Кіріспе

Экономикада нарық қанықтығы – нарықта өнімнің кеңінен таралуы жағдайы. Қанықтықтың нақты деңгейі тұтынушылардың сатып алу мүмкіндігіне, сондай-ақ бәсекеге, бағаларға және технологияға байланысты болуы мүмкін.

Табиғи шектер теориясы

Табиғи шектер теориясы: "Кез келген өнімнің немесе қызметтің табиғи тұтыну деңгейі болады. Біз оны іске қосып, таратып, бір ұрпақ бойы (20 жыл немесе одан да көп) насияттағанға дейін білмейміз, содан кейін қалыпты шектерден тысқары ғаламды кеңейтуге қосымша инвестиция салу бекергі әрекет болуы мүмкін". – Томас Г. Осентон, экономист.

Осентон бұл теорияны 2004 жылы жариялаған "Талаптың өлімі: қаныққан әлемдік экономикада өсуді табу" атты кітабында ұсынды; ол кез келген өнімнің немесе қызметтің бірнеше жылдық сату және маркетингтік инвестициялардан кейін (әдетте 20-25 жыл) анықталатын табиғи тұтыну деңгейі бар екенін айтады. Ақиқатында, тұрақты пайдаланушылардың салыстырмалы ғаламы уақыт өте келе табиғи түрде қалыптасады, содан кейін осы ғаламды елеулі түрде кеңейту өте қиын болады. Осы табиғи шектерге жеткен сәт "инновациялық қанығу" деп аталады.

Мысал

Мысалы, Time Inc. 1954 жылы 400 000 жазылушысы бар американдық апталық Sports Illustrated тұтынушы журналын жариялады. 1960-шы, 1970-шы және 1980-шы жылдарда оның сатып алушыларының саны артып, 1980-шы жылдардың соңында 3,5 миллион жазылушыға жетті және содан бері сол деңгейде қалып отыр. АҚШ-та 100 миллионға жуық спорт жанкүйері бар екені ескерілгенде, Time Inc. компаниясының көптеген қызметкерлері Sports Illustrated журналының жазылушылар саны одан да көп болуы мүмкін деп ойлады. Дегенмен, көп жылдық инвестициялардан кейін, спорт журналы өзінің табиғи (және ең пайдалы) тұтыну деңгейіне жетті және 20 жылдан астам уақыт бойы сол деңгейде қалып отырды.

"Базарды су басу"

Жеткізушілер кенеттен сатуға үлкен көлемде тауар ұсынса және нарықты толыстырып жіберсе, бұл нарықты су басу деп аталады. Мысалы, дамыған экономикалардағы үй шаруашылықтарының 97%-дан астамы тоңазытқыштарға ие. Сондықтан, таралу деңгейі 97%-дан жоғары, және нарық қаныққан деп есептеледі; яғни, тоңазытқыштардың сату көлемі одан әрі негізінен халық санының өсуімен және бір өндірушінің есебінен нарық үлесін иеленуі арқылы ғана өседі. Тағы бір мысал келтірейік, дамыған батыс елдерінің үй шаруашылықтарында (экономикаға байланысты) әрбір отбасыда бір автомобильнен астам көлік бар. Нарықтың одан әрі өсуі (яғни автомобильдерге деген сұраныстың өсуі) шектелгендіктен (басты сатып алушылар бұрыннан-ақ тауарға ие), нарық негізінен қаныққан деуге болады. Болашақ сатулар бірнеше факторларға байланысты, оның ішінде ескіру жылдамдығы (көліктер қандай жаста ауыстырылады), халық санының өсуі, көп көлікке ие отбасылардың таралуы сияқты қоғамдық өзгерістер, сондай-ақ спорттық автомобильдер немесе үй-көшпес машиналарын (кемперлер) сияқты жаңа нишалық нарықтардың пайда болуы.