Кіріспе

Заң шығарушы орган тағайындаған тәртіп сақтаушы лауазым иесі. Қарулы сержант – әдетте заң шығарушы орган сияқты, кеңесші органның отырыстарында тәртіпті сақтау үшін тағайындалған лауазым иесі. "Сержант" сөзі латын тіліндегі "serviens" сөзінен шыққан, ол "қызметші" деген мағынаны білдіреді. Тарихи тұрғыдан алғанда, қарулы сержанттар ағылшын лордтары мен монархтарының қасындағы қарулы адамдар болған, ал олармен байланысты салтанатты жезденелер бастапқыда қару түрі болған.

Шығу тегі

"Сержант" терминіне екі негізгі анықтама беріледі: біріншісі – әскери шен; екіншісі – мемлекеттік қызмет. Техникалық тұрғыдан алғанда, бұл екі қызмет бір-бірін толықтай өзгертпейтін болса да, олардың міндеттері мен жауапкершіліктері мүлдем бөлек болды. Әскердегі сержант – қазіргі кездегі "орта тапқа" жататын адам болып есептелді, ол орта ғасырлық әскери иерархияда рыцарьға бағынышты кіші лауазымды атқарды. Сержанттар жеңіл немесе ауыр атты әскер ретінде, сондай-ақ, жақсы даярланған кәсіби жаяу әскер, мысалы, найзагерлер немесе арбалетшілер ретінде де шайқаса алатын. Орта ғасырлардағы ең танымал жалдамалы әскерлердің көпшілігі – фламанд арбалетшілері мен найзагерлері сияқты, "сержант" санатына жатты және олар сенімді, сапалы әскерлер ретінде қарастырылды. Сержант шені әскери құндылық тұрғысынан "рыцарьдың жартысына тең" деп бағаланды. Бұл лауазым орта ғасырлық Англияда пайда болды, ол патшаға полиция рөлінде қызмет етті, қазіргі заманғы сот орындаушысына ұқсас. Шындығында, сержанттар Англиядағы ең көне корольдік қауіпсіздік қызметін құрайды, ол король Ричард I (шамамен 1189 жыл) тұсында ресми түрде құрылды. "Сержант" атағы 1192 жылы Франция королі Филипп II билік құрған кезеңдегі крест жорықтары кезінде пайда болды. Сержант патшаның жеке күзетшісі болып, опасыздыққа күдіктілерді қамауға жауапты болды. Ричард I крест жорықтарына 24 сержантты алып жүрді. 1278 жылы король Эдуард I бұйрығымен олар 20 сержанттан тұратын эскорт корпусына біріктірілді. 1399 жылы Ричард II корпустың құрамын 30 сержантқа, ал Карл II – 16 сержантқа дейін шектеді. 1685 жылы олардың саны 8-ге дейін азайтылды және содан бері олардың саны бірте-бірте кеми түсуде. Алғашқыда сержанттардың міндеттеріне "қарыздарды жинау, адамдар мен кемелерді жұмылдыру, жергілікті басқаруға қызмет ету және түрлі тәсілдермен жергілікті басқару мен сот ісіне араласу" кірді. 1415 жылы Ұлыбританияның Төменгі палатасы алғашқы сержантын алды. Сол кезден бастап сержант патша тағайындауымен тағайындалды және патшаның қарулы күштеріндегі сержанттарының бірі болды. Лордтар палатасының да осындай лауазым иесі бар. Қазіргі заманғы заң шығарушы органдардағы сержанттың ресми рөлі – отырыстар кезінде тәртіпті сақтау және қажет болған жағдайда тым шулы немесе бұзықшылық тудыратын мүшелерді немесе қонақтарды күшпен шығарып тастау. Сержант – зейнеткерлік жасына келген әскері, полиция қызметкері немесе құқық қорғау және қауіпсіздік саласында тәжірибесі бар басқа да лауазымды тұлға болуы мүмкін. Төменгі палатаның сержанты палата ішіндегі кейбір әкімшілік және күзет функцияларына, сондай-ақ қауіпсіздікті қамтамасыз етуге жауапты.

Австралия

Австралияның Өкілдер палатасы Вестминстер парламенттік жүйесінде жұмыс істейді. Қару-жарақ сержанты – Өкілдер палатасы департаментінің штатты қызметкері. Оның салтанатты міндеттері – таяқты сақтаушы болып табылу, ол Тақтың және Палатаның билігінің символы, сондай-ақ Палатадан Сенатқа ресми хабарламаларды жеткізуші ретінде жұмыс істеу.

Канада

Қарулы күш сержанты – Канада Төменгі палатасының жоғары лауазымды шенеунігі. Осы қызметте қарулы күш сержанты Төменгі палатаның ғимараттар мен қызмет көрсету және қауіпсіздігіне жауапты болады, ал оны федералды кабинет кеңесі бойынша генерал-губернатор тағайындайды. Қарулы күш сержанты тәждің билігінің символы – шабаны күнделікті шеруде Төменгі палата залына алып кіреді. Провинциялық заң шығару жиналыстары, жиналыс үйлері, ұлттық жиналыстар және провинциялық парламенттер (провинциялар арасында заң шығару органдарының атауы әртүрлі) де қарулы күш сержанттарын жұмысқа алады. Квебек Ұлттық Ассамблеясының қарулы күш сержанты Рене Жалберт 1984 жылғы 8 мамырда Квебек Парламенті ғимаратында Денис Лортидің өлтіруін тоқтатты, өзін кепілге ұсынды және төрт сағат бойы атқан адаммен келіссөздер жүргізді. 2014 жылы Парламент төбесінде, Оттавада болған оқ ату кезінде сол кездегі Төменгі палатаның қарулы күш сержанты Кевин М. Викерс RCMP офицерлеріне қарулы адамды ұстауға көмектесті. Хабарларға сәйкес, қарулы күш сержанты Викерс, RCMP констеблі Кертис Барреттпен бірге, Канада Парламенті ғимаратының орталық бөлігіне кірген қарулы адамды атып өлтірді.

Либерия

Уақытша президенттен өзге, Либерия Сенаты Сенат хатшысын, Сенат хатшысының көмекшісін және қарулы күзетшіні Сенаттың лауазым иелері ретінде сайлайды, алайда бұл лауазымдар отырған сенаторлардың өзінде болмайды.

Сингапур

Сингапур Парламенті Вестминстер парламенттік жүйесі бойынша жұмыс істейді. Қарулы сержант 1962 жылғы Парламент (ерекше құқықтар, иммунитеттер және өкілеттіктер) туралы заңның 2-тарауында (PPIP заңы) белгіленген Парламенттің лауазым иесі болып табылады. Қарулы сержант – Қауіпсіздік департаментінің қызметкері, ол Қауіпсіздік директорына Парламент мәселелеріндегі қауіпсіздік жөнінде көмектеседі және бұрынғы полиция қызметкерлері немесе бұрынғы әскери қызметшілерден тағайындалуы мүмкін. Сержант Парламент Спикерінің өкілеттігін иеленеді. Сержанттың рәсімдік міндеттеріне скипетрді сақтау және әр Парламент отырысының басында скипетрді және Спикерді Парламентке бастап әкелу кіреді. Сержант Парламент отырыс үстінде екенін көрсету үшін скипетрді үстелдегі тұғырға қояды. Қарулы сержанттың әкімшілік міндеттері Парламент ғимаратына кіруді бақылау және барлық қызметкерлер мен келушілердің қауіпсіздігі мен кіруін басқаруды қамтиды. Сержант сондай-ақ PPIP заңының 27 және 28-баптарына сәйкес және Спикердің рұқсатымен Парламент үйінен тәртіпсіздік тудырған адамдарды шығаруды қамтамасыз ете алады.

Оңтүстік Африка

Парламент сержанты – Оңтүстік Африка Парламентінің билігінің символы болып табылатын әсем таяқтың ресми сақшысы. Пленарлық мәжіліс кезінде таяқ Ұлттық жиналыстың отырыс залында орналасуы керек. Парламент сержанты палата мүшелерінің қатысу тізімін жүргізуге де жауапты. Олар спикердің бұйрығымен палатада тәртіпті сақтап, адамдарды палатадан шығаруға міндетті. Ұлттық жиналыстың ережелеріне сәйкес, "Парламент сержанты мүшелерге ғана арналған палатаның кез келген бөлігінен кез келген сыртқы адамды, сондай-ақ палатаның басқа бөлігіне кірген және дұрыс мінез-құлық танытпаған немесе сыртқы адамдарға шығуға бұйрық берілген кезде шықпаған кез келген сыртқы адамды алып тастауға немесе алып тастауды қамтамасыз етуге тиіс". Парламент сержанты қара фракті, жилет, крахмалданған ақ көйлек, галстук-бабочка және ақ қолғаптар киеді. Қазіргі парламент сержанты – Регина Мхломи, ол Годфри Клинверктің орнын басты. Қара таяқтың жетекшісі – Винсент Шабалала, оның міндеті Ұлттық провинциялар кеңесінің төрағаларын олардың отырыс залына сүйемелдеп алып кіру.

Шри-Ланка

Шри-Ланка Парламенті Вестминстер парламенттік жүйесі нысанында құрылды. Қарулы сержантты Парламент Бас хатшысы тағайындайды және ол Парламенттегі барлық салтанатты шаралардың жауапты тұлғасы, сондай-ақ тәртіпті сақтауға, маццеге (парламенттік жезл) қадағалауға, қауіпсіздікті қамтамасыз етуге, келушілерді қабылдауға, палата ішінде орын бөлуге және галереялардың жұмысын бақылауға жауапты. Қарулы сержантқа оның міндеттерін орындауда көмекші сержант және ассистент-сержант көмектеседі. Дәстүр бойынша, қауіпсіздікке жауапты ол Парламент ғимаратында қару (салтанатты қылыш) алып жүруге рұқсат етілген жалғыз шенеунік және Парламент полиция бөлімі оған көмектеседі. Ронни Абейсингхе – Шри-Ланка тарихындағы ең ұзақ қызмет еткен сержант. Ол 1970 жылдан 1996 жылға дейін осы лауазымды атқарды. Қазіргі сержант – Анил П. Самарасекара. Лордтар палатасындағы балама шенеунік – Қара таяқтың леди (немесе джентльмен) Usher (сонымен қатар қара таяқ деп те аталады); бұрын Лордтар палатасының жеке сержанты болған, бірақ 1971 жылы екі лауазым біріктірілді (содан бері мацце Қара таяқтың орынбасары, Yeoman Usher алып жүреді).

Патшалық әулеті

Жоғарыда аталған офицерлерден өзге, мемлекеттік шараларда монархқа сүйемелдейтін тағы да сержанттар бар, олар Ричард I құрған органның қалдығы (дегенмен, бүгінгі күні олардың міндеті тек рәсімдік сипатта). Көбінесе, Патшалық үйінің мүшелері сержанттар болып тағайындалады, бұл олардың ұзақ және еңбегімен көзге түскен қызметтері үшін берілген құрметті белгі.

Америка Құрама Штаттары

АҚШ Конгресінің екі палатасы сержант-көздер лауазымын сақтайды. Сержанттар палата ішінде тәртіпті ұстауға жауапты (Өкілдер палатасында ол тәртіпсіз депутаттың алдында оны дұрыс мінез-құлыққа шақыру үшін "көрсете" алады); олар Капитолий архитекторiмен бiрлесiп АҚШ Капитолий полициясының және Конгресс қауіпсіздігінің бақылауын жүзеге асыратын комиссияда қызмет етеді, сондай-ақ түрлі функционалдық және рәсімдік міндеттерді атқарады.

Басқа органдар

Басқа органдар – мемлекеттік және жергілікті заң шығарушы үйлерден (қалалық кеңестер, округтік мәжілістер және т.б.) бастап, азаматтық және әлеуметтік ұйымдарға дейін – негізінен төрағаның тапсырмасы бойынша тәртіп сақтау және жиналыстарды ұйымдастырудың практикалық мәселелеріне көмектесу үшін қарулы сақшы лауазымын құрды. Басқа міндеттерге келушілерді қарсы алу немесе қауіпсіздік қамтамасыз ету кіруі мүмкін. Қарулы сақшы ұйым мүлкіне жауапты болуы мүмкін. Бұл атау сондай-ақ Hells Angels сияқты қылмыстық мотоциклдік клубтарда да қолданылады. Ірі ұйымдарда қарулы сақшының көмекшілері болуы мүмкін. Заң қорғау органының қызметкері қарулы сақшы рөлінде жұмыс істей алады немесе бұл ұйымдағы тұрақты, төленетін (немесе төленбейтін) лауазым болуы мүмкін.