастырған, ересектерге арналған түпнұсқа романдар сериясы болды. "Басқа" деп белгілі ежелгі Галлифрейлік тұлға алғаш рет осы жерде пайда болады, ол Картмельдің жоспарының маңызды бөлігі болды және оның оқиғасы Жаңа Оқиғаларға дейін жалғасты.

Үй медиасы

Remembrance of the Daleks 1993 жылдың қыркүйегінде The Chase-пен бірге VHS форматында, «The Daleks: Limited Edition Boxed Set» деп аталатын арнайы Dalek қаптамасы ретінде жарық көрді. Ол 2001 жылы «The Davros Collection» жинағының құрамында қайта шығарылды, бұл – Ұлыбританиядағы WH Smith дүкені үшін эксклюзивті шектеулі нұсқадағы қорап. Сериал 2001 жылдың 26 ақпанында Ұлыбританияда Doctor Who Restoration Team тобының ремастерингімен DVD форматында шығарылды. 2-ші аймақтың DVD нұсқасында 1-ші эпизодтың және 2-ші эпизодтың басынан кейбір бейне эффектілері жоқ. Бұл, қалпына келтіру тобының кейбір эффектілер қосылғанға дейін, буындық сапаның жоғалуын азайту үшін осы эпизодтардың бұрынғы редакцияларын пайдаланғандығының күтпеген салдары болды. Бұл мәселе кейінгі DVD нұсқаларында, соның ішінде 1-ші аймақта да түзетілді. Авторлық құқық мәселелеріне байланысты бұл DVD-ге The Beatles тобының «Do You Want to Know a Secret» және «A Taste of Honey» әндерін қосу мүмкін болмады; біріншісі Билли Дж. Крамер және The Dakotas тобының нұсқасымен, ал екіншісі «жалпы өндірістік музыкамен» ауыстырылды. Осы оқиғаның ремастерингтелген нұсқасы 2007 жылдың қарашасында «The Complete Davros Collection» жинағының бөлігі ретінде, ал 2009 жылдың 20 шілдесінде екі дискілі жеке релиз ретінде (жинақтан алынған «Davros Connections» деректі фильмін қоса алғанда) жарық көрді. Ол қателікпен тасталған эффектілерді және бастапқы релиз үшін келісімге келтірілмеген, бірақ кейіннен Ұлыбритания үшін жалпы музыкалық лицензиялық келісімге кірген The Beatles тобының әндерін қамтиды. Сонымен қатар, жаңадан ремастерингтелген стерео және 5.1 айналмалы дыбыс қосылды. Бастапқы Davros Boxset релизінде бірінші эпизодта 5.1 саундтректің екі толық үнсіздігі болды. 2entertain компаниясы релизден кейін бірнеше күн ішінде мастерді түзетті және кемшілікті көшірмелер пошта арқылы түзетілгендерге алмастырылды. Релиздің жеке нұсқасы түзетілген нұсқаны пайдаланады. Екі дискілі арнайы нұсқасы рұқсат беру мәселелеріне байланысты кешіктірілді және 2010 жылдың 2 наурызында АҚШ және Канадада жарық көргенге дейін сақталды. Бұл сериал 2010 жылдың 10 ақпанында Doctor Who DVD Files жинағының 29-шы нөмірінде жарық көрді, бұл классикалық серияның бөлек шығарылған алғашқы нұсқасы болды. Бұл сериалдың DVD форматында төртінші жеке релизі. 2013 жылы (АҚШ және Австралияда) ол «Doctor Who: The Doctors Revisited 5–8» қорапшасының бөлігі ретінде тағы бір рет DVD форматында жарық көрді, сонымен қатар Earthshock, Vengeance on Varos және телефильм де қосылды.

Remembrance of the Daleks was released on VHS with The Chase in September 1993 as a special Dalek tin set titled The Daleks: Limited Edition Boxed Set. It was re released in 2001 as part of The Davros Collection, which was a limited edition box set, exclusive to UK retailer WH Smith. The serial was released on DVD in the United Kingdom on 26 February 2001, remastered by the Doctor Who Restoration Team. The original Region 2 DVD release has some video effects missing from episode 1 and the start of episode 2. This was an unforeseen consequence of the Restoration Team using earlier edits of these episodes to minimise generational quality loss, made before certain effects were added. The problem was corrected with subsequent DVD releases, including Region 1. This DVD also was not able to include two songs by The Beatles, "Do You Want to Know a Secret" and "A Taste of Honey", due to copyright; the former was replaced by the Billy J. Kramer and the Dakotas' version, while the latter was replaced with "generic production music". A remastered version of this story was released on Region 2 in November 2007, as part of The Complete Davros Collection and as a two disc standalone release (including the 'Davros Connections' documentary from the boxset) on 20 July 2009. It includes the effects that were mistakenly left out and songs by The Beatles that weren't clearable for the original release but subsequently fell under a blanket music licensing agreement for the UK. There is also a newly remastered stereo and 5.1 surround sound mix. In the original Davros Boxset release version, there were two total mutes of the 5.1 soundtrack during episode one. 2entertain fixed the master within a few days of release and faulty copies could be exchanged for fixed ones via mail in. The standalone version of the release uses the fixed version. The two disc Special Edition was delayed due to clearance issues and was held off until it was released in the United States and Canada on 2 March 2010. This serial was also released as part of the Doctor Who DVD Files in issue 29 on 10 February 2010, the first of the classic series to be released on the partwork. This marks the fourth different separate release of the serial on DVD. In 2013, (in the USA and Australia) it was released on DVD for another time as part of the "Doctor Who: The Doctors Revisited 5–8" box set, alongside Earthshock, Vengeance on Varos, and the TV movie.