АҚШ сайлау заңнамасында дауыс беруге және үміткер болуға қол жеткізу мәселелері

Кіріспе

АҚШ сайлау заңнамасының бір саласы

АҚШ-та сайлауға қатысу және үміткер болу құқығы. Сайлау бюллетеніне қол жеткізу – кандидат болу құқығын, кандидаттың, саяси партияның немесе дауыс беру бюллетенінің АҚШ-тағы сайлауларда сайлаушылардың бюллетеніне ену шарттарын реттейтін ережелер мен процедуралар. Үміткер болу құқығы және саяси партия құру құқығы туралы құқықтық нормалар АҚШ-тағы дауыс беру құқығына қарағанда нашар анықталған. Алайда, АҚШ Жоғарғы Соты бірнеше істе федералды конституция үміткер болудың негізгі құқығын мойындамайтынын және штат үкіметтерінің «маңызсыз немесе жалған үміткерліктерді» тоқтатуға заңды мүддесі бар екенін растады. АҚШ Конституциясының I-бабының 4-тармағына сәйкес сайлау процестері орталықтандырылмағандықтан, сайлау бюллетеніне қол жеткізу туралы заңдар штаттармен белгіленеді және орындалады. Осының салдарынан, бір штаттан екіншісіне сайлау процестері әртүрлі болуы мүмкін. Үміткерлерге қойылатын штаттық талаптар көбінесе үміткердің жеке қасиеттеріне қатысты болады, мысалы: ең төменгі жас, тұрақты мекенжайы және азаматтығы. Сонымен қатар, көптеген штаттар үміткерлерден қолдау петицияларына белгілі бір мөлшерде сайлаушылардың қолтаңбаларын жинауды және қол жеткізуге рұқсат беру алдында тіркеу алымын төлеуді талап етеді; дауыс беру шаралары да осылай реттеледі (петициялардың мәтіні мен пішіні де). Әр штат саяси партиялардың автоматты түрде сайлау бюллетеніне қалай ілігуіне және кіші партиялардың қалай іліге алмайтынына қатысты ережелерді белгілейді. Демократияның маңызды бөлігі болып табылатын сайлау бюллетеніне қол жеткізу мәселелері АҚШ-та кеңінен талқыланады. Сайлау бюллетеніне ілігу үшін кандидат, саяси партия немесе дауыс беру бюллетені әртүрлі талаптарды орындауы керек. Конституцияның I-бабындағы Сайлау туралы ережеде «Сенаторлар мен өкілдерді сайлаудың уақыты, орны және тәртібі әрбір штаттың заң шығару органымен белгіленеді» делінген. Осыған сәйкес, әр штат сайлау бюллетеніне қол жеткізу үшін өзінің ерекше критерийлерін белгілей алады.

access to elections and right to candidacy in the United States
Ballot access are rules and procedures regulating the right to candidacy, the conditions under which a candidate, political party, or ballot measure is entitled to appear on voters' ballots in elections in the United States. The jurisprudence of the right to candidacy and right to create a political party are less clear than voting rights in the United States. However, the U. S. Supreme Court has established in multiple cases that the federal constitution does not recognize a fundamental right to candidacy, and that state governments have a legitimate government interest in blocking "frivolous or fraudulent candidacies". As election processes are decentralized by Article I, Section 4, of the United States Constitution, ballot access laws are established and enforced by the states. As a result, ballot access processes may vary from one state to another. State access requirements for candidates generally pertain to personal qualities of a candidate, such as: minimum age, residency, and citizenship. Additionally, many states require prospective candidates to collect a specified number of qualified voters' signatures on petitions of support and mandate the payment of filing fees before granting access; ballot measures are similarly regulated (as is the wording and format of petitions as well). Each state also regulates how political parties qualify for automatic ballot access, and how those minor parties that do not can. Fundamental to democracy, topics related to ballot access are the subject of considerable debate in the United States. In order to get on the ballot, a candidate, political party, or ballot measure must meet various requirements. The Elections Clause in Article I of the Constitution states that "the Times, Places and Manner of holding Elections for Senators and Representatives, shall be prescribed in each state by the Legislature thereof." Consequently, each state may design its own unique criteria for ballot access.

Дәлелдері

Мемлекеттер сайлау бюллетеньдеріне қолжетімділікті шектеудің басты себебі ретінде, сайлау бюллетеньдеріне қолжетімділік критерийлерін тым төмендетсе, көптеген кандидаттар тізімге еніп, бір ойлы сайлаушылардың дауыстарын бөліп салуы мүмкін деген болжам келтірілді. Мысал ретінде, көпшілік дауыс беру жүйесінде, яғни бірінші орын алған кандидат жеңіске жететін жүйеде, кандидаттың көпшілік дауысы болмаса да жеңуі мүмкін. Егер бір округте 55% А және 45% В пікірлерін қолдайтын сайлаушылар болса, егер екі кандидат А пікірін қолдайтын сайлаушыларға үндесе, ал біреуі ғана В пікірін қолдайтын сайлаушыларға үндесе, А пікірін қолдайтын сайлаушылардың дауысы екі кандидат арасында бөлінеді, мысалы, біреуіне 25%, екіншісіне 30% дауыс беріледі. Бұл жағдайда, 55% А кандидатты қолдағанмен, В кандидаты жеңіске жетеді. Алайда, сайлау бюллетеньдеріне қолжетімділікті кеңейтуді жақтаушылар, оңай қолжетімділік кандидаттардың көптігіне әкелмейді, тіпті көптеген кандидаттар тізімге енсе де. 1880-ші жылдардағы реформа қозғалысы, Австралия бюллетені сияқты ресми құпия дауыс беру жүйесін енгізді, бұл кейбір оң нәтижелерге әкелді, бірақ сонымен қатар үкіметке бюллетеньде кімнің болатынын бақылау құралын берді. Тарихшы Питер Аргерсингер атап өткендей, бюллетеньге қолжетімділікті реттеуге билік берген реформа, осы билікті теріс пайдалану қаупін әкелді, және үлкен саяси партиялар бақылайтын заң шығарушы органдар өз кандидаттарын қайта сайлауды қамтамасыз ету үшін бюллетеньге қолжетімділікті шектеуші заңдар қабылдауы мүмкін. 1880-ші жылдардағы бюллетень реформасының ең белгілі жақтаушысы Джон Генри Вигмор, заң шығарушы лауазымға үміткер болу үшін "он қолтаңба" жинаудың жеткілікті екенін ұсынды. 20-ғасырда көптеген штаттар Вигмордың болжамынан әлдеқайда қатаң талаптарды енгізетін бюллетеньге қолжетімділік заңдарын қабылдады. Көп жағдайда екі үлкен партия осы жаңа талаптарды (әдетте, қолтаңба жинау петицияларын ұйымдастыру арқылы) балама кандидаттар үшін қиындықтар тудыратындай етіп жазды, бірақ үлкен партиялардың кандидаттары үшін емес. Бюллетеньге қолжетімділікті кеңейтуді жақтаушылар, бюллетеньге қолжетімділікті шектеудің сайлаушылардың таңдауын әділетсіз шектеуге әкелетінін және әдетте үшінші партиялардың және белгіленген партиялармен байланысы жоқ кандидаттардың мүмкіндіктерін төмендетінін айтады. Президент Джордж Буш Хельсинки келісімінің Копенгаген құжатына қол қойды, онда былай делінген: Еуропадағы қауіпсіздік және ынтымақтастық ұйымы (ЕҚЫҰ) АҚШ-тың бюллетеньге қолжетімділік заңдарына сын танысты. 1996 жылы АҚШ делегаттары бұл сынға жауап ретінде "әділдіксіз бюллетеньге қолжетімділік мәселесін қолданыстағы шағымдану және реттеу жүйелері арқылы шешуге болады және Копенгаген міндеттемелерін бұзуды білдірмейді" деді. ЕҚЫҰ 2004 жылғы АҚШ сайлауы туралы баяндама жариялады, онда басқа мәселелермен қатар, бюллетеньге қолжетімділікті шектеуші заңдар туралы айтылды.

The primary argument put forward by States for restricting ballot access has been the presumption that setting ballot access criteria too low would result in numerous candidates on the ballot, splitting the votes of similar minded voters. Example: With plurality voting, also known as first past the post, the candidate with the most votes wins, even if the candidate does not have a majority of the votes. Suppose 55% Belief A and 45% Belief B vote in a district. If two candidates appeal to A, but only one appeals to B, the votes of A could split between the two A candidates, say 25% vote for one and 30% for the other, giving the B candidate the office although 55% preferred to see an A candidate in the office. However, proponents of ballot access reform say that reasonably easy access to the ballot does not lead to a glut of candidates, even where many candidates do appear on the ballot. The 1880s reform movement that led to officially designed secret ballots, such as the Australian ballot, had some salutary effects, but it also gave the government control over who could be on the ballot. As historian Peter Argersinger has pointed out, the reform that empowered officials to regulate access onto the ballot, also carried the danger that this power would be abused by officialdom and that legislatures controlled by established political parties, would enact restrictive ballot access laws to ensure re election of their party's candidates. Perhaps the most prominent advocate of the 1880s ballot reform movement, John Henry Wigmore, suggested that "ten signatures" might be an appropriate requirement for nomination to the official ballot for a legislative office. In the 20th century, ballot access laws imposing signature requirements far more restrictive than Wigmore had envisioned were enacted by many state legislatures; in many cases, the two major parties wrote the laws such that the burdens created by these new ballot access requirements (usually in the form of difficult signature gathering nominating petition drives) fell on alternative candidates, but not on major party candidates. Proponents of more open ballot access argue that restricting ballot access has the effect of unjustly restricting the choices available to voters, and typically disadvantages third party candidates and other candidates who are not affiliated with the established parties. President George H. W. Bush signed the Copenhagen Document of the Helsinki Accords that states in part:

The Organization for Security and Co operation in Europe (OSCE) has criticized the United States for its ballot access laws. In 1996, United States delegates responded to the criticism by saying that unfair ballot access "could be remedied through existing appeal and regulatory structures and did not represent a breach of the Copenhagen commitments." The OSCE published a report on the 2004 United States election, which among other things, noted restrictive ballot access laws.

Жазу мәртебесі мен дауыс беру бюллетеньдеріне қол жеткізу

Офис пен штатқа байланысты, сайлаушы бюллетеньде аты тізімделмеген кандидатқа қолмен дауыс беруге мүмкіндік болуы мүмкін. Мұндай кандидаттың қызметке ие болуы өте сирек. Кейбір жағдайларда, қолмен жазылған дауыстар есепке алынбайды. Аты бюллетеньге басылған кандидаттар, бюллетеньде жоқ кандидаттарға қарағанда зор артықшылыққа ие болады. АҚШ Жоғарғы Соты қолмен жазу статусы бюллетеньге енудің орнын баспайтынын атап өтті. Нақты жеңіске жеткен қолмен жазылған кандидаттардың ең танымал екі жағдайы – Лиза Мурковскидің 2010 жылғы және Стром Турмондтың 1954 жылғы сайлаулары, екеуі де АҚШ Сенатына сайланды. Басқа мысалдарға Шарлотта Беркстің қайтыс болған күйеуі Томми Беркстің өзінің жалғыз қарсыласы өлтіргеннен кейін Теннесси штатының сенатына сайлануы, сондай-ақ Колумбия округінің мэрі Энтони А. Уильямстың қайта сайлау науқанындағы алғашқы сайлаудағы жеңісі кіреді. Бұл жағдайлардың барлығы ерекше саяси ахуалға, танымал және белгілі кандидатқа, сондай-ақ ұйымдастырылған және қаржыландырылған қолмен жазу туралы ақпаратты тарату кампаниясына байланысты болды.

Екі партияның қолдаушылары сайлауға қатысуға қатысты қатаң заңдарды негіздеді

Екі партиялық жүйе үшін сайлау бюллетеньдеріне қатаң талаптар қажет емес, мұны Ұлыбритания тәжірибесі көрсетеді. Дегенмен, АҚШ-та қатаң дауыс беру талаптарының қажеттілігі туралы мына аргументтер келтіріледі: Көпшілік дауыс беру жүйесінде үшінші кандидаттарға дауыс беруге рұқсат ету көпшіліктің дауысын бөліп, көпшілік қаламаған кандидатты жеңіске жеткізе алады. Сайлау бюллетеніне тек екі кандидатты ғана рұқсат ету ең нашар кандидаттың сайланбауын қамтамасыз етеді. Егер үшінші партия сайлауда жеңіске жеткілікті дауыс жинаса, сол кандидатты қолдайтын сайлаушылар екі партияның біріне тіркеліп, сол партияның ішкі сайлауында (праймеризде) жеңіске жетуге тырыса алады. Алайда, мұны іске асыру үшін қолдайтын сайлаушылардың арасында үлкен үйлесімділік қажет, әсіресе олардың жартысы екінші ірі партияға қосылуды немесе тәуелсіз болуды қаласа. Бұған қоса, партияның ішкі сайлауға қалай кандидат болуға болатыны және кімдер дауыс бере алатыны туралы ережелері де маңызды. Бір адам – бір дауыс принципі бар. Егер сайлаушылар бірінші кезекте бір кандидатқа дауыс беріп, содан кейін екінші кандидатқа қол қойса, бұл принцип бұзылады. Кейбір сайлаушылар өзіне қажет кандидатқа қол қойып, бірақ праймеризде жеңуге оңай болатын кандидатқа дауыс бере алады. Праймериздегі дауыс беру құпия болғандықтан, партия дауыс бергеннен кейін сайлаушының дауысын жоя алмайды, сондықтан қолтаңбаны петициядан алып тастау – жалғыз шешім. Ал егер сайлаушы кейіннен праймеризде дауыс берсе, қолтаңба саналмауы мүмкін, бірақ партия уақтылы ұсынған жағдайда қолтаңбалар туралы алдын ала біле алады. Алғашқы сайлауда жеңілген кандидаттың сол сайлауда тәуелсіз кандидат ретінде қатысуына тыйым салатын «жеңілгендер заңы» келісім-шарт құқығынан туындайды. Бір-біріне ұқсас көзқарастағы кандидаттар ішкі сайлауға қатысып, жеңілгендер жарыстан шығып, жеңімпазды қолдайды, осылайша ұқсас сайлаушылардың дауысы бөлінбейді және қарсы партияның кандидаты 40% дауыспен жеңіске жете алмайды. Ішкі сайлаудың қажеттілігі, ең алдымен, көпшілік дауыс беру жүйесімен байланысты, онда ең көп дауыс алған кандидат жеңіске жетеді, тіпті ол көпшіліктің қолдауын алмаса да. Сайлау бюллетеніне кірудің қатаң талаптары экстремистердің бюллетеньге ілесуін қиындатады, өйткені олардың петициясына қол қойғысы келетін адамдар аз болады.

Strict ballot access laws are not required for a two–party system, as can be seen by the experience of the United Kingdom. However, the following arguments are put forth about the need for strict ballot access laws in the United States:
With plurality voting, allowing third candidates on the ballot could split the vote of a majority and throw the race to a candidate not favored by the majority. Allowing only two candidates on the ballot ensures that at least the worst one is never elected. If a third party could get enough votes to win an election, then voters who would support the nominee could infiltrate one of the two parties by registering as members, and force a win in that party's primary. However, pulling this off would take considerable coordination on the part of the supporting voters, especially if half of them preferred to infiltrate the other major party or remain independent. It would also depend on the rules of the major party for how people may become candidates in their primary, and on which registered members may vote in the primary. There is a one person one vote mandate. If voters could vote in a primary for one candidate, and then sign a petition for another candidate, this would violate that mandate. Some voters might sign a petition for the candidate they want, and then vote in the primary for the candidate who would be easier to beat. Since primary votes are anonymous, and a party therefore cannot remove that voter's vote after it is cast, the only remedy is to strike the voter's signature on the petition. As for signatures not counting if a voter later votes in a primary, that could be reformed since the political party would know in advance about the signatures if they are filed in time. Sore loser laws, where a candidate who loses in a primary may not then run as an independent candidate in that same election, stem from contract laws. Similar–minded candidates run in the same primary with the contract that the losers will drop out of the race and support the winner so that they do not split the votes of similar–minded voters and cause the other party's nominee to win with 40% of the vote. The need for primaries is primarily because of plurality voting, whose rules state that the candidate receiving the most votes wins, even if not a majority. Strict ballot access laws make it difficult for extremists to get on the ballot, since few people would want to sign their petition.