Кіріспе

Құсқұйрық соқа (Megascops asio) – Мексикадан Канадаға дейін Солтүстік Американың шығысында кең таралған кішкентай соқа. Линней өзінің сипаттамасын «кішкентай соқа» туралы мәліметтерге негіздеген, оны ағылшын табиғаттанушысы Марк Кэйтсби «Каролина, Флорида және Багама аралдарының табиғи тарихы» атты кітабында суреттеген және сипаттаған. Бұл атау латын тілінде құлақты соқалардың бір түрін білдіреді. Шығыс сыңғырлап өтетін соқа қазір 1848 жылы неміс табиғаттанушысы Иоганн Кауп енгізген Megascops туысына жататын 22 сыңғырлап өтетін соқаның бірі болып табылады. Шығыс сыңғырлап өтетін соқаның бес түршесі белгілі, бірақ түрдің таксономиясы «шатасқан» деп есептеледі. Көптеген айырмашылықтар клиналды болуы мүмкін, себебі, болжамды түрде, мөлшері солтүстіктен оңтүстікке қарай кемиді, ал түс айырмашылықтарының көп бөлігі тіршілік ортасына бейімделу арқылы түсіндіріледі. M. a. asio (Linnaeus, 1758) бұрын сипатталған, бірақ қазір жарамсыз деп саналатын M. a. carolinensis, M. a. naevius және M. a. striatus сияқты түршелерді қамтиды. Ол шығыс Миннесотадан оңтүстік-батыс Квебекке және оңтүстік Нью-Гэмпширден оңтүстікке қарай Миссури, Теннесси және Оңтүстік Каролинаның солтүстігіне дейін қоныстанады. Арқасының түсі салқын сұр; қызыл түршесі жиі кездеседі (жалпы популяцияның шамамен 39%). M. a. hasbroucki (Ridgway, 1914) – бұрын сипатталған M. a. trichopsis-тің орнына қойылған атау. Бұл түрше Оклахома штатының оңтүстік-батысы мен Канзастың оңтүстігінен Орталық Техастың Эдвардс платосына дейін қоныстанады. Бұл түрше де M. a. asio-ға ұқсас, бірақ арқасының түсі сарғыш сұр, қызыл түршесі сирек (~5% популяция), ал белгілері жалпақ және тығыз. Бұл түрше алғашқы екеуімен салыстырылатын мөлшерде, қанат қосылған жерінің ұзындығы шамамен . M. a. mccallii (Cassin, 1854) бұрын сипатталған M. a. enano және M. a. semplei сияқты түршелерді қамтиды. Оңтүстік Техаста (Биг Бендтен Төменгі Рио-Гранде аңғарына дейін) және солтүстік-батыс Чиуауа мен солтүстік Коауиладан оңтүстік-шығысқа қарай шығыс Сан-Луис-Потосиге дейін қоныстанатын бұл түрше M. a. hasbroucki-ге ұқсас, бірақ оның белгілері жіңішке және тығыз, сондықтан арқасы күшті сызатталған, ал қызыл түршелер сирек кездеседі (Оңтүстік Техаста мүлдем жоқ сияқты). Оның дене мөлшері солтүстік түршелерге қарағанда кішірек, қанат қосылған жерінің ұзындығы . Басқа түршелерден айырмашылығы, M. a. mccallii-нің негізгі әнінде соңғы ыңқыру жоқ. M. a. floridanus (Ridgway, 1873) Флоридада және оңтүстік Джорджияда батысқа қарай Мексика шығанағының жағалау штаттары арқылы батыс Луизианаға дейін және солтүстікке қарай Миссисипи өзенінің аңғарында оңтүстік-шығыс Арканзасқа дейін қоныстанады. Бұл түрше арқасының түсі көбінесе қызыл қоңыр (қызыл түрше де жиі кездеседі), ұсақ және тығыз белгілермен. Жоғарыда сипатталғандай, бұл түрше шынайы «қоңыр түрше» түрінде кездесуі мүмкін. Бұл шығыс сыңғырлап өтетін соқаның ең кішкентай түршесі, қанат қосылған жерінің ұзындығы шамамен .

Сипаттама

Ересектердің ұзындығы мен салмағы аралығында болады. Құс бақылаушылар мен орнитологтар екі түс нұсқасын "қызыл немесе қызыл-қоңыр морфтар" және "сұр морфтар" деп атайды. Қызыл-қоңыр құстар ареалдың оңтүстік бөлігінде көбірек кездеседі; екі түс нұсқасының жұптасуы да болады. Сұр морфтар қалың қабықты ағаштардың арасында керемет жасырынып, қорғанышқа ие болса, қызыл морфтар кейбір қарағайларда және жапырақты ағаштардың түрлі-түсті жапырақтарында қауіпсіздік табады. Қызыл морфтардың ең жоғары пайызы Теннессиде (халықтың 79%) және Иллинойста (халықтың 78%) байқалады. Оңтүстікте (яғни Флоридада) ғана тіркелген сирек кездесетін "қоңыр морф" бар, ол морфтар арасындағы будандасудың нәтижесі болуы мүмкін. Флоридада қоңыр морфтар әдетте штаттың ылғалды бөліктерінде кездеседі, ал штаттың солтүстік және солтүстік-батыс бөліктерінде олар көрінбейді. Батыс Канада мен АҚШ-тың солтүстік орталық бөлігінде ақшыл сұр түстің ашық нұсқасы (кейде ақшыл көрініске жақын) де бар. Уэко, Техас қаласының маңындағы ауылдық жерлерде, жылы қалалық аймақтармен салыстырғанда, сұр морфтардың үлесі жоғары болғандығы метаболизмнің жоғары деңгейін көрсетеді. Қызыл-қоңыр сүрегілер суық қыстарда жоғары өлім-жұлым көрсетті.

Өсіру

Олардың көбейетін жері – Солтүстік Американың шығысындағы жапырақты немесе аралас орман. Әдетте жалғыз өмір сүретін бұл құстар, табиғи қуыстарға немесе ағашқұс (woodpecker) жасаған қуыстарға ұя салады. Қуыстың кіреберісі осы құсқа сыйымды болуы керек. Көбінесе олар солтүстік фликерлердің (Colaptes auratus) немесе қанатты ағашқұстардың (Dryocopus pileatus) жасаған қуыстарына ғана сыяды, себебі орташа өлшемді қызылбелді ағашқұс (Melanerpes carolinensis) оларға жеткілікті үлкен емес қуыстар жасайды. Экологиялық жағдайы бойынша, Еуропада осыған ұқсас экологиялық баламасы жоқ. Ең жақын түр – кішкентай соқыр құс (Athene noctua), ал еуразиялық соқыр құс (Otus scops) кішкентай және әлсіз, ал ұзын құлақты соқыр құс (Asio otus) көбінесе кеміргіштерге тәуелді. Солтүстік Америкадағы шығыс (және батыс) сыңғырлап дауыстайтын соқыр құстардың сәттілігі, ұзын құлақты соқыр құстардың Солтүстік Америкадағы солтүстік ормандық мекенжайларына қарағанда Еуропада кеңірек таралған болуына себеп болуы мүмкін. Олар цикадаларды жейді, бірақ кез келген ұшатын жәндікті де қоректенуі мүмкін. Сондай-ақ, олардың рационында балықтар, шаяндар, құрттар, жәндіктер, шаяндар, қансорушылар, мыңжаяқтар мен жүзжаяқтар да бар. Кішкентай сүтқоректілер, мысықтардан бастап жас қоянға дейін (Sylvilagus ssp.), олардың үнемі жемдік базасын құрайды және қыс айларында олардың негізгі тағамына айналады. Микротиндер мен тышқандар сияқты кішкентай кеміргіштер, алынған сүтқоректілердің шамамен 67% құрайды, бірақ құсқұйрықтар мен бөріктер сияқты, әсіресе қызыл бөрік (Tamiasciurus hudsonicus) сияқты, құсқұйрықпен бірдей салмақты кеміргіштер де жем болады. Секіруші тышқандар (Zapus ssp.), шұбарлар, қарақұйрықтар және жарғақтар (әсіресе кішкентай қоңыр жарғақ (Myotis lucifugus)) кейде жем болады. Кішкентай құстар, мысалы, шұбар құстар (Poecile ssp.), қарлығаштар, көгершіндер, құсқұстар, құсқұстар және құсқұстар – ең көп таралған құстардың жемдік базасы, және мұндай түрлер әдетте түнгі уақытта немесе түнгі көші-қон кезінде тікелей ауланады. Огайо штатында, ең көп таралған құстардың жемдік түрлері және жайылымдық құстардан кейін ең көп сақталатын азық-түлік түрлері сарыбас құс (Setophaga coronata) және ақ кеуделі тараншы (Zonotrichus albicollis) болды. Климат, азық-түлік көздері және жыртқыштардың болуы – қала маңындағы және ауылдық шығыс сыңғырлап дауыстайтын соқыр құстардың мінез-құлқына әсер ететін факторлар. Қала маңында өмір сүру шығыс сыңғырлап дауыстайтын соқыр құстардың мінез-құлқына қосымша әсер етуі мүмкін, мысалы, екіншілік улану, көліктер, жыртқыштардың көбеюі және ракун, опоссум және бөрікшіктерден бәсекелестік. Орташа ұяшықтар көлемі мен шығыс сыңғырлап дауыстайтын соқыр құстардың ұядан шығу күндері орташа есеппен, шағын және жоғары тығыздықтағы қала маңындағы аудандарда, шағын және ауылдық аудандарға қарағанда үлкен екендігі анықталды. Орналасқан жерлердегі әр түрлі айырмашылықтар шығыс сыңғырлап дауыстайтын соқыр құстардың ұя салу мінез-құлқына әсер етеді. Бұрынғы зерттеулер бойынша, шығыс соқыр құсының тамақтану мінез-құлқына оның ауылдық немесе қала маңындағы аймақта өмір сүргендігі әсер етеді. Бұрынғы зерттеуде шығыс соқыр құсының жем-шөпінің әртүрлілігі қала маңындағы аз тығыздықтағы аудандарда жоғары болды. Бұрынғы зерттеулер көрсеткендей, қала маңындағы климат бірнеше жыл бойы жылыған сайын, шығыс соқыр құстары жыл сайын орташа есеппен 4,5 күн бұрын ұя салуды бастайды.