Кіріспе

Құс түрі. Кіші қызылқұс (Acanthis cabaret) – қарға тұқымдасына (Fringillidae) жататын кішкентай сайрақ. Бұл қызылқұстардың арасындағы ең кішкентайы, қоңыр түстісімен және жолақтылығымен ерекшеленеді. Кейде қарапайым қызылқұстың (Acanthis flammea) түршесі ретінде жіктеледі, бірақ Клементс және Ұлыбританиялық орнитологтар одағы сияқты көптеген таксономиялар оны жеке түр деп санайды. Еуропаға тән, сондай-ақ Жаңа Зеландияға әкелінген. Көптеген құстар қыс айларында оңтүстікке қарай ұшып кетеді, бірақ қоңыржай климаттың арқасында оны таралған жерлерінде жыл бойы кездестіруге болады, ал қыста басқа екі қызылқұс түрімен бірге болуы мүмкін.

Таксономия

Акантис туысының атауы ежелгі грек тіліндегі акантис сөзінен келген, ол қазір анықталмаған кішкентай құстың атауы. Ал "кабаре" – қарға тәрізділердің бір түрінің французша атауы. Қызылқарғалар бұрын Кардуэлис туысына жатқызылған, бірақ көптеген өзгерістермен бірге жеке туысқа көшірілді. Қызылқарғалардың арасындағы туыстық байланыс әлі анықталған жоқ. Кішкентай қызылқарға (redpoll) Оңтүстік Норвегияда ұн тәрізді қызылқарғамен (жалпы қызылқарғаның flammea түрі) кездеседі, араласпайтын сияқты, бірақ олардың бірге тіршілік етуі жақында ғана басталғандықтан, нақты қорытынды жасау қиын.

Сипаттама

Бұл кішкентай, қысқа құйрықты қарлығаш, қанаттарының ұзындығы және салмағы шамамен ... (қанат ұзындығы мен салмағын енгізу керек) . Мұқарасы қысқа, конус тәрізді және өткір, ашық сары түсті, ал ұшы қара. Ересектеген аталықтарының жоны көбінесе қоңыр, қара жолақтарымен. Маңдайы қызыл, жауырын қара, ал көбейтілу маусымында көкірегі мен беті қызғылт түске енеді. Бүйірлері қара жолақты, ал құрсағы мен құйрық асты ақшыл. Қанаттарында екі ақшыл жолақ бар. Ересектеген аналығы ұқсас, бірақ көкірегі мен бетінде қызғылт түс болмайды және бүйірлерінде жолақтары аз. Жасы кішкентайларының басы ақшыл, маңдайы қызыл емес, жауырында қарасы сирек. Ең көп естілетін дауысы – қатаң, металл дыбысты, стаккатолық "чух-ух-ух-ух" деп ұшып бара жатқанда немесе қонғанда шығарады. Сонымен қатар, ескерту дауысы да бар. Әні – ұшу дауысын мен гуілдеген дыбыстың үйлесімі, көбінесе аумақты айналып, толқынды ұшу кезінде орындалады. Қамырлы қызыл құс кіші қызыл құсқа ұқсас, бірақ ірілеу және ақшыл құрсақты. Жоғарғы жағы көбірек сары түсті, ал құйрық асты қара жолақты ақшыл.

Таралуы және мекендейтін ортасы

Бұрын Ирландия, Ұлыбританияның көп бөлігі және Альп тауларымен шектелген, бірақ соңғы онжылдықтарда оның ареалы Орталық және Солтүстік Еуропа бойынша едәуір кеңейді. Бұл Ұлыбритания мен Ирландияда кең таралған көбелек құс, бірақ Оңтүстік және Орталық Англияның кейбір аймақтарында кездеспейді. Ол Солтүстік теңіз жағалауында Францияның солтүстік-шығысынан Германияға дейін қоныстанады және Дания, Оңтүстік Норвегия және Оңтүстік-Батыс Швецияға тарады. Альптік популяциясы артты және көршілес аймақтарға тарады. Қазір бұл құс Польшаның оңтүстігі, Словакия және Солтүстік Румынияға дейін ұялайды. Ол қысқа қашықтыққа көшіп-қонатын құс, көптеген құстар қысты көбею ареалында өткізеді. Альптік құстар көбінесе төменгі биіктіктерге жылжып барады. Ұлыбританияда қыс айларында жазық жерлерде кеңірек таралған. Кейбір британдық құстар Оңтүстікке, Еуропа материгіне қарай, кейде Иберияға дейін ұшып барады. Бұл түр алғаш рет 1862 жылы құстардың Нельсонға жөнелтілген партиясының бір бөлігі ретінде Жаңа Зеландияға әкелінді. Одан кейін бірнеше рет енгізіліп, кеңінен орнықты. Ол Оңтүстік аралда және биік тауларда ең көп кездеседі, сондай-ақ көптеген жағалау аралдарын мекендеді. Ол Австралияның Маккуори аралына тарады және Лорд-Хоу және Норфолк аралдарында кездеседі. Ол ашық орманды, бұталы жерлерде, егістіктерде және құмды далаларда қоныстанады. Оның таралуына қылқан жапырақты орманды өсімдіктердің көбеюі көмектесті.

Мінез-құлық

Бұл әдетте үйір-үйір болып азық іздейтін, қоғамдық құс. Ол негізінен ағаштарда, бірақ сонымен қатар жерде де тамақтанады, әсіресе қыс айларында тұқымның жетіспеуі кезінде. Оның рационының көп бөлігін бидай, қайраң және шөптердің кішкентай тұқымдары құрайды. Сондай-ақ жемістер, бүршіктер мен жұмырқа салатын жәндіктер де жейді. Көбейтіну маусымы қыс соңында басталады. Көбейтіну аумағында бірнеше жұптар шамалы колония құрып, біріне-бірі жақын орналасады. Ұяны әдетте бұта немесе ағашқа аналығы салады. Ол тармақтар мен өсімдік сабақтарынан жасалады, ал ішкі жағы тамырлар, шөп, мүк, жапырақтар және басқа өсімдіктермен, содан кейін қауырсын, жүн және түкпен астарланады. 2-ден 7-ге дейін жұмыртқа салады. Жұмыртқалар ақшыл көк немесе жасыл түсті болып келеді, үстінде қызғылт немесе қоңыр дақтар мен жолақтар болады. Аналығы 12-15 күнге жуық жұмыртқаларды күтеді, ал осы уақытта аталығы оны тамақтандырады. Кішкентай құстарды екі ата-анасы да тамақтандырады және 9-15 күннен кейін ұшып кетеді.

Дәйексөздер

Сноу, Д. У. & Перринс, К. М. (1998) Батыс Палеарктика құстары: Қысқартылған басылым, 2-том, Оксфорд университеті баспасы, Оксфорд.