1978 жылғы Қара жұма: Иран революциясының бетбұрыс нүктесі
Black Friday (1978)
Жақын Шығыс тарихы: 1978 жылғы 8 қыркүйектегі Ирандағы "Қара жұма" оқиғасы. Шаһ әкімшілігінің наразылықты қанды басуы, наразылардың көлемді қаза болуы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1978 жылғы Қара жұма күніндегі шешуші оқиға: наразылық 1978 жылғы 8 қыркүйекте Пахлави Иранында наразылық білдіргендерді жаппай ату.
the 1978 Black Friday pivotal event protest
Mass shooting of protesters in Pahlavi Iran on 8 September 1978
Өмірбаян
Шахтың билігіне қарсы наразылықтар 1978 жылдың бірінші жартысында жалғасып, Иран үкіметі әскери жағдай енгізді. 8 қыркүйекте мыңдаған адам Тегерандағы Жале алаңында діни демонстрацияға жиналды, бірақ үкімет бір күн бұрын әскери жағдай жариялағанын білмеді.
As protests against the Shah's rule continued during the first half of 1978, the Iranian government declared martial law. On 8 September, thousands gathered in Tehran's Jaleh Square for a religious demonstration, unaware that the government had declared martial law a day earlier.
Қазалау
Тегеран қаласындағы Жале алаңында наразылық білдірушілердің көпшілігі жиналған, олар армиямен қоршалған еді. Армия оларға еш айырма жасамай оқ атып, көптеген адамның қаза болуына себеп болды.
A crowd of the protesters had gathered in Jaleh square, Tehran, who were surrounded by the army. The gathering was shot at indiscriminately by the army leading to death of numerous people.
Салдары
Қара жұма күні революцияның қайтып оралмайтын нүктесі болды деп саналады, және ол бір жылдан аз уақыттан кейін Иран монархиясының жойылуына әкелді. Сондай-ақ, Қара жұма күні наразылық қозғалысын одан әрі радикалды етуде, шахқа қарсы оппозицияны біріктіруде және халықты жұмылдыруда шешуші рөл атқарды деп есептеледі. Тарихшы Эрванд Абрамян бұл оқиғаны "шах пен халық арасындағы қан теңізі" деп сипаттаған. Тарихшы Аббас Аманаттың сөзіне сәйкес:
Black Friday is thought to have marked the point of no return for the revolution, and it led to the abolition of Iran's monarchy less than a year later. It is also believed that Black Friday played a crucial role in further radicalizing the protest movement, uniting the opposition to the Shah and mobilized the masses. The incident is described by historian Ervand Abrahamian as "a sea of blood between the shah and the people." According to the historian Abbas Amanat:
Дін қызметкерлері, Құм маржаларының қолдауымен, Жале алаңындағы қырғынды режимін қатыгез және заңсыз деп көрсету үшін пайдаланды. Сенімді бұқаралық ақпарат құралдары мен жаңалықтардың жетіспеуінен пайдаланып, қауесет тарату машинасы толыққанды жұмыс істеді, "Ислам жолындағы" шейіттердің саны мыңдағанға дейін көтерілді, ал оларға оқ атқан әскерлер революцияны басу үшін келген Израильдің жалдамалы сарбаздары деп айыпталды. Бұл оқиғалар тағы төрт айға созылған наразылықтарды тудырды. Қара жұмадан кейін Әмір Аббас Ховейда сот министрі лауазымынан басқа себептермен кетті. Қазан айындағы жалпы ереуіл әкімшіліктің өмір сүруіне өте қажетті мұнай өнеркәсібін тоқтатты, "шахтың тағдырын шешіп" берді. Наразылықтардың жалғасуы нәтижесінде 1979 жылғы қаңтарда шах Иранды тастап кетті, бұл Аятолла Рухолла Хомейни басқаратын Иран революциясының жолын ашты.
The clerical activists, backed by the Qom marja's, capitalized on the Jaleh Square massacre to paint the regime as brutal and illegitimate. Aided by a rumor mongering machine that became fully operational in the absence of reliable media and news reporting, the number of casualties, the “martyrs” on the path of Islam, was inflated to thousands, and the troops who opened fire on them were labeled as Israeli mercenaries who were brought in to crush the revolution. The events triggered protests that continued for another four months. The day after Black Friday, Amir Abbas Hoveyda resigned as minister of court for unrelated reasons. A general strike in October shut down the petroleum industry that was essential to the administration's survival, "sealing the Shah's fate". The continuation of protests ultimately led to Shah leaving Iran in January 1979, clearing the way for the Iranian Revolution, led by Ayatollah Ruhollah Khomeini.
Мұра
Бастапқыда батыс бұқаралық ақпарат құралдары мен оппозиция "15 000 адам қаза тауып, жарақат алған" деп хабарлаған, бірақ Иран үкіметінің өкілдері Тегеран қаласында күні бойы 86 адамның қаза болғанын мәлімдеді. Француз әлеуметтанушысы Мишель Фуко алғаш рет Жале алаңында 2000-3000 адамның қаза тапқанын хабарлады, кейін бұл санды 4000-ға дейін өсірді. Ирандағы BBC тілшісі Эндрю Уитли жүздеген адамның қаза тапқанын хабарлады. Әскери тарихшы Спенсер К. Таккердің мәліметінше, Қара жұма күні 94 адам қаза тапты, оның ішінде 64 наразы және 30 үкіметтік қауіпсіздік күштері болды. Алаңның аты кейіннен Ислам Республикасы тарапынан "Шеһидтер алаңы" деп өзгертілді. 2000-ші жылдардан бері, кейбір бұрынғы Пахлави әулетінің саясаткерлері жағдайдың күңгірттігіне, әсіресе Ирандағы палестиналық партизандық топтардың болуына назар салды, оларды оқиғаны қоздырушылар деп санайды.
Initially, Western media and opposition reported "15,000 dead and wounded", but Iranian government officials reported that 86 people had died in Tehran in the whole day. French social theorist Michel Foucault first reported that 2,000 to 3,000 people had died in Jaleh Square, and he later raised that number to 4,000. The BBC's correspondent in Iran, Andrew Whitley, reported that hundreds had died. According to the military historian Spencer C. Tucker, 94 were killed on Black Friday, consisting of 64 protesters and 30 government security forces. The square's name was later changed to the Square of Martyrs (Maidan e Shohada) by the Islamic republic. Since the 2000s, some former Pahlavi dynasty politicians have suggested greater ambiguity in the situation, in particular the presence of Palestinian guerrillas in Iran, who they believe were agitators.
Парсы тілінде
1978 жылы қырғыннан кейін көп ұзамай ирандық музыкант Хосейн Ализаде Сиаваш Касраидің оқиға туралы өлеңін музыкаға қойды. Мұхаммед Реза Шаджарян "Жалех Хун Шод" (жалех [парсы тілінде "тамшы" немесе "шырақ" деген мағынада] қанға айналды) шығармасын орындады.
In 1978 shortly after the massacre, the Iranian musician Hossein Alizadeh set Siavash Kasraie's poem about the event to music. Mohammad Reza Shajarian sang the piece "Jāleh Khun Shod" (Jaleh [Pers. "the dew"] turned to blood. ).
Ағылшын тілінде
Аман қалғандардың бірі Настаран Ахван осы оқиға туралы "Спарились" ("Құтырылған") атты кітап жазды. Кітапта автордың мыңдаған ашулы наразылыққа қалай итерілгені және кейін шаһтың әскері тарапынан олардың қырғынға ұшырағаны туралы айтылады. 2016 жылғы оқиғалық "1979 Revolution: Black Friday" видео ойыны осы оқиғаға негізделген. Ойын режиссері Навид Хонсари, ол революция кезінде бала болған және болып жатқан жағдайды шынайы түсінбегенін мойындады. Хонсари ойынды жасауды "адамдар революцияда болудың құмарлығы мен көтеріңкі сезімін сезінуіне мүмкіндік беруді" қалағанын айтты.
Nastaran Akhavan, one of the survivors, wrote the book Spared about the event. The book explains how the author was forced into a massive wave of thousands of angry protesters, who were later massacred by the Shah's military. The 2016 adventure video game 1979 Revolution: Black Friday is based on the event. The game is directed by Navid Khonsari, who was a child at the time of the revolution and admitted he did not have a realistic view of what was taking place. Khonsari described creating the game as "[wanting] people to feel the passion and the elation of being in the revolution – of feeling that you could possibly make a change."