Әдебиеттің ана тілінде жазылуы – орта ғасырлардағы еуропалық әдебиеттердің бастауы. Данте, Боккаччо, Чосер сияқты жазушылардың туындылары туралы ақпарат.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Халық тілінде жазылған әдебиет
Literature written in the vernacular language
Халық әдебиеті – бұл «қарапайым халықтың» тілінде, яғни халық сөйлейтін тілде жазылған әдебиет. Еуропалық дәстүрде бұл латын немесе ежелгі грек тілінде жазылмаған әдебиетті білдіреді. Осы тұрғыда, халық әдебиеті орта ғасырларда әртүрлі елдерде әртүрлі кезеңдерде пайда болды; ең ерте еуропалық халық әдебиеттері – ирланд әдебиеті (ең ертесі – «Тохмарк Эмире» (10 ғасыр), 8 ғасырдың жоғалған қолжазбасынан көшірілген), Уэльс әдебиеті, ағылшын әдебиеті және готикалық әдебиет. Италиялық ақын Данте Алигьери өзінің «De vulgari eloquentia» еңбегінде халық тілінде әдебиетті дамытуды тұжырымдаған алғашқы еуропалық жазушы болды. Ертедегі халық тілінде жазылған маңызды шығармаларға Дантенің «Илаһи комедиясы», Джованни Боккаччоның «Декамерон» (екеуі де итальян тілінде), Джон Барбурдың «Брус» (шотланд тілінде), Джеффри Чосердің «Кентербери ертегілері» (орта ағылшын тілінде) және Якоб ван Мерланттың «Шпигель Историяль» (орта голланд тілінде) кіреді. Шындығында, Дантенің туындылары итальян тілінің қалыптасуына үлкен үлес қосты. Леонардо да Винчи өз шығармаларында халық тілін қолданды. Бұл термин өз уақыты мен жеріндегі қалыпты және/немесе беделді тілдерде жазылмаған туындыларға да қолданылады. Мысалы, Шотландиядағы көптеген авторлар, мысалы Джеймс Келман және Эдвин Морган шотланд тілін қолданған, бірақ қазір ағылшын тілі Шотландияда басылымдардың ең көп таралған тілі болып табылады. Нгуги ва Тхионго бұрын ағылшын тілінде жазса да, қазір өз ана тілі – гикуйю тілінде жазады. Кейбір авторлар өнегелі халық тілінде жазған; мұндай романдардың мысалдары ретінде Энтони Берджестің «Айналмалы апельсин» және Дарен Кингтің «Бокси ан Стар» атты футуристикалық әдеби туындыларын атауға болады.
Vernacular literature is literature written in the vernacular—the speech of the "common people". In the European tradition, this effectively means literature not written in Latin nor Koine Greek. In this context, vernacular literature appeared during the Middle Ages at different periods in the various countries; the earliest European vernacular literatures are Irish literature (the earliest being Tochmarc Emire (10th century), transcribed from a lost manuscript of the 8th century), Welsh literature, English literature and Gothic literature. The Italian poet Dante Alighieri, in his De vulgari eloquentia, was possibly the first European writer to argue cogently for the promotion of literature in the vernacular. Important early vernacular works include Dante's Divine Comedy, Giovanni Boccaccio's Decameron (both in Italian), John Barbour's The Brus (in Scots), Geoffrey Chaucer's Canterbury Tales (in Middle English) and Jacob van Maerlant's Spieghel Historiael (in Middle Dutch). Indeed, Dante's work actually contributed towards the creation of the Italian language. Leonardo Da Vinci used vernacular in his work. The term is also applied to works not written in the standard and/or prestige language of their time and place. For example, many authors in Scotland, such as James Kelman and Edwin Morgan have used Scots, even though English is now the more common language of publishing in Scotland. Ngũgĩ wa Thiong'o writes in his native Gikuyu language though he previously wrote in English. Some authors have written in invented vernacular; examples of such novels include the futuristic literary novels A Clockwork Orange by Anthony Burgess and Boxy an Star by Daren King.
Еуропадан тыс жерлерде
Сонымен қатар, бұл термин мысалы, классикалық қытай тілінде жазылмаған қытай және санскриттен кейінгі үнді әдебиетін сипаттау үшін де қолданылады. Үнді мәдениетінде дәстүрлі діни немесе ғылыми еңбектер пракрит, тамил және санскрит тілдерінде жазылған. VIII ғасырдан бастап бхакти қозғалысының күшеюімен діни шығармалар каннада және телугу тілдерінде, ал XII ғасырдан бастап Үндістанның әртүрлі аймақтарында көптеген басқа үнді тілдерінде жазыла бастады. Мысалы, индуизмнің қасиетті дастандарының бірі – санскритте жазылған Рамаянаның 16 ғасыр ақыны Тулсидас жазған "Рамачаритманаса" сияқты, халық тілдеріндегі нұсқалары болды. Қытайда 1910-1920 жылдардағы Жаңа мәдениет қозғалысы халық әдебиетін қолдады. Филиппинде бұл термин филиппин (немесе тагалог) және ағылшын тілдерінен басқа тілдерде жазылған әдебиетті білдіреді. Қазіргі уақытта ол тагалог тіліндегі әдебиеттен кейін екінші орындағы ең ірі әдебиеттік жиынтық құрайды. Испания отарлау дәуірінде, филиппин тілі ұлттық тіл ретінде қалыптаспаған кезде, осы типтегі әдебиет гүлденді. Діни әдебиеттен, мысалы, "Пассионг Махал" (Иеміздің азапталуы) сияқты шығармалардан бөлек, филиппин тілдерінде сарзуэлалар да жазылды. Араб тілінде халық әдебиеті – араб тілінің диалектілерінде жазылған шығармалар, бұл классикалық араб тілінен немесе қазіргі стандартты араб тілінен өзгеше. Мысыр диалектісінің авторларына Ахмед Фуад Негм, Мұхаммед Хусейн Хайкал және Салах Джахин жатады. Сондай-ақ, қазіргі заманғы жазушылардың толқыны да бар.
By extension, the term is also used to describe, for example, Chinese literature not written in classical Chinese and Indian literature after Sanskrit. In the Indian culture, traditionally religious or scholarly works were written in Prakrit, Tamil and Sanskrit. With the rise of the Bhakti movement from the 8th century on wards, religious works began to be created in Kannada, and Telugu, and from the 12th Century onward in many other Indian languages throughout the different regions of India. For example, the Ramayana, one of Hinduism's sacred epics in Sanskrit, had vernacular versions such as Ramacharitamanasa, a Hindi version of the Ramayana by the 16th century poet Tulsidas. In China, the New Culture Movement of the 1910s–20s promoted vernacular literature. In the Philippines, the term means any written literature in a language other than Filipino (or Tagalog) or English. At present, it forms the second largest corpus of literature, following the literature in Tagalog. During the Spanish colonial era, when Filipino did not yet exist as a national lingua franca, literature in this type flourished. Aside from religious literature, such as the Passiong Mahal (the Passion of Our Lord), zarzuelas were also produced using the Philippine vernacular languages. In Arabic, vernacular literature refers to works written in dialects of Arabic as opposed to Classical Arabic or Modern Standard Arabic. For the Egyptian dialect authors include Ahmed Fouad Negm, Muhammad Husayn Haykal, and Salah Jahin. There is also a wave of modern writers.