Үстемдік идеологиясы және тарихи көріністері

Кіріспе

Идеология

Премизм – белгілі бір топ адамдардың басқалардың бәрінен жоғары екендігіне сенім. Осы жоғары деп есептелетін топ жас, жыныс, нәсіл, ұлт, дін, сексуалдық бағдар, тіл, әлеуметтік топ, идеология, ұлттық еңбегі, мәдениет немесе нақты бір халықтың кез келген бөлігі бойынша анықталуы мүмкін.

Жыныстық

Кейбір феминисттік теоретиктер патриархатта әртүрлі мәдени, саяси, діни, жыныстық және жеке қарым-қатынастар стратегиялары арқылы еркектердің "басқындығының" стандарты күштетіліп жүргізіледі деп санайды. 19 ғасырдан бері ерлер басқындығына қарсы бірнеше феминисттік қозғалыс болды, олардың мақсаты әдетте барлық мәдени, саяси және жеке қарым-қатынастарда әйелдерге тең заңдық құқықтар мен қорғауды қамтамасыз ету болды.

Ұрпақтық

Еуропалық отаршылдық ғасырлар бойы Америка, Африка, Австралия, Океания және Азияда ақ нәсілшілдік көзқарастармен ақталушы еді. Құлдық индустриясына қатысқан ақ еуропалық американдықтар, қара нәсілділерді экономикалық құлдыққа салуларын ақтау үшін ақтардың үстемдігі және қаралардың кемсіздігі туралы ғылыми теория жасауға тырысты. Ғылыми расизмнің алғашқы идеологы және 600-дан астам қара нәсілді құл иеленген (Конфедерацияның ережелері бойынша мүлік ретінде қарастырылған) Томас Джефферсон, қара нәсілділердің "дене және сана жағынан ақ нәсілділерден төмен" екенін жазды. Американың түпкі тұрғындарының жаулануы мен бағындырылуына қатысты дәлелдемелер оларды "мәрсіз үнді жабайылары" ретінде бейнелеуден туындады, бұл АҚШ Тәуелсіздік декларациясында көрсетілген. 19 ғасырда "Ақ адамның ауыртпалығы" деген сөз тіркесі, ақтардың басқа халықтардың қоғамдарын "цивилизацияландыруға" міндетті деген ойды білдіретін, империалистік саясатты ақталған кәсіп ретінде көрсету үшін кеңінен қолданылды. Француз революциясы туралы тарихи еңбегімен танымал Томас Карлайл, еуропалық үстемдік саясаты "кемсіз" жергілікті халықтарға ең көп пайда әкелгендігіне байланысты ақталғанын айтты. Алайда, тіпті 1849 жылы жарық көрген Карлайлдың осы тақырыптағы негізгі еңбегі – "Негр мәселесі жөніндегі кездейсоқ ойлар" замандастары тарапынан жағымсыз қабылданды. Америка Азамат соғысының басталуына дейін Америка Конфедерациялық Штаттары "негр" құлдығын шектеуге немесе араласуға үкіметтің құқығын шектейтін ережелерді қамтитын конституциямен құрылды. Конфедерация вице-президенті Александр Стивенс "Көш тасы" сөйлесінде Конфедерацияның негізгі қағидаларының бірі – қара құлдарға қарағанда ақтардың үстемдігі екенін мәлімдеді. Соғыстан кейін Оңтүстікте Ку-Клукс-Клан атты құпия қоғам құрылды. Оның мақсаты – Реконструкция кезеңінен кейін ақ нәсілді, протестанттық үстемдікті сақтау болды, ол зорлық-зомбылық пен қорқыту арқылы іске асырылды. Уильям Николстың пікірінше, діни антисемитизмді нәсілдік немесе этникалық негіздегі қазіргі антисемитизмнен ажыратуға болады. "Яһудилер шомылдыру рәсімінен өткеннен кейін яһуди болудан бас тартады". Ал нәсілдік антисемитизмде "ассимиляцияланған яһуди тіпті шомылдыру рәсімінен өткеннен кейін де яһуди болып қала береді. Ағарту дәуірінен бастап, яһудилерге деген жаулықтың діни және нәсілдік формаларын ажырату мүмкін емес. Яһудилер бостандыққа шыққаннан және секулярлық ойлау пайда болғаннан кейін, ескі христиандық жаулықты қалдырмай, жаңа термин – антисемитизм тіпті ашық нәсілшіл ілімдер пайда болғанға дейін қажет болады". Адамның түрлі нәсілдерін жіктеу үшін қолданылған алғашқы типологиялардың бірін 1854-1936 жылдары өмір сүрген евгеника теоретигі Жорж Вашер де Лапуж жасады. Ол 1899 жылы "Арий және оның әлеуметтік рөлі" атты еңбегін жариялады. Кітабында ол адамзатты әртүрлі иерархиялық нәсілдерге бөледі, ең жоғарысы – "долихоцефалиялық арий ақ нәсілі", ал ең төменгісі – "брахицефалиялық", "орташа және инертті" нәсіл, оны оңтүстік Еуропалық, католик шаруалары жақсы көрсетеді. Олардың арасында Вашер де Лапуж "Homo europaeus" (тевтондық, протестанттық және т.б.), "Homo alpinus" (аувергнат, түрік және т.б.) және "Homo mediterraneus" (неаполитандық, андалус және т.б.) нәсілдерін бөліп көрсетті. Лапужтың сөзіне қарағанда, яһудилер арийлер сияқты брахицефалиялық болған, бірақ ол оларды осы себепті қауіпті деп санайды, өйткені олар арий аристократиясын ауыстыруға қауіпті жалғыз топ екенін ойлады. Вашер де Лапуж нацистік антисемитизм мен нацистік расистік идеологияның басты шабыттандырушыларының бірі болды. Anti-Defamation League (ADL) және Southern Poverty Law Center Холокостты жоққа шығаратын, ККК-нің бұрынғы Ұлы сиқыршысы және қастандық теорияларын таратушы Дэвид Дьюктің "Иудейлердің үстемдігі" туралы жазбаларын антисемиттік деп айыптайды. Кевин Б. Макдональд, оның "иудаизмді топтық эволюциялық стратегия" ретінде қарастыратын теориясы үшін, ADL және оның университетінің психология факультеті оның жазбаларында "антисемит" және ақ нәсілшіл екенін айыптады. Афроамерикалық философ Корнел Уэст, ақ нәсілшілдікке қарсылық ретінде Америкада қара нәсілділердің діни көзқарастары қара мұсылман теологиясының бір бөлігі ретінде пайда болғанын жазды. Африкадағы қара нәсілді оңтүстік судандықтар арабтардың үстемдігінің нәсілшіл түріне ұшырап отырғанын айтады, оны Оңтүстік Африка апартеідінің тарихи ақ нәсілшілдігімен теңестіреді. Дарфур соғысындағы геноцид пен этникалық тазалау араб расизмінің мысалы ретінде сипатталды. Мысалы, Джули Флинт және Алекс де Вааль өз талдауларында Ливия басшысы Муаммар Каддафи 1970 жылдары Сахара арқылы "араб үстемдігін" демеушілік еткенін айтады. Каддафи "Ислам легионын" және Судандық оппозициялық "Ұлттық фронтты", соның ішінде "Мұсылман бауырлар" және "Умма партиясының әскери қанаты – Ансар" ұйымдарын қолдады. Каддафи 1979-1981 жылдары Чадты аннексиялау үшін осы күштерді пайдалануға тырысты. Каддафи 1980-жылдардың басында Судан үкіметінің Оңтүстіктегі соғысын қолдады, ал оның орнына Дарфур аймағын "Чадқа апаратын есік" ретінде пайдалануға рұқсат берілді. Нәтижесінде, Дарфурда 1980-жылдардың басында "араб нәсілшілдік саяси платформасының" алғашқы белгілері пайда болды. Азияда ежегінді индиялықтар барлық шетелдіктерді жабайылар деп санаған. Мұсылман ғалымы Әл-Бируни индиялықтар шетелдіктерді таза емес деп атағанын жазды. Бірнеше ғасырдан кейін Дюбуа "индиялықтар еуропалықтарды барлық ар-ұяты мен әдеп-ғайыптың қағидаларынан толыққанды бейхабар жабайылар деп қарастырады" деп байқады. Индиялықтың көзінде "пария" (кастадан шығарылған) және еуропалық бір деңгейде болады.

Centuries of European colonialism in the Americas, Africa, Australia, Oceania, and Asia were justified by white supremacist attitudes. White European Americans who participated in the slave industry tried to justify their economic exploitation of black people by creating a scientific theory of white superiority and black inferiority. Thomas Jefferson, pioneer of scientific racism and enslaver of over 600 black people (regarded as property under the Articles of Confederation), wrote that blacks were "inferior to the whites in the endowments of body and mind." A justification for the conquest and subjugation of Native Americans emanated from their dehumanized perception as "merciless Indian savages", as described in the United States Declaration of Independence. During the 19th century, "The White Man's Burden", the phrase which refers to the thought that whites have the obligation to make the societies of the other peoples more 'civilized', was widely used to justify imperialist policies as a noble enterprise. Thomas Carlyle, known for his historical account of the French Revolution, The French Revolution: A History, argued that European supremacist policies were justified on the grounds that they provided the greatest benefit to "inferior" native peoples. However, even at the time of its publication in 1849, Carlyle's main work on the subject, the Occasional Discourse on the Negro Question, was poorly received by his contemporaries. Before the outbreak of the American Civil War, the Confederate States of America was founded with a constitution that contained clauses which restricted the government's ability to limit or interfere with the institution of "negro" slavery. In the Cornerstone Speech, Confederate vice president Alexander Stephens declared that one of the Confederacy's foundational tenets was white supremacy over black slaves. Following the war, a secret society, the Ku Klux Klan, was formed in the South. Its purpose was to maintain white, Protestant supremacy after the Reconstruction period, which it did so through violence and intimidation. According to William Nichols, religious antisemitism can be distinguished from modern antisemitism which is based on racial or ethnic grounds. "The dividing line was the possibility of effective conversion a Jew ceased to be a Jew upon baptism." However, with racial antisemitism, "Now the assimilated Jew was still a Jew, even after baptism From the Enlightenment onward, it is no longer possible to draw clear lines of distinction between religious and racial forms of hostility towards Jews Once Jews have been emancipated and secular thinking makes its appearance, without leaving behind the old Christian hostility towards Jews, the new term antisemitism becomes almost unavoidable, even before explicitly racist doctrines appear." One of the first typologies which was used to classify various human races was invented by Georges Vacher de Lapouge (1854–1936), a theoretician of eugenics, who published L'Aryen et son rôle social (1899 – "The Aryan and his social role") in 1899. In his book, he divides humanity into various, hierarchical races, starting with the highest race which is the "Aryan white race, dolichocephalic", and ending with the lowest race which is the "brachycephalic", "mediocre and inert" race, that race is best represented by Southern European, Catholic peasants". Between these, Vacher de Lapouge identified the "Homo europaeus" (Teutonic, Protestant, etc. ), the "Homo alpinus" (Auvergnat, Turkish, etc. ), and finally the "Homo mediterraneus" (Neapolitan, Andalus, etc.) Jews were brachycephalic just like the Aryans were, according to Lapouge; but he considered them dangerous for this exact reason; they were the only group, he thought, which was threatening to displace the Aryan aristocracy. Vacher de Lapouge became one of the leading inspirations of Nazi antisemitism and Nazi racist ideology. The Anti Defamation League (ADL) and Southern Poverty Law Center condemn writings about "Jewish Supremacism" by Holocaust denier, former Grand Wizard of the KKK, and conspiracy theorist David Duke as antisemitic – in particular, his book Jewish Supremacism: My Awakening to the Jewish Question. Kevin B. MacDonald, known for his theory of Judaism as a "group evolutionary strategy", has also been accused of being "antisemitic" and white supremacist in his writings on the subject by the ADL and his own university psychology department. Cornel West, an African American philosopher, writes that black supremacist religious views arose in America as a part of black Muslim theology in response to white supremacism. In Africa, black Southern Sudanese allege that they are being subjected to a racist form of Arab supremacy, which they equate with the historic white supremacism of South African apartheid. The alleged genocide and ethnic cleansing in the ongoing War in Darfur has been described as an example of Arab racism. For example, in their analysis of the sources of the conflict, Julie Flint and Alex de Waal say that Colonel Gaddafi, the leader of Libya, sponsored "Arab supremacism" across the Sahara during the 1970s. Gaddafi supported the "Islamic Legion" and the Sudanese opposition "National Front, including the Muslim Brothers and the Ansar, the Umma Party's military wing." Gaddafi tried to use such forces to annex Chad from 1979–81. Gaddafi supported the Sudanese government's war in the South during the early 1980s, and in return, he was allowed to use the Darfur region as a "back door to Chad". As a result, the first signs of an "Arab racist political platform" appeared in Darfur in the early 1980s. In Asia, ancient Indians considered all foreigners barbarians. The Muslim scholar Al Biruni wrote that the Indians called foreigners impure. A few centuries later, Dubois observes that "Hindus look upon Europeans as barbarians totally ignorant of all principles of honour and good breeding In the eyes of a Hindu, a Pariah (outcaste) and a European are on the same level."

Нацистік Германия

1933 жылдан 1945 жылға дейін Адольф Гитлер басқарған нацистік Германияда жоғары тұратын, арийлік "Херенвольк" немесе "үлкен ұлт" идеясы таратылды. Мемлекеттік насихат германдық халықтарды, оларды "арийлер" деп атады, еврейлер, славяндар және "цығандар" деп аталған романдардан басымдыққа ие "үлкен ұлтқа" жатқызып, олардың жоғары тұрғанына сендірді. Француз нәсіл теорияшысы және аристократ Артур де Гобино Франциядағы ежелгі тәртіптің құлауын нәсілдердің араласуына байланыстыра айыптады, ол солтүстік нәсілінің тазалығын жойды деп есептеді. Германияда көптеген және күшті жақтастар тапқан Гобиноның теориялары арий және еврей мәдениеттері арасындағы қақтығысқа толы екі полюстің бар екенін көрсетті.

Христиандық

Академиктер Кэрол Лансинг пен Эдвард Д. Инглиш христиандық басымдықтың Киелі жердегі крест жорықтарының, сондай-ақ Еуропа бойынша мұсылмандар мен басқа дінді ұстанушыларға қарсы жорықтардың себебі болғанын айтады. Қанға балау теориясы – бұл кең тараған еуропалық конспирациялық теория, ол ғасырлар бойы Еуропадағы еврей азшылықтарының қырғыны мен жаппай өлтірулеріне әкелді, себебі еврейлердің Құрбан айт мейрамына арналған маца жасау үшін христиан баласының таза қаны қажет деп айыпталды. Томас Кантимпре еврейлердің Понти Пилаттың сотында Иса Мәсіх өлім жазасына кесілген кезде өздеріне және барлық ұрпақтарына салған қандық қарғысы туралы жазады: "Біздің заманымызда христиан дініне өткен өте білімді яхуди бізге олардың арасында пророк ретінде танылған біреу өмірінің соңында былай деп болжаған еді: 'Осы құпия аурудан құтылуға тек христиан қаны арқылы ғана жетесіздер ("solo sanguine Christiano").' Атлант мұхитындағы құл саудасының да бір бөлігі христиандық басымдыққа байланысты деп есептеледі. Ку-клукс-клан ақ үстемдікшіл христиан ұйымы ретінде сипатталған, сондай-ақ Posse Comitatus және Christian Identity және Positive Christianity қозғалыстары сияқты көптеген басқа ақ үстемдікшіл топтар да бар.