Кіріспе
Технологиялық утопизм (көбінесе техноутопизм немесе техноутопизм деп аталады) – ғылым мен технологияның жетістіктері утопияны құруға қабілетті және оны құруы керек деген негізге құрылған кез келген идеология, немесе кем дегенде, бір немесе басқа утопиялық идеалды іске асыруға көмектеседі. Техно-утопия – заңдардың, үкіметтің және әлеуметтік жағдайлардың барлық азаматтардың игілігі мен әл-ауқаты үшін ғана жұмыс істейтін, жақын немесе алыс болашақтағы идеалдық қоғам. Озық ғылым мен технология осы идеалдық тұрмыс деңгейін қамтамасыз етуге мүмкіндік береді; мысалы, жетіспеушіліктен арылу, адам табиғатының өзгеруі, қасіреттен сақтану немесе оны болдырмау, тіпті өлімнің соңы. Технологиялық утопизм көбінесе технологияларды әлеуметтік және мәдени өзгерістердің қозғаушы күші ретінде бейнелейтін басқа да идеялармен байланысты, мысалы, технологиялық детерминизм немесе медиалық көріністер. Техно-утопия технологияның тудыруы мүмкін проблемаларды елемейтін емес, бірақ технология адамзатқа әлеуметтік, экономикалық, саяси және мәдени жаңаруларға қол жеткізуге мүмкіндік береді деп сенетін идеология. Жалпы алғанда, технологиялық утопизм технологияның әсерін өте жағымды деп қарастырады. 20-шы ғасырдың соңы мен 21-шы ғасырдың басында киберделик контрмәдениет, Калифорниялық идеология, кибер-утопизм, трансгуманизм және сингулярлық сияқты бірнеше идеологиялар мен қозғалыстар пайда болды, олар техно-утопияның бір түрін қол жетімді мақсат ретінде насихаттады. Тіпті «тиімді үдемелілік» (e/acc) деп аталатын қозғалыс «барлық құнмен алға жылжу» принципін жақтайды. Мәдениет сыншысы Имре Семан технологиялық утопизмді негізсіз әлеуметтік әңгіме деп санайды, себебі оны қолдайтын ешқандай дәлел жоқ. Оның қорытындысы бойынша, бұл қазіргі қоғамның прогресс және технологияның барлық кедергілерді жеңе алады деген сенімге қаншалықты сенетінін көрсетеді, барлық қарсы дәлелдерге қарамастан.
Technological utopianism (often called techno utopianism or technoutopianism) is any ideology based on the premise that advances in science and technology could and should bring about a utopia, or at least help to fulfill one or another utopian ideal. A techno utopia is therefore an ideal society, in which laws, government, and social conditions are solely operating for the benefit and well being of all its citizens, set in the near or far future, as advanced science and technology will allow these ideal living standards to exist; for example, post scarcity, transformations in human nature, the avoidance or prevention of suffering and even the end of death. Technological utopianism is often connected with other discourses presenting technologies as agents of social and cultural change, such as technological determinism or media imaginaries. A tech utopia does not disregard any problems that technology may cause, but strongly believes that technology allows mankind to make social, economic, political, and cultural advancements. Overall, Technological Utopianism views technology's impacts as extremely positive. In the late 20th and early 21st centuries, several ideologies and movements, such as the cyberdelic counterculture, the Californian Ideology, cyber utopianism, transhumanism, and singularitarianism, have emerged promoting a form of techno utopia as a reachable goal. The movement known as effective accelerationism (e/acc) even advocates for "progress at all costs". Cultural critic Imre Szeman argues technological utopianism is an irrational social narrative because there is no evidence to support it. He concludes that it shows the extent to which modern societies place faith in narratives of progress and technology overcoming things, despite all evidence to the contrary.
19 ғасырдан 20 ғасырдың ортасына дейін
Карл Маркс ғылым мен демократияны ол атаған қажеттіліктен еркіндікке қарай өту қозғалысының оң және сол қолы деп есептеді. Ол ғылымдағы жетістіктер патшалардың билігін және христиан шіркеуінің күшін жоққа шығаруға көмектесті деп мәлімдеді. 19 ғасырдың либералдары, социалистері және республикашылары көбінесе технологиялық утопизмді қабылдады. Джозеф Пристли сияқты радикалдар демократияны қолдап, ғылыми зерттеулер жүргізді. Роберт Оуэн, Чарльз Фурье және Анри де Сент-Симон 19 ғасырдың басында ақыл-ойымен болашақтағы адамзаттың ғылыми және технологиялық эволюциясы туралы көзқарастарымен коммунальдық қозғалыстың өкілдерін шабыттандырды. Радикалдар Дарвиннің эволюциялық теориясын әлеуметтік прогресс идеясын растау үшін пайдаланды. Эдвард Белламидің "Кері қарау" атты социалистік утопиясы, 19 ғасырдың соңында АҚШ-та жүздеген социалистік клубтар мен ұлттық саяси партияны шабыттандырды, Белламидің қиялындай жоғары технологиялық болды. Беллами және Фабиандық социалистер үшін социализм индустриалды дамудың ауырсынусыз салдары ретінде іске асырылуы керек еді. Г. Уэллс "Болашақтың нысаны" сияқты шығармаларында технологиялық утопизмді насихаттады. 20 ғасырдың қасіреттері – фашистік және коммунистік диктатуралар мен дүниежүзілік соғыстар – көптеген адамдардың оптимизмнен бас тартуына әкелді. Теодор Адорно атап өткендей, Холокост Кондорсе және басқа да ағартушылық ойшылдардың идеалын қиратқандай болды, олар ғылыми прогресті әдетте әлеуметтік прогресспен байланыстырды.
20 ғасырдың соңы мен 21 ғасырдың басында
Техно-утопизм қозғалысы 1990 жылдардағы дотком мәдениетінде, әсіресе АҚШ-тың батыс жағалауында, ең әрі Кремний алқабында қайтадан өркендеді. Калифорниялық идеология – 1960 жылдардағы контрмәдениеттен туған богемиялық және антиавторитарлық көзқарастарды техно-утопизммен және либертариандық экономикалық саясатты қолдаумен біріктіретін сенімдер жиынтығы. Бұл туралы 1993 жылы Сан-Францискода құрылған «Wired» журналында айтылып, хабарланды, тіпті белсенді түрде насихатталды, ол көп жыл бойы жақтастарының «библиясы» қызметін атқарды. Техно-утопизмнің бұл түрі технологиялық өзгерістер адамның өмірін түбірінен өзгертеді деген сенімді, сондай-ақ, әсіресе цифрлық технология – оның ішінде Интернет тек бастапқы хабаршысы ғана болған – бюрократиялық үкіметтің қатаң бақылауынан босату арқылы жеке адамның еркіндігін арттырады дегенге негізделген. «Өзін-өзі дамытқан білім қызметкерлері» дәстүрлі иерархияларды қажетсіз етеді; цифрлық байланыс оларға индустриялық дәуірдің ескірген қалдығы – қазіргі заманғы қаладан қашуға мүмкіндік береді. Оның жақтастары бұл саясаттағы дәстүрлі «оң/сол» бөлінісінен асып түсетінін, тіпті саясатты ескіргенімен қатар, мәлімдейді. Дегенмен, техно-утопизм саяси спектрдің либертариандық оң жақ қанатынан шыққан жақтаушыларды көптеп тартты. Сондықтан техно-утопистер көбінесе үкіметтік реттеуге қарсы тұрады және еркін нарық жүйесінің басымдығына сенеді. Техно-утопизмнің көрнекті «көрегендері» Джордж Гилдер және Кевин Келли, сондай-ақ бірнеше кітап жариялаған «Wired» журналының редакторы болды. 1990 жылдардың соңында және әсіресе 21 ғасырдың бірінші онжылдығында технореализм мен технопрогрессивизм технологиялық өзгерістерді жақтаушылар арасында техно-утопизмге қарсы сындық балама ретінде пайда болды. Алайда, жаңа технологиялық дамулар мен олардың қоғамға тигізген әсері нәтижесінде технологиялық утопизм 21 ғасырда да жалғасуда. Мысалы, Марк Пессе сияқты бірнеше техникалық журналистер мен әлеуметтік сарапшылар WikiLeaks құбылысын және 2010 жылдың желтоқсанының басында АҚШ-тың дипломатиялық кабельдерін ашуды техно-утопиялық ашық қоғам құрудың алғышарты немесе ынталандыруы ретінде қарастырды. Кибер-утопизм, алғаш рет Евгений Морозовпен байланыстырылған, оның тағы бір көрінісі, әсіресе Интернет және әлеуметтік желілерге қатысты. Ник Бостром машинаның суперақыл-парасатының дамуымен қатар, экзистенциалдық қауіптер де, болашақты жақсартуға зор мүмкіндіктер де бар екенін айтады, бұл ақыл-парасаттың күрт өсуі кезінде тез іске асырылуы мүмкін. «Терең утопия: Шешілген әлемдегі өмір мен мағына» атты еңбегінде ол адамзат өркениетінің технологиялық жетілуіне жетіп, әртүрлі үйлестіру мәселелерін шешетін идеалдық сценарийлерді одан әрі зерттеді. Ол теориялық тұрғыдан қол жетімді кейбір технологияларды атап өтті, мысалы, танымдық қабілетті күшейту, қартаю процесін кері қайтару, өзін-өзі көбейтуге қабілетті ғарыш кемелері, кез келген сезімдік қабылдау (дәмі, дыбысы) немесе мотивацияны, көңіл-күйді, денсаулықты және тұлғаны дәл бақылау.