Жұмбақ тұқымдас Laridae-ден шыққан қызғылт қанатты шағала (Sterna dougallii) туралы мақала. Текше, генетикалық байланыстары мен атының шығу тегін біліңіз.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Laridae туысына жататын құс, жарыс жылқысы.
Bird in the family Laridae
the racehorse
Қызғылт шошқа (Sterna dougallii) – Laridae туысына жататын шошқаның бір түрі. Sterna тұқымдасының атауы көне ағылшын тіліндегі "stearn", "шошқа" сөздерінен алынған, ал dougallii дегені шотланд дәрігері және коллекционері доктор Питер Макдугаллға (1777–1814) сілтеме жасайды. "Қызғылт" атауы құстың көбелек кезеңіндегі қызғылт төсін көрсетеді.
The roseate tern (Sterna dougallii) is a species of tern in the family Laridae. The genus name Sterna is derived from Old English "stearn", "tern", and the specific dougallii refers to Scottish physician and collector Dr Peter McDougall (1777–1814). "Roseate" refers to the bird's pink breast in breeding plumage.
Таксономия
Ағылшын табиғат зерттеушісі Джордж Монтегю 1813 жылы қызылшақты шағаланың сипаттамасын берген. Генетикалық тұрғыдан алғанда, ол ақ қанатты шағаламен (S. striata) ең жақын туыс, ал олардың ортақ ата-тегі қара мойынды шағаланың (S. sumatrana) туыс желісі болып табылады. Бұл түрдің географиялық жазылымдары көп, олар негізінен мүңк түсі мен қауырсындағы шағын айырмашылықтармен ерекшеленеді. S. d. dougallii Еуропа мен Солтүстік Американың Атлантикалық жағалауларында көбейеді және Кариб теңізінің оңтүстігі мен Батыс Африкаға дейін қыстайды. Еуропалық және Солтүстік Америкалық популяциялар ұзақ жылдар бойы азайып келді, бірақ белсенді сақтау шаралары соңғы жылдары кейбір колонияларда, әсіресе Ирландияның Дублин қаласының жағалауындағы Роккабилл аралында, төмендеуді тоқтатты, қазір ол Еуропалық популяцияның көп бөлігін (шамамен 1200 жұп) қамтиды. Тропикалық жазылымдары S. d. korustes және S. d. bangsi Шығыс Африкадан Үнді мұхиты арқылы Жапонияға дейін мекендейді. Олардың мүңктерінде қызыл түс көбірек. Ұзын мүңкті және қысқа қанатты S. d. gracilis Австралия мен Жаңа Каледонияда көбейеді. Үнді мұхитының солтүстік-батыс бөлігінде S. d. arideensis популяциясы кездеседі. Кейбір авторлар тек arideensis, gracilis және номинативтік dougallii үш жазылымын сақтау қажет деп санайды.
English naturalist George Montagu described the roseate tern in 1813. Genetically, it is most closely related to the white fronted tern (S. striata), with their common ancestor a sister lineage to the black naped tern (S. sumatrana). This species has a number of geographical races, differing mainly in bill colour and minor plumage details. S. d. dougallii breeds on the Atlantic coasts of Europe and North America, and winters south to the Caribbean and west Africa. Both the European and North American populations have been in long term decline, though active conservation measures have reversed the decline in the last few years at some colonies, most notably at Rockabill Island off the coast of Dublin, Ireland, which now holds most of the European population (about 1200 pairs). The tropical forms S. d. korustes and S. d. bangsi are resident breeders from east Africa across the Indian Ocean to Japan. They have more red on the bill. The long billed and short winged S. d. gracilis breeds in Australia and New Caledonia. The north western Indian Ocean holds populations of S. d. arideensis. Some authors suggest that only three races arideensis, gracilis and nominate dougallii should be retained.
Сипаттама
Бұл – шағын, орташа денелі, ұзын қанатты теңізқайық, оны қарапайым теңізқайық, арктикалық теңізқайық және одан ірі, бірақ ұқсас түсті сэндвич теңізқайығымен шатастыруға болады. Роза түсті теңізқайықтың жұқа, өткір мүсізі қара түсті, көбейтілу маусымында қызыл түсті табаны пайда болады, және тропикалық және оңтүстік жарты шарлардағы түрлерінде одан да кеңейеді. Ол қанаттары қысқарақ және қанат соғуы қарапайым немесе арктикалық теңізқайыққа қарағанда жылдам. Жоғарғы қанаттары ақшыл сұр, ал төменгі жағы ақ, сондықтан бұл теңізқайық ұшқанда өте ақшыл көрінеді, кішкентай сэндвич теңізқайығы сияқты, бірақ жаз айларында ең сыртқы қанат қауырсындары қарарады. Ересектердің құйрығы өте ұзын, иілгіш, ал аяқтары қызыл-сары түсті. Жазда ересектердің ішкі жағы қызғылт реңге боялады, осының арқасында бұл құсқа осы ат берілген.
This is a small medium tern, long with a wingspan, which can be confused with the common tern, Arctic tern, and the larger, but similarly plumaged, Sandwich tern. The roseate tern's thin sharp bill is black, with a red base which develops through the breeding season, and is more extensive in the tropical and southern hemisphere races. It is shorter winged and has faster wing beats than common or Arctic tern. The upper wings are pale grey and its under parts white, and this tern looks very pale in flight, like a small Sandwich tern, although the outermost primary flight feathers darken during the summer. The adults have very long, flexible tail streamers and orange red legs. In summer, the underparts of adults take on the pinkish tinge which gives this bird its name.
Тамақ және азықтандыру
Басқа Стерна тұқымдас құстар сияқты, қызғылт шағатай балық аулау үшін суға сүңгіп, көбінесе теңізден балық аулайды. Ол басқа туыс шағатайлардан гөрі теңізде көп кездеседі, тек жағалаудағы тұщы су көлдеріне жуынып, тұщы суда балық ауламайды. Әдетте тікелей суға сүңгіп, Арктика шағатайының ұнататын "бір қадамды тоқтау" әдісін қолданбайды. Аталықтың аналыққа балық сыйлауы – көбейіс кезеңіндегі мінез-құлқының бір бөлігі. Шағатайлардың арасында ерекше, қызғылт шағатай басқа теңіз құстарынан балық ұрлайды, Ұлыбританиядағы колонияларда көбінесе тоқылдақтардан ұрлайды. Бұл әдеті ауа райы нашар болғанда, балықтар тереңге шүжіп, суға сүңгіп аулау мүмкін болмайтын кезде, бірақ тоқылдақтарға жететін тереңдікте аулауға мүмкіндік береді, олардың азық жинау қабілетін арттырады. Қыс айларында маңдайы ақ, ағзасы қара түске айналады. Жас қызғылт шағатайлардың сыртқы түрі жас сэндвич шағатайлары сияқты қабыршақты болады, бірақ одан қара шапағы толық болады.
As with other Sterna terns, roseate tern feeds by plunge diving for fish, almost invariably from the sea; it is much more marine than allied terns, only rarely visiting freshwater lagoons on the coast to bathe and not fishing in fresh water. It usually dives directly, and not from the "stepped hover" favoured by Arctic tern. The offering of fish by the male to the female is part of the courtship display. Unusual for a tern, the roseate tern shows some kleptoparasitic behaviour, stealing fish from other seabirds, at British colonies most often from puffins. This habit greatly increases their food collecting ability during bad weather when fish swim deeper, out of reach of plunge diving terns, but still within reach of the deeper diving Puffins. In winter, the forehead becomes white and the bill black. Juvenile roseate terns have a scaly appearance like juvenile Sandwich Terns, but a fuller black cap than that species.
Өсіру
Бұл түр жағалау мен аралдарда колониялар құрып көбейеді, кейде басқа теңіз құстарымен бірге. Австралия аумағында қара мойынды теңіз құсы (S. sumatrana), кіші қырлы теңіз құсы (Thalasseus bengalensis), қырлы теңіз құсы (T. bergii), әулие теңіз құсы (Sternula nereis), тұмсықты теңіз құсы (Onychoprion anaethetus) және күміс шағала (Chroicocephalus novaehollandiae) сияқты құстармен бірге ұя салғандығы тіркелді. Ол жердің қақ-қалпағына, көбінесе қуыс жерлерге немесе қалың өсімдіктер астына ұя салады және бір-екі (сирек кезде үш) жұмыртқа салады. Бұл түр басқа ақ теңіз құстарына қарағанда ұясын және балапандарын қорғауға азырақ бейім, көбінесе оларды қорғауға Арктикалық және жалпы теңіз құстарына сенеді. Кіші колонияларда олар басқа теңіз құстарымен жұптасуы мүмкін. Аққұйрықты теңіз бүркіті (Haliaeetus leucogaster) және күміс шағала жұмыртқалар мен балапандарды жейді, ал бұрылыс тас (Arenaria interpres), қара егеуқұйрық (Rattus rattus) және патша шұңқыры (Egernia kingii) күдікті жыртқыштар болып саналады. Еуропалық ең ірі колония, еуропалық популяцияның 75% -дан астамын құрайтын, Ирландияда, Дублин графтығындағы Роккабилл аралында орналасқан. 2013 жылы Роккабиллде 1213 жұп ұя салды. Лейди аралы көліндегі колония да өте маңызды, онда 2013 жылы 155 жұп ұя салған. Ұялары ішінара жасырын жерлерде болатындықтан, ұя қораптарын орнату құстарды сақтау бойынша үлкен табысқа жеткізді. Бұл жас балапандарды қара құйрық шағала сияқты жыртқыш құстардан қорғау арқылы өнімділіктің артуына әкелді. Кокет аралындағы (Нортумберленд) бір колонияда ұя салатын қораптар орнатылғаннан кейін, популяция 25 жұптан (1997 ж.) 92 жұпқа (2005 ж.) дейін өсті. Ұқсас шаралар Англси теңіз құстарының колонияларында да жүргізілді, сонымен қатар өсімдіктер, әсіресе ағаш шөптер тазартылды. 2018 жылы он жылдан астам уақыттан кейін алғаш рет Скерриде (Англсиден) бір жұп екі балапанын ұшырды, бұл RSPB жобасының нәтижесінде болды, ол аралдарға стратегиялық түрде орналастырылған жаңа ұя қораптарымен, розалы теңіз құсының шақыруларын ойнату және қолмен жасалған жалған құстарды орнатуды қамтыды.
This species breeds in colonies on coasts and islands, at times with other seabirds. In Australian territory, it has been recorded nesting alongside the black naped tern (S. sumatrana), lesser crested tern (Thalasseus bengalensis), crested tern (T. bergii), fairy tern (Sternula nereis), bridled tern (Onychoprion anaethetus) and silver gull (Chroicocephalus novaehollandiae). It nests in a ground scrape, often in a hollow or under dense vegetation, and lays one or two (rarely three) eggs. It is less defensive of its nest and young than other white terns, often relying on Arctic and common terns in the surrounding colony to defend them. In smaller colonies, they may rarely mate with these other tern species. The white bellied sea eagle (Haliaeetus leucogaster) and silver gull are known to prey on eggs and chicks, while the turnstone (Arenaria interpres), black rat (Rattus rattus) and King's skink (Egernia kingii) are suspected predators. The largest European colony, accounting for more than 75% of the European population, is in Ireland, at Rockabill Island, County Dublin. In 2013, 1213 pairs nested at Rockabill. The colony at Lady's Island Lake, County Wexford, is also of crucial importance, with 155 pairs nesting there in 2013. With their favouring partly hidden nest sites, the provision of nestboxes has proven a dramatic conservation success, with the birds taking to them very readily. This results in greatly increased breeding productivity with the protection given to the young from predatory birds like herring gulls. At one colony on Coquet Island, Northumberland, the population rose from 25 pairs (1997) to 92 pairs (2005) after nestboxes were provided. Similar measures have been undertaken at the Anglesey tern colonies along with clearance of vegetation, in particular Tree Mallow. In 2018, for the first time in more than a decade, a pair fledged two chicks on the Skerries, off Anglesey after a RSPB project over previous years involving wardening, newly designed nest boxes being placed strategically around the islands along with lures playing roseate tern calls and hand made decoys.