Кіріспе

Контейнерлерді пайдалана отырып жүк тасымалы
Жолаушылар тасымалы

Интеромодальды жүк тасымалы – жүкті интермодальды контейнерде немесе көлік құралында, көліктің бірнеше түрін (мысалы, теміржол, кеме, ұшақ және жүк көлігі) пайдалана отырып тасымалдауды қамтиды, көліктің түрін өзгертетін кезде жүктің өзін тиеу-түсіру жұмыстары жүргізілмейді. Бұл әдіс жүк тиеу-түсіруді азайтады, соның салдарынан қауіпсіздік артады, зақымдану мен жоғалу ықшамдалады және жүкті жылдам тасымалдауға мүмкіндік береді. Континенттер арасындағы тасымалдау үшін басты артықшылық – автомобильмен тасымалдауға қарағанда төмен шығындар. Бірақ, қысқа қашықтықтарда автомобильмен тасымалдау уақытын қысқарту арқасында бұл кемшіліктерді толықтыруға болады.

Шығу тегі

Интермодальдық көлік XVIII ғасырда Англияда пайда болды және теміржолдардан бұрын қолданысқа енді. Ең алғашқы контейнерлердің бірі – 1780 жылдары Англиядағы Бриджуотер каналында көмір тасымалдау үшін пайдаланған ыдыстар. Көмір контейнерлері ("бос жәшіктер" немесе "құмыралар" деп аталатын) жаңа каналдар мен теміржолдарда қолданылды және автомобильмен/теміржолмен тасымалдауға (сол кезде автомобиль – жылқымен жүретін көліктерді білдірді) пайдаланылды. Ағаштан жасалған көмір контейнерлері 1830 жылдары Ливерпуль-Манчестер теміржолында алғаш рет қолданылды. 1841 жылы Изамбард Кингдом Брунелл Ниат аңғарынан Суонси портына көмір тасымалдау үшін темір контейнерлерді енгізді. Бірінші дүниежүзілік соғыс басталған кезде Ұлы Шығыс теміржолы Харвич порты арқылы пойызбен және кемемен жолаушылар жүктерін тасымалдау үшін ағаш контейнерлерді пайдаланды. 1900 жылдардың басында жиһаз және автомобиль мен теміржол арасындағы интермодальдық жүк тасымалы үшін жабық контейнерлер алғаш рет қолданысқа енді. Стандарттардың болмауы осы қызметтің тиімділігін шектеді, бұл өз кезегінде стандарттауға итермеледі. АҚШ-та осындай контейнерлер "лифт ван" деп аталады және 1911 жылдан бері қолданылып келеді.

Ертедегі контейнерлер

Ұлыбританияда контейнерлерді алғаш рет 1920 жылдары Темір жол тазарту орталығы (RCH) стандарттады, бұл теміржолға тиесілі және жекеменшік көліктерді стандартты контейнерлік платформаларда тасымалдауға мүмкіндік берді. Қазіргі стандарттармен салыстырғанда, бұл контейнерлер кішкентай, көбінесе ағаштан жасалған, қисық шатыры және үйіліп қоюға жеткіліксіз беріктігі болған. 1928 жылдан бастап Лондон, Мидленд және Шотландия темір жолы осы контейнерлерді пайдалана отырып, "есіктен есікке" интермодальды автомобиль-теміржол қызметтерін ұсынды. Бұл стандарт Ұлыбританиядан тыс елдерде кең таралмады. Паллеттер алғаш рет Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде пайда болды, сол кезде АҚШ әскері жүктерді паллеттерге жинады, бұл қоймалар, жүк көліктері, пойыздар, кемелер және ұшақтар арасында жылдам тасымалдауға мүмкіндік берді. Жүктерді қолмен тасымалдау қажет болмағандықтан, аз қызметкерлер қажет болды және тиеу уақыты қысқарды. Жүк көліктерінің тіркемелері алғаш рет Екінші дүниежүзілік соғысқа дейін теміржолмен тасымалданды, бұл әрекет 1936 жылы шағын I класты теміржол – Чикагоның Ұлы Батыс теміржолымен «пиггибек» деп аталды. Канадалық Тынық мұхиты теміржолы 1952 жылы осы қызметті енгізген алғашқы Солтүстік Америка теміржолы болып, «пиггибек» тасымалының пионері атанды. Ұлыбританияда ірі төрт теміржол компаниясы жүк көліктерінің артқы жағына тиеуге және түсіруге арналған стандартты RCH контейнерлерін пайдалана отырып қызметтер ұсынды. Pickfords сияқты көшіру компаниялары да осылай жеке қызметтер ұсынды.

Интермодальдық контейнерлерде жүкті бекіту

Еуропалық комиссияның көлік департаменті "жүк көліктері қатысатын апаттардың 25%-ға дейін жүк дұрыс бекітілмегендіктен туындауы мүмкін деп есептеледі". Жүкті тиісті түрде бекітпеген жағдайда, қауіпті апаттарға себеп болуы және жүктің жоғалуына, адам өміріне, көлік құралдарына, кемелерге және ұшақтарға зиян келтіруі мүмкін, тіпті қоршаған ортаға да қауіп тудыруы мүмкін. Әртүрлі көлік түрлерінде қолданылатын контейнерлерде жүкті тұрақтандыру және бекіту үшін көптеген әртүрлі тәсілдер мен материалдар бар. Болат ленталар және ағаштан жасалған тіреуіштер мен бекіткіштер сияқты жүк бекітудің дәстүрлі әдістері мен материалдары ондаған жылдар бойы қолданылып келеді және әлі де кеңінен қолданылады. Соңғы жылдары инновациялар мен технологиялық жетістіктердің арқасында полиэстерленген таспалар мен баулар, синтетикалық жолақтар және Dunnage Bags, яғни ауа қаптары сияқты бірнеше жаңа және бұрыннан белгісіз жүк бекіту әдістері пайда болды.

Контейнерлік кемелер

Контейнерлік кемелер теңіз арқылы контейнерлерді тасымалдау үшін қолданылады. Бұл кемелер контейнерлерді ұстауға арнайы жасалған. Кейбір кемелер мыңдаған контейнерлерді ұстай алады. Олардың сыйымдылығы көбінесе TEU немесе FEU арқылы өлшенеді. Бұл аббревиатуралар "жиырма футтық эквивалентті бірлік" және "қырық футтық эквивалентті бірлік" дегенді білдіреді. Мысалы, 40 футтық 1000 контейнерді немесе 20 футтық 2000 контейнерді ұстай алатын кеменің сыйымдылығы бар деп айтуға болады. 2006 жылдан кейінгі уақытта, тұрақты түрде пайдаланылатын ең ірі контейнерлік кемелер
кемелерде олар әдетте жеті қабатқа дейін жинақталады. Контейнерлік кемелердің мөлшерін анықтаудағы маңызды фактор – үлкен кемелердің Панама және Суэц каналдары сияқты маңызды теңіз жолдарының сыйымдылығынан асып түсуі. Панама каналын кесіп өте алатын ең үлкен контейнерлік кеме Panamax деп аталады, ол қазіргі уақытта шамамен
Панама каналын кеңейту жобасының аясында үшінші құлыптар салу жоспарлануда, бұл болашақта қазіргі Суэцмакс кемелерімен салыстырылатын контейнерлік кемелерді қабылдауға мүмкіндік береді. Өте үлкен контейнерлік кемелерге арнайы терең су терминалдары мен жүктерді тасымалдауға арналған жабдықтар қажет. Қолда бар контейнерлік флот, бағыттардың шектеулері және терминалдың сыйымдылығы жаһандық контейнерлік тасымалдау логистикасын қалыптастыруда маңызды рөл атқарады.

Темір жолдар

Контейнерлер көбінесе контейнерлік вагондармен теміржол арқылы тасымалданады. Бұл вагондар платформалы вагондарға (flatcars) ұқсас, бірақ вагоның ортасында, доңғалақ жұбының (bogies) арасында контейнердің көлеміне сай келетін ойыс немесе құдық болады. Кейбір контейнерлік вагондар үш немесе бес бірге біріктірілген вагондардан тұратын "бірлік" ретінде жасалады, мұнда әрбір вагонда жүк вагондарындағы екі доңғалақ жұбының орнына бір доңғалақ жұбы болады. Контейнерлерді платформалы вагондарға немесе контейнерлік құдық вагондарына тиеуге болады. Солтүстік Америкада, Австралияда және Сауд Арабиясында, тік габариттер көбінесе кең болғандықтан, екі контейнерді "қос қабаттап" тиеуге жеткілікті тереңдік бар. Еуропада кіші құрылымдық габариттермен байланысты биіктік шектеулері және жиі кездесетін электрлендіру қос қабаттап тиеуге мүмкіндік бермейді. Сондықтан контейнерлер стандартты вагондарда немесе басқа теміржол вагондарында бір қабаттап тасымалданады, бірақ оларды өнеркәсіптік революцияның басында салынған желілерде, мысалы, Ұлыбританияда, құдық вагондарында тасымалдау қажет, онда тиеу габариттері салыстырмалы түрде кіші. 610 тар теміржол ISO контейнерлерін тиеуге қолайсыз кіші вагондарға ие, сондай-ақ 762 калибрлі Калка-Шимла теміржолының 9 метрлік және 2 метрлік вагондары да осыған жатпайды. Мысалы, 914 және 1000 калибрлі кеңірек тар теміржолдар тиеу габариттеріне рұқсат болса, ISO контейнерлерін қабылдай алады. Солтүстік Америкада және Австралияда жартылай тіркемелерді теміржол платформалы вагондарында немесе тіреулі вагондарда тасымалдау да кең таралған, бұл әдіс контейнерді платформаға тиеуден (COFC) ерекшелену үшін "пиггибек" немесе TOFC (платформадағы тіркеме) деп аталады. Кейбір платформалы вагондар тіркемелерді немесе контейнерлерді тиеу үшін қолданылатын икемді тіркеме құрылғыларымен жабдықталған. Мұндай конструкциялар тіркемелерді бір жағынан домалатып тиеуге мүмкіндік береді, бірақ арнайы тиеу машиналарын қолданып платформалы вагондарға тіркемелерді көтеру және түсіру жиі кездеседі. TOFC терминалдарында тиеуді немесе түсіруді күтіп тұрған тіркемелерді сақтауға арналған үлкен аумақтар болады. Солтүстік Америкада ұрлық мәселесі күрделеніп барады. Сақ ұрылар контейнерлердің сыртындағы кодтарды оқуды үйреніп, қай контейнерде оңай сатуға болатын жүк бар екенін анықтайды. Олар ұзын пойызлардағы оқшауланған контейнерлерге бұзушылық жасайды, тіпті баяу қозғалатын пойыздарға мініп, заттарды жердегі серіктестеріне лақтырады.

Жүк көліктері

Жүк тасымалдау көбінесе жаһандық интермодальдық жүк қозғалысының "негізгі желі" теңіз және теміржол бөлімдерін байланыстыру үшін қолданылады. Мұхит порттары, теміржол терминалдары және ішкі су кемежайлары арасында жүретін бұл арнайы жүк тасымалы көбінесе "дрейдж" деп аталады және оны әдетте арнайы дрейдж компаниялары немесе теміржолдар ұсынады. АҚШ-тағы көптеген теміржол желілері Чикаго, Иллинойс штатында немесе оның маңында аяқталады, сондықтан бұл аймақ ел бойынша тасымаланалатын контейнерленген жүктер үшін ортақ релелік нүкте болып табылады. Автокөлік тасымалдаушылары осы типтегі дрейджді бір теміржолдан басталып, екіншісінде аяқталатын "қала ішіндегі жүктер" деп атайды. Мысалы, батыстан шығыс жағалауға бағытталған контейнер Чикагоға Union Pacific немесе BNSF теміржолы арқылы келіп түсіп, содан кейін CSX немесе Norfolk Southern шығыс теміржолдарының біріне жіберілуі керек.

Баржалар

Ро-ро және контейнерлерді үйіп-түю әдістерін пайдаланатын баржалар Еуропадағы Рейн/Дунай және АҚШ-тағы Миссисипи сияқты ірі ішкі су жолдары арқылы жүк тасымалдайды.

"Кері құрлық көпірі" термині шығыс жағалау портынан (бұрынғы мысалдардағы батыс жағалау портынан өзгеше) ішкі аймаққа дейінгі шағын құрлық көпірін білдіреді.

Ұшақтар мен әуе кемелері

Жалпы, қазіргі заманғы үлкен ұшақтар жүктерді контейнерлерде тасымалдайды. Кейде тіркелген багаж тіпті алдымен контейнерлерге салынып, содан кейін ұшаққа тиеледі. Әрине, ең төмен салмақты қамтамасыз ету қажеттігінен (және өте маңыздысы, пайдалы масса орталығындағы шамалы айырмашылықтан) және азын ғана орын болғандықтан, жеңіл материалдан жасалған арнайы контейнерлер жиі қолданылады. Бағасы мен өлшеміне байланысты, мұндай контейнерлер көшелерде немесе порттарда сирек кездеседі. Дегенмен, үлкен көліктік ұшақтар стандартты контейнерлерді немесе титан немесе алюминий сияқты жеңіл материалдардан жасалған стандартты өлшемдегі контейнерлерді жүктеуге мүмкіндік береді.

TEU-ның ең үлкен тасымалдаушы компаниялар

+ 20 ең ірі контейнерлік кеме тасымалдау компаниясы TEU сыйымдылығы бойынша, 6 қаңтар 2016 жыл Компания TEU сыйымдылығы Кемелер саны А. П. Моллер Maersk Group 2,996,188 585 Mediterranean Shipping Company 2,678,779 496 CMA CGM 1,819,351 460 Evergreen Marine Corporation 931,849 195 Hapag Lloyd 930,398 174 COSCO 870,222 162 CSCL 684,640 134 Hamburg Süd 645,889 136 Hanjin Shipping 626,217 104 OOCL 561,522 104 MOL 554,425 98 Yang Ming Marine Transport Corporation 538,912 102 APL 535,007 86 UASC 512,785 57 NYK Line 495,723 104 K Line 386,265 66 Hyundai Merchant Marine 379,392 57 Pacific International Lines 362,131 147 Zim 358,264 82 Wan Hai Lines 215,244 85