Кіріспе
Спектакль бөліктері арасындағы үзіліс
Интермедия, британдық және үнді ағылшын тілінде интервал деп те аталады, театрлық қойылым, опера, концерт немесе фильм көрсетілімі сияқты өнер туындысының бөліктері арасындағы үзіліс. Оны "entr'acte" (француз тілінде "акт аралығы") деп шатастыруға болмайды, ол 18-ғасырда кез келген екі актінің арасында орындалатын ән, би, сөз немесе музыкалық қойылым болды және негізгі қойылыммен байланысты емес. Сондықтан опера және музыкалық театр әлемінде ол үзіліспен жалғасатын және келесі актіге үзіліссіз көшетін оркестрлік қойылымға айналды. Жан Франсуа Мармонтель мен Дени Дидро екеуі де интермедияны іс-қимыл тоқтамайтын, сахна сыртында жалғасатын кезең ретінде қарады. Мармонтель 1763 жылы былай деп жазды: "Интервал – көрермендердің демалысы, ал іс-қимыл емес". "Кейіпкерлер бір актіден екіншісіне дейінгі аралықта да өз іс-қимылдарын жалғастыра береді деп есептеледі". Дегенмен, интермедиялар – бұл драмалық құрылымның бөлігі болатын ғана драмалық үзілістер емес. Олардың себептері қарапайым да болуы мүмкін, мысалы, көрермендердің екі сағаттан астам уақыт бойы назарын шоғырландыруы қиын, ал актерлер мен орындаушыларға (тікелей эфирдегі қойылымдар үшін) демалу қажет. Сонымен қатар, олар декорация мен костюмдерді ауыстыруға мүмкіндік береді. Концерт залдары осы мүмкіндікті пайдаланып тамақ және сусын сатады. Психологиялық тұрғыдан алғанда, интермедия көрермендерге сенімсіздік күйін тоқтатып, шындыққа оралуға мүмкіндік береді, сондай-ақ олар өнер туындысы кезінде тоқтатылған сыншыл ойлау қабілеттерін пайдалана алатын уақытты ұсынып тұрады.
Пьесалары
"Бродвейлік көкбез" термині "Бродвей көрерменінің 75 минут сайын зәр тастау қажеттілігі бар деген жорамалға" сипаттама береді. "Бродвейлік көкбез" және басқа да факторлар (мысалы, театр үзіліс болмаған жағдайда барында қанша кіріс жоғалтатыны), қойылымдардағы үзілістердің орналасуын, сондай-ақ үзіліс көзделіп жазылмаған, мысалы, пьесалар сияқты қойылымдарда олардың болуын анықтайды.
Уильям Шекспир
Уильям Шекспирдің пьесалары бастапқыда театрлық қойылымдар үшін, үзіліссіз ойнау үшін жазылған. Сондықтан, қазіргі қойылымдардағы осы пьесалардың ішіндегі үзілістердің орналасуы – пьеса режиссерінің шешімі. Рецензент Питер Холланд 1997 жылы үзілістердің орналасуын талдады: «Қысқы ертегі» пьесасында ол «барлық адам қалағандай табиғи үзіліс» бар екенін, уақытты хор ретінде сөйлейтін тұлғаның сөзінен бұрын болатынын атап өтті және ол ешқашан басқа жерде үзіліс қойылған қойылымды көрмегенін айтты. Тревор Наннның 1991 жылғы «Масса үшін шара» қойылымы сахнаның ортасында үзіліс қойылған мысал ретінде келтірілген. Ол 3-ші актінің 1-ші көрінісінің ортасында тоқтатылып, кейінірек айтылатын кейбір сөздер үзіліс алдына жылжытылды. «Лир патша» қойылымдарында үзіліс көбінесе Глостердің соқырлатылуынан кейін «көп ұзамай» қойылатынын байқады. Стивен Пимлотт режиссерлік еткен 1991 жылғы «Юлий Цезарь» РСК қойылымы өте ұзақ үзілісі үшін ерекше атап өтіледі. Пимлотт үзілісті 4-ші актінің 1-ші көрінісінен кейін, оқиға Римнен кеткеннен кейін орналастырды. Бұл декорацияны алып тастауға мүмкіндік берді. Бірақ Тобиас Хойзельдің жобалаған «көптеген бағаналар мен есіктен» тұратын декорацияны сахналық топқа алып тастауға кейде қырық минутқа дейін уақыт кетті, бұл қойылымның қалған уақытынан, шамамен отыз бес минуттан артық болды. Сондықтан, Шекспирдің көптеген қазіргі заманғы қойылымдары антрактты енгізуден бас тартып, оны бастапқыда жоспарланғандай, үздіріссіз орындауды жөн көреді.
Of The Winter's Tale he noted that there was "as natural a break as anyone could wish for" before the speech of Time as Chorus, and that he had never seen a production that placed an intermission other than at that point. Trevor Nunn's production of Measure for Measure in 1991 is given as an example of intermissions placed in the middle of a scene. It stopped halfway through act 3 scene 1, moving some of the lines from later in the scene to before the intermission. Performances of King Lear, he observed, often place the intermission "disproportionately late", after the blinding of Gloucester. The 1991 RSC production of Julius Caesar directed by Stephen Pimlott is pointed out as noteworthy for its extraordinary intermission length. Pimlott had placed the intermission after act 4 scene 1, after the action leaves Rome. This allowed the striking of the scenery. But it took sometimes as much as forty minutes for stage crew to remove the scenery, which comprised a "massive set of columns and a doorway" designed by Tobias Hoheisel, a period that was longer than the remaining length of the performance, some thirty five minutes. Many modern productions of Shakespeare plays have thus eschewed the introduction of an intermission, choosing instead to perform them straight through, as originally intended.
Кабуки
Кабуки театрындағы үзілістер бір сағатқа дейін созылуы мүмкін. Көрермендер көбінесе қойылымы қайта басталғаннан кейін бірнеше минуттан соң орындарына оралатындықтан, драматургтер әдетте актілердің басында маңызды сюжетке қатысы жоқ кейіпкерлер мен әңгімелерді қамтитын "қосымша" көріністер жазады.
Жоқ
Но театры дәстүрінде, накайри деп аталатын аралықтар спектакльдің бірінші және екінші бөлігі арасында қойылады. Осы уақытта киоген актерлері сюжетті түйіндейді немесе айкёген деп аталатын қойылымдар арқылы оқиғаны одан әрі дамытады. Бұл аралықтар бас актерлерге костюм ауыстырып, демалуға да мүмкіндік береді.
Фильмдер
Алғашқы фильмдердегі үзілістердің практикалық мақсаты болды: олар пленкаларды ауыстыруды жеңілдету үшін қажет еді. Сара Бернхардт ойнаған «Королева Елизаветаның махаббаты» (Les Amours de la reine Élisabeth) 1912 жылғы 12 шілдеде Нью-Йорктегі Лицей театрында көрсетілгенде, төрт бөліктен тұратын фильм төрт актіде көрсетілді, әр бөлікті ауыстырғанда үзіліс жасалды. Технология жақсарды, бірақ фильмдер ұзақ болған сайын, үзіліс басқа да қажеттіліктерді қанағаттандырды. Ол көрермендерге демалыс берді, ал театр басшылығына клиенттерді табысты сауда орындарына тартуға мүмкіндік берді. 1957 жылғы танымал анимациялық музыкалық роликте кинотеатрларда негізгі фильм алдында және ашық аспан кинотеатрларында үзіліс кезінде: «Барлығымыз қонақүйге барып, өзімізге бірдене алуға болады» деген ұсыныс айтылды. 1950 жылдар басындағы 3D фильмдер тренді кезінде үзілістер қажет болды, себебі көптеген кинотеатрлар екі проекторды қолданғанмен, олар бір пленкадан екіншісіне ауысып, үзілісті өткізіп тастауға мүмкіндік берді, 3D фильмдерге екі проектордың да қажеттілігі болды – әр стереоскопиялық бейне үшін біреуінен. Сондықтан екі проектордағы пленкаларды ауыстыру үшін үзіліс қажет еді. Голливуд фильмдерінен енгізілген үзілістер бірте-бірте тоқтатылды, себебі көбірек көрсетілімдерге және проектор технологиясының жетістіктеріне байланысты пленкаларды ауыстырудың қажеттігі болды, олар байқауға келмейтін немесе мүлдем болмайтын болды (мысалы, цифрлық проекцияда, онда пленкалар жоқ).
Үнді киносы
Батыста үзілістер кезең-кезеңімен жойылғанына қарамастан, Үндістанда олар әлі де кең таралған. Көптеген адамдар үзілістерді жоюға құлшыныс жасайды, себебі олар осы уақыт ішінде көрермендердің тамақ сатып алуы арқылы кинотеатрларға үлкен кіріс әкеледі. "Дхоби Гат", "Сары бут киген қыз" және "Траппид" сияқты өте аз ғана үнді фильмдері үзіліссіз көрсетілген. Үндістанда батыс фильмдерін көрсету кезінде мәжбүрлі үзілістер жиі кездеседі. Ұлыбританиядағы кинотеатрларда көрсетілетін үнді фильмдері де көбінесе үзілістерді қамтиды, бірақ АҚШ және Канадада бұл фильмдер бастапқыдан соңына дейін тоқтаусыз ойнатылады. Көптеген үнді фильмдері DVD форматында шығарылғанда, кинотеатрларда көрсету үшін "үзіліс" деген жазбасы бар картаны қосады.