Primate of Syriac Orthodox Church of Antioch (1226–1286)
Грегори Бар Хебрейус (т. 1226, ө. 30 шілде 1286), сириялық тегі бойынша Баребрая немесе Баребройо деп, араб тіліндегі деректерде Абу'л Фараж атымен, ал латын тілінде Абульфарагиус деп белгілі болды. 1264 жылдан 1286 жылға дейін сириялық православие шіркеуінің мафри (аймақтық приматы) қызметін атқарды. Ол христиандық теология, философия, тарих, тіл білімі және поэзия салаларында көптеген еңбектер жазған көрнекті жазушы. Сирия әдебиетінің дамуына қосқан үлесі үшін сириялық православие христиандары арасындағы ең білімді және жан-жақты жазушылардың бірі деп есептеледі. Оның көптеген және күрделі трактаттарында 13 ғасырғы Сирияда мүмкін болған барлық заманауи теологиялық, философиялық, ғылыми және тарихи білімдерді жинақтады. Оның көптеген еңбектері классикалық сирия тілінде жазылған. Сондай-ақ, ол сол кезде кең таралған араб тілінде де бірқатар жазбалар қалдырды.
Gregory Bar Hebraeus (, b. 1226 d. 30 July 1286), known by his Syriac ancestral surname as Barebraya or Barebroyo, in Arabic sources by his kunya Abu'l Faraj, and his Latinized name Abulpharagius in the Latin West, was a Maphrian (regional primate) of the Syriac Orthodox Church from 1264 to 1286. He was a prominent writer, who created various works in the fields of Christian theology, philosophy, history, linguistics, and poetry. For his contributions to the development of Syriac literature, has been praised as one of the most learned and versatile writers among Syriac Orthodox Christians. In his numerous and elaborate treatises, he collected as much contemporary knowledge in theology, philosophy, science and history as was possible in 13th century Syria. Most of his works were written in Classical Syriac language. He also wrote some in Arabic, which was the common language in his day.
Атауы
Бар Хебрей Григорий (Григориос) есімін қашан қабылдағаны белгісіз, бірақ Сирия Православ шіркеуінің жоғары рухани қызметкерлерін атау дәстүріне сәйкес, ол епископқа кірген кезде болған болуы мүмкін. Өмірі бойы оған Сирия тіліндегі Бар Эврая (ܒܪ ܥܒܪܝܐ) лақап атымен жиі сілтеме жасалды, бұл Сирия Православ шіркеуінің Батыс Сириялық дәстүрінде Бар Эбройо деп айтылып, көбінесе транслитерацияланды, нәтижесінде латыншаланған Бар Хебреус деген ат пайда болды. Бұрын бұл есімнің "Еврейдің ұлы" деген мағынаны білдіретіні және оның еврей тегімен байланысты екені ойластырылған. Дегенмен, қазіргі заманғы зерттеулер бұл тұжырымнан бас тарды, себебі оны басқа фактілер растамайды. Бұл есім оның отбасының ʿEbrā ауылынан шыққандығына сілтеме болуы мүмкін, бұл ауыл Малатья қаласына жақын, Евфрат өзенінің жанында орналасқан. Бар Хебрейдің толық арабша аты кейбір Сирия деректерінде ДИН (جمال الدين ابو الفرج غريغوريوس بن تاج الدين هارون بن توما الملطي) деп көрсетілген. Алайда, осы ұзын есімге жасалған барлық сілтемелер оның өлімінен кейін пайда болған. Сирия тіліндегі Бар ʿЕбрая лақап аты кейде араб тілінде ибн әл ʿИbrī (ابن العبري) деп арабшаландырылады. Е. А. В. Бадж Бар Хебрейге крещение кезінде Иоанн (Йоханнан) есімі берілгенін айтады, бірақ бұл жазу қателігі болуы мүмкін. Сирия епископы ретінде Бар Хебрейге көбінесе Мар (Батыс Сирия диалектісінде Мор деп айтылады) деген құрметті атау беріледі, сондықтан Мар/Мор Григорий. Ол Әбу'л Фараж (латынша Abulpharagius) деген атпен де белгілі.
It is not clear when Bar Hebraeus adopted the Christian name Gregory ( Grigorios), but according to the Syriac Orthodox tradition of naming high priests, it may have occurred at the time of his consecration as bishop. Throughout his life, he was often referred to by the Syriac nickname Bar ʿEvrāyā (ܒܪ ܥܒܪܝܐ, which is pronounced and often transliterated as Bar Ebroyo in the Western Syriac Rite of the Syriac Orthodox Church, giving rise to the Latinised name Bar Hebraeus. It was previously thought that this name, which means "Son of the Hebrew", was a reference to his Jewish background. Modern scholarship has moved away from this affirmation, because it is not substantiated by other facts. The name may refer to the ancestral origin of his family from ʿEbrā, a village by the Euphrates near Malatya, the city in which he grew up. A few Syriac sources give Bar Hebraeus's full Arabic name as DIN (جمال الدين ابو الفرج غريغوريوس بن تاج الدين هارون بن توما الملطي). However, all references to this longer name are posthumous. The Syriac nickname Bar ʿEbrāyā is sometimes arabised as ibn al ʿIbrī (ابن العبري). E. A. W. Budge says Bar Hebraeus was given the baptismal name John (, Yōḥanan), but this may be a scribal error. As a Syriac bishop, Bar Hebraeus is often given the honorific Mār (, pronounced Mor in West Syriac dialect), and thus Mar/Mor Gregory. He is also known as Abu'l Faraj (in Latin, Abulpharagius).
Өмір
Сириялық епископ, философ, ақын, грамматик, дәрігер, Киелі кітапқа түсіндірме жазушы, тарихшы және теолог Бар Хебрейс, дәрігер Һаронның (DIN, هارون بن توما الملطي) ұлы болды. Бар Хебрейс Малатияға жақын орналасқан ʿEbra ауылында (Izoli, түрік. : Kuşsarayı), Рум сұлтанатында (қазіргі Түркия, Елазиг провинциясында) дүниеге келді. Әкесінің қамқорлығымен ол кішкентай кезінен (a teneris unguiculis) медицинаны және көптеген басқа да білім салаларын оқуға кірісті, және одан ешқашан қол үзбеді. Моңғол генералы Малатия аймасына шабуыл жасады, ауырып қалды және дәрігер іздеді. Һарон, еврей дәрігер шақырылды. Сауыққаннан кейін моңғол генералы және оның отбасын алып, Антиохияға (Антиохия княздығы және франко-монғолдық одаққа қараңыз) барды. Бар Хебрейс он жеті жасқа келгенге дейін Антиохияда оқуын жалғастырды, содан кейін монах болып, шөлгеушінің өмірін бастады. Антиохиядан Бар Хебрейс Финикиядағы Триполиге (аса маңыздысы, Триполи графтығы, сол кездегі крестонос мемлекеті) барып, риторика мен медицинаны оқыды. 1246 жылы Сириялық Православ Патриархы Игнатий III Давид оны Губос епископы етіп тағайындады, ал 1252 жылы Алеппоға ауыстырылды. 1255 жылы ол қайтадан Лакабин кафедрасына ауыстырылды, ал 1264 жылы Игнатий IV Ешу оны Шығыс приматы немесе мафриан етіп тағайындады. Оның епископтық міндеттері оқуына кедергі келтірмеді; ол өте кең провинциясы бойынша жасаған көптеген сапарларын кітапханаларды зерттеуге және кездескен білімді адамдармен әңгімелесуге пайдаланды. Осылайша ол біртіндеп зор білім жинақтады, зайырлы және діни білімнің барлық салаларымен танысты, және көптеген жағдайларда қарастырған әртүрлі тақырыптардың библиографиясын толық меңгерді. Бар Хебрейс өзінен бұрынғылардың еңбектерін қысқарту немесе тікелей көшіру арқылы сақтап, жүйеледі. Бар Хебрейс өзінің ізгіліктері мен ғылымы үшін жоғары құрметке ие болды. Ол Персияның Ильханаттарындағы Мараге қаласында қайтыс болды және Мосулдың жанындағы Мор Маттай монастырында жерленді. Ол өзінің өмірбаянын қалдырды, оны Джузеппе Симон Асемани, Biblioth. Orient., II, 248–263; оның өлімі туралы еңбекті оның інісі, мафриан Григорий III (Grigorius bar Saumo; 1307/8 жылы қайтыс болған) жазды.
A Syriac bishop, philosopher, poet, grammarian, physician, biblical commentator, historian, and theologian, Bar Hebraeus was the son of a physician, Aaron (DIN, هارون بن توما الملطي). Bar Hebraeus was born in the village of ʿEbra (Izoli, Turk. : Kuşsarayı) near Malatya, Sultanate of Rum (now Turkey, in the province of Elazığ). Under the care of his father, he began as a boy (a teneris unguiculis) the study of medicine and of many other branches of knowledge, which he never abandoned. A Mongol general invaded the area of Malatya, and falling ill, sought for a physician. Aaron, the Hebrew physician, was summoned. Upon his recovery, the Mongol general and Aaron, who took his family with him, went to Antioch (see Principality of Antioch and Franco Mongol alliance). There Bar Hebraeus continued with his studies and when he was about seventeen years of age he became a monk and began to lead the life of a hermit. From Antioch Bar Hebraeus went to Tripoli in Phoenicia (actually in the County of Tripoli, a Crusader state in his time), and studied rhetoric and medicine. In 1246, he was consecrated bishop of Gubos by the Syriac Orthodox Patriarch Ignatius III David, and in 1252 he was transferred to Aleppo. In 1255 he was again transferred to the see of Laqabin and finally was made primate, or maphrian, of the East by Ignatius IV Yeshu in 1264. His episcopal duties did not interfere with his studies; he took advantage of the numerous visitations, which he had to make throughout his vast province, to consult the libraries and converse with the learned men whom he happened to meet. Thus he gradually accumulated an immense erudition, became familiar with almost all branches of secular and religious knowledge, and in many cases thoroughly mastered the bibliography of the various subjects which he undertook to treat. Bar Hebræus preserved and systematized the work of his predecessors, either by way of condensation or by way of direct reproduction. Both on account of his virtues and of his science, Bar Hebræus was highly esteemed. He died in Maragheh, Ilkhanate Persia, and was buried at the Mor Mattai Monastery, near Mosul. He left an autobiography, to be found in Giuseppe Simone Assemani, Biblioth. Orient., II, 248–263; the account of his death was written by his brother, the maphrian Gregory III (Grigorius bar Saumo; d. 1307/8).
Энциклопедиялық және философиялық
Бар Хебрейдің ұлы энциклопедиялық еңбегі – оның "Ғылымның қаймағы" деп аталатын "Хеват Хекметта" кітабы, ол адамзат білімінің дерлік барлық саласын қамтиды және Авиценна мен араб авторларынан кейін Аристотельдік ғылымның толық жиынтығын құрайды. Бұл еңбек, әзірге, Марголиуттың "Аналекта Ориенталия ад поэтикам Аристотелеам" (Лондон, 1887), 114–139 беттерінде жарияланған бір тарауын қоспағанда, толық жарияланбады. "Кетбха дхэ Бхабхата" ("Көздің шәкірттерінің кітабы") – логика мен диалектиканың жинағы. Басқа еңбектер Флоренция, Оксфорд, Лондон және басқа да жерлерде сақталған түрлі қолжазбаларда кездеседі. "Теграт Тегратха" ("Саудалар саудасы") – жоғарыда айтылғандардың қысқаша мазмұны, ал "Кетхабха дхэ Севад София" ("Даналық сөзінің кітабы") – физика және метафизика салаларындағы білімнің жинағын көрсетеді. Бұған араб тіліндегі еңбектердің сирия тіліне жасалған бірнеше аудармалары, сондай-ақ араб тілінде жазылған бірнеше трактаттар да қосылуы керек.
Bar Hebraeus' great encyclopedic work is his Hewath Hekhmetha, "The Cream of Science", which deals with almost every branch of human knowledge, and comprises the whole Aristotelian discipline, after Avicenna and Arabian writers. This work, so far, has not been published, with the exception of one chapter, by Margoliouth, in Analecta Orientalia ad poeticam Aristoteleam (London, 1887), 114–139. The Kethabha dhe Bhabhatha ("Book of the Pupils of the Eyes") is a compendium of logic and dialectics. Other works are to be found in various manuscripts, preserved at Florence, Oxford, London, and elsewhere. The Teghrath Teghratha ("Commerce of Commerces") is a résumé of the preceding, while Kethabha dhe Sewadh Sophia ("Book of Speech of Wisdom") represents a compendium of knowledge in physics and metaphysics. To these should be added a few translations of Arabic works into Syriac, as well as some treatises written in Arabic.
Киелі кітап
Бар Хебрейстің ең маңызды еңбегі – "Аусар Разе", "Сырлар қоймасы", – бүкіл Киелі кітапқа доктриналық және сын тұрғысынан жазылған түсіндірме. Ол бір жолдың доктриналық мағынасын түсіндіруден бұрын, оның сыни жай-күйін қарастырады. Негіз ретінде Пешиттаны пайдаланса да, оның толық еместігін біледі, сондықтан оны еврей тіліндегі нұсқасымен, Септуагинтамен, Симмах, Теодотион және Аквиланың грек тіліндегі нұсқаларымен, сондай-ақ шығыс, армян және копт тілдеріндегі нұсқаларымен, және соңында басқа сириялық аудармалармен – Геракл, Филоксен және әсіресе Сиро Гексапламен салыстырып тексеріп отырады. Бар Хебрейстің еңбегі осы нұсқаларды қайта жаңғырту үшін, әсіресе Оригеннің "Гексапласы" үшін өте маңызды, оның ішінде Сиро Гексапласы – Теллалық Пауылдың аудармасы болып табылады. Оның экзегетикалық және доктриналық бөлімдері грек әулиелерінен және бұрынғы сириялық православие теологтарынан алынған. Қазірге дейін осы еңбектің толық басылымы жарық көрген жоқ, бірақ көптеген жеке кітаптары әр түрлі уақытта жарияланған.
The most important work of Bar Hebraeus is Awsar Raze, "Storehouse of Secrets", a commentary on the entire Bible, both doctrinal and critical. Before giving his doctrinal exposition of a passage, he first considers its critical state. Although he uses the Peshitta as a basis, he knows that it is not perfect, and therefore controls it by the Hebrew, the Septuagint, the Greek versions of Symmachus, Theodotion, Aquila, by Oriental versions, Armenian and Coptic, and finally by the other Syriac translations, Heraclean, Philoxenian and especially the Syro Hexapla. The work of Bar Hebræus is of prime importance for the recovery of these versions and more specially for the Hexapla of Origen, of which the Syro Hexapla is a translation by Paul of Tella. His exegetical and doctrinal portions are taken from the Greek Fathers and previous Syriac Orthodox theologians. No complete edition of the work has yet been issued, but many individual books have been published at different times.
Тарихи
Бар Хебрейус "Махтбханут Забхне" (Хроника) деп аталатын үлкен шіркеу тарихын қалдырды, онда ол жаратылыстан бастап өз заманына дейінгі тарихты қарастырады. Бар Хебрейус өзінен бұрын жазылғанның барлығын дерлік пайдаланды, қазір жоғалған хронографиялық жазбаларға ерекше мән берді, оларды Эдессалық Теофил жариялаған (8-ғасырдың соңында, бірақ ол оны тек Сириялық Михаил және басқа тәуелділер арқылы білген). Бұл жұмыс екі бөлікке бөлінген және көбінесе жеке таратылады. Бірінші бөлігі саяси және азаматтық тарихқа арналған және "Хроника Сириякум" деп белгілі. "Хроника Сириякумның" стандартты басылымы Пауль Беджанға тиесілі. 1932 жылы Е. А. Уоллис Бадждің ағылшын тіліндегі аудармасы жарық көрді. Бұл екінші бөлімге, яғни діни тарихты қамтитын "Хроника Экклезиастикумға" түсінік беру мақсатымен жасалды. Бұл бөлім Аароннан басталады және маңызды тұлғалар туралы жазбалардан тұрады. Бірінші жартысы Сирия Православ шіркеуінің және Антиохия Патриархтарының тарихын, ал екінші жартысы Шығыс шіркеуінің, Несториан Патриархтарының және Якобит Мафрийлерінің тарихын қамтиды. "Chronicon Ecclesiasticumның" қазіргі басылымы Abbeloos және Lamy-ге тиесілі, сирия тіліндегі мәтін, латын тіліндегі аудармасы бар. Дэвид Вилмшурсттің ағылшын тіліндегі аудармасы 2016 жылы жарық көрді. Бар Хебрейус өмірінің соңында "Хроника Сириякумға" негізделген, бірақ тек сирия тілінде сауатты дін қызметкерлері үшін емес, кең ауқымды араб тілінде оқитын оқырмандар үшін бейімделген, араб тілінде тарих жазуды шешті. Бұл жұмыс "әл-Мұхтасар фил Дувал" деген атпен белгілі болды. Ол алғаш рет 1663 жылы Эдвард Пококк латын тіліндегі түсініктемелермен және аудармасымен бірге жарияланды. Қазіргі заманғы басылымын алғаш рет Фр. Антон Салхани 1890 жылы жариялады.
Bar Hebraeus has left a large ecclesiastical history called Makhtbhanuth Zabhne (Chronicon), in which he considers history from the Creation down to his own day. Bar Hebræus used almost all that had been written before him, showing particular favor to the now lost chronographic records published by Theophilus of Edessa (late 8th century, although he has this only through Michael the Syrian and other dependents). The work is divided into two portions, often transmitted separately. The first portion deals with political and civil history and is known as the Chronicon Syriacum. The standard edition of the Chronicon Syriacum is that of Paul Bedjan. An English translation by E. A. Wallis Budge was published in 1932. This was to give context to the second portion, known as the Chronicon Ecclesiasticum and covering the religious history. That section begins with Aaron and consists of a series of entries of important individuals. The first half covers the history of the Syriac Orthodox Church and the Patriarchs of Antioch, while the second half is devoted to the Church of the East, the Nestorian Patriarchs, and the Jacobite Maphrians. The current edition of the Chronicon Ecclesiasticum is that of Abbeloos and Lamy, Syriac text, Latin translation. An English translation by David Wilmshurst was published in 2016. Bar Hebraeus towards the end of his life decided to write a history in Arabic largely based on the Chronicon Syriacum, adapted for a wider Arabic reading readership rather than solely for Syriac literate clergy. The work became known under the name al Mukhtaṣar fi l Duwal. This was first published by Edward Pococke in 1663 with Latin comments and translation. A modern edition was first published by Fr. Anton Salhani in 1890.
Теологиялық
Теология бойынша Бар Хебрей Миафизит болды. Ол бірде былай деп ойлады: Бұл мәселеге көп ойланып, зер салғаннан кейін, әртүрлі христиан шіркеулері арасындағы даулар нақты мән-жайларға емес, сөздерге және терминологияға байланысты екеніне көз жеткіздім; себебі олардың бәрі біздің Иеміз Мәсіхті толық Құдай және толық адам деп мойындайды, ешқандай араласу, қосылу немесе шатасусыз. Осылайша, мен барлық христиан қауымдастықтарының, олардың әртүрлі Христологиялық ұстанымдарына қарамастан, бірдей ортақ негізге ие екенін көрдім, олардың арасында ешқандай айырмашылық жоқ. Осы салада Бар Хебрейден «Санктұар шам» деп аудалатын Менарат Қудше және «Сәулелер кітабы» деп аудалатын Кетабха дхе Залге, біріншісінің тұжырымы бар. Бұл еңбектер жарияланбаған және Париж, Берлин, Лондон, Оксфорд және Римдегі қолжазбалар түрінде сақталады. Бар Хебрей сонымен қатар аскетикалық және моральдық теологиямен айналысты, одан біз «Этика кітабы» деп аудалатын Кетабха дхе Итихон және аскетикалық нұсқаулық болып табылатын «Көгершін кітабы» деп аудалатын Кетабха дхе Яуна еңбектерін таптық. Екеуі де Беджанның «Ethicon seu Moralia Gregorii Barhebræi» (Париж және Лейпциг, 1898) жинағында өңделген. «Көгершін кітабы» Кардахи (Рим, 1898) баспасында бір уақытта жарық көрді. Бар Хебрей Сирия Православтық заң мәтіндерін «Бағыт кітабы» деп аудалатын Кетабха дхе Худхае жинағында жүйеледі, оны Беджан «Barhebræi Nomocanon» (Париж, 1898) деп өңдеді. Латын тіліне аудармасы «Анжело Майдың» «Scriptorum Veter. Nova Collectio», том. x-те табылады.
In theology Bar Hebræus was a Miaphysite. He once mused: When I had given much thought and pondered on the matter, I became convinced that these quarrels among the different Christian Churches are not a matter of factual substance, but of words and terminology; for they all confess Christ our Lord to be perfect God and perfect human, without any commingling, mixing, or confusion of the natures Thus I saw all the Christian communities, with their different christological positions, as possessing a single common ground that is without any difference between them. In this field, we have from Bar Hebraeus Menarath Qudhshe, "Lamp of the Sanctuary", and the Kethabha dhe Zalge, "Book of Rays", a summary of the first. These works have not been published, and exist in manuscript in Paris, Berlin, London, Oxford, and Rome. Ascetical and moral theology were also treated by Bar Hebræus, and we have from him Kethabha dhe Ithiqon, "Book of Ethics", and Kethabha dhe Yauna, "Book of the Dove", an ascetical guide. Both have been edited by Bedjan in "Ethicon seu Moralia Gregorii Barhebræi" (Paris and Leipzig, 1898). The "Book of the Dove" was issued simultaneously by Cardahi (Rome, 1898). Bar Hebræus codified the juridical texts of the Syriac Orthodox, in a collection called Kethabha dhe Hudhaye, "Book of Directions", edited by Bedjan, "Barhebræi Nomocanon" (Paris, 1898). A Latin translation is to be found in Angelo Mai, "Scriptorum Veter. Nova Collectio", vol. x.
Тілдік
Грегори Бар Хебреус лингвистикалық еңбектері сирия тілі мен сирия әдебиетін зерттеуінің нәтижесі болды. Ол екі маңызды грамматикалық еңбек жазды. Біріншісі – "Мор Ефремнің өлең түріндегі грамматика кітабы", сондай-ақ "Өлеңмен жазылған грамматика" деп белгілі, өлеңдермен және түсіндірмелермен жазылған және түрлі кезеңдерден сақталған шамамен 140 данасы бар. Осы еңбегінде ол өз ана тілін арамей (ārāmāytā) және сирия (sûryāyā) деп атады. Оның тағы бір грамматикалық еңбегі "Нұр кітабы" (Ktābā d ṣemḥe) деп аталады. Екеуі де 1872 жылы Паулин Мартинмен өңделді.
Linguistic works of Gregory Bar Hebraeus resulted from his studies of Syriac language and Syriac literature. He wrote two major grammatical works. First is the "Book of grammar in the meter of Mor Ephrem", also known as the "Metrical Grammar", written in verses with commentaries, and extant in some 140 copies from various periods. In that work, he referred to his native language both as Aramaic (ārāmāytā) and Syriac (sûryāyā). His other grammatical work is called the "Book of Splendours" (Ktābā d ṣemḥe). Both were edited by Paulin Martin in 1872.
Құрмет
Сириялық православие шіркеуі оны қасиетті санап, шілденің 30-ы күні оның мерекесін тойлайды.
He is regarded as a saint by the Syriac Orthodox Church, who hold his feast day on July 30.