Кіріспе
Америка композиторы және музыка теоретигі (1896–1981)
Говард Гарольд Хансон (28 қазан 1896 – 26 ақпан 1981) – американдық композитор, дирижер, педагог, музыка теоретигі және американдық классикалық музыкасын қолдаушы. 40 жыл бойы Истман музыка мектебінің директоры қызметін атқарып, ол жоғары сапалы мектеп құрды және американдық музыканы тапсыру мен орындауға мүмкіндіктер жасады. 1944 жылы 4-ші симфониясы үшін Пулитцер сыйлығын жеңіп алды, сондай-ақ музыкадағы ең үздік ойын-сауық үшін Джордж Фостер Пибоди сыйлығына ие болды (1946).
Ерте өмір және білім
Хансон Небраска штатының Ваху қаласында швед иммигранттары Ханс және Хилма (құрметті әкесі Экстром) Хансонның отбасында дүниеге келді. Жастық шағында ол анасынан музыка сабақтарын алды. Кейін Вахудағы Лютер колледжінде оқып, 1911 жылы диплом алды, содан кейін Нью-Йорктегі Музыка өнері институтында, Джульярд мектебінің алдағысы, композитор және музыка теориясы бойынша сарапшы Перси Гётшиуспен 1914 жылы оқыды. Одан кейін Солтүстік-Батыс университетіне қатысып, шіркеу музыкасы саласындағы сарапшы Питер С. Латкин және Арне Олдбергпен композицияны зерттеді. Хансон сонымен қатар фортепиано, виолончель және тромбон да ойнауды үйренді. 1916 жылы Солтүстік-Батыс университетінен музыка бойынша бакалавр дәрежесін алып, мұғалімдік жолын мұғалімнің көмекшісі ретінде бастады.
Мансап
1916 жылы Хансон Калифорниядағы Тынық мұхиты колледжінде музыка теориясы және композиция пәнінің мұғалімі ретінде алғашқы толық уақытты жұмысына қабылданды. Тек үш жыл өткен соң, 1919 жылы колледж оны Көркемсурет консерваториясының деканы етіп тағайындады. 1920 жылы Хансон ұлттық назар аударған алғашқы туындысы болған «Калифорния ормандық пьесасын» жазды. Калифорниядағы жылдары Хансон «Concerto da Camera», «Symphonic Legend», «Symphonic Rhapsody» сияқты бірқатар оркестрлік және камералық шығармалар жазды, сондай-ақ «Two Yuletide Pieces» сияқты әртүрлі соло фортепиано туындылары мен өзінің лютерандық және скандинавиялық мұрасын жырлайтын «Скандинавиялық сюитасын» жазды. 1921 жылы Хансон «Калифорния ормандық пьесасы» мен «Таңға дейін» симфониялық поэмасы үшін берілген Музыка саласындағы Рим сыйлығының (Американ академиясының Рим сыйлығы) алғашқы иегері атанды. Сыйлықтың арқасында Хансон Италияда үш жыл өмір сүрді. Италияда болған кезінде Хансон «Бір бөлімнен тұратын квартет», «Lux Aeterna», «Беовульфқа арналған жоқтау» (оркестрлеуі Бернхард Каун) және «Nordic» атты бірінші симфониясын жазды, оның премьерасын 1923 жылдың 30 мамырында Огустео оркестрімен бірге өзі жетекшілік етті. Хансонның Америка академиясындағы үш жылдық оқуы, оның пікірінше, өмірінің қалыптасу кезеңі болды, себебі ол оқытудан алаңдамай, шығарма жазуға және дирижерлік өнерге толыққанды берілді. (Хансонның Отторино Респигиден композиция және/немесе оркестрлеуді оқығаны туралы бұрыс айтылған, ал ол өз кезегінде Николай Римский-Корсаковтан оркестрлеуді оқыған. Хансонның жарық көрмеген өмірбаяндық естеліктері Рут Ватанабеге жатқызылған, ол Респигимен оқығандығы туралы мәлімдемені жоққа шығарады.) Хансон Римде Респигимен формальды оқуды жалғастырмағанмен, одан кеңес алған. Сонымен қатар, Респиги Хансонды репетицияларға және оркестрлік концерттерінің орындалуына қатысуға шақырды. Осы өзара әрекеттесудің нәтижесінде Хансон оркестрлік текстуралар мен аспаптарды қолдануда Респигидің маңызды ықпалы болғанын мойындады. Сонымен қатар, ол Римде оқыған кезде Николай Римский-Корсаков, Густав Холст, Джованни Палестрина және Ричард Вагнер сияқты бірнеше композиторлардың шығармаларының да ықпалды болғанын атап өтті. Римнен оралғаннан кейін Хансонның дирижерлік мансабы кеңейді. Ол өзінің «Солтүстік және батысқа» атты тоналы поэмасын Нью-Йорк симфониялық оркестрімен тұңғыш рет орындады. 1924 жылы Нью-Йорк штатының Рочестер қаласында өзінің бірінші симфониясын жетекшілік етті. Бұл орындау оны Джордж Истманның назарына іліктірді. 1924 жылы Истман Хансонды Истман музыка мектебінің директоры етіп таңдады. Кодак камерасын және пленканы ойлап тапқан Истман ірі меценат болды және өзінің зор байлығының бір бөлігін Рочестер университетіндегі Истман музыка мектебін құруға жұмсады. Хансон қырық жыл бойы директор лауазымында болды, осы жылдар ішінде Америкадағы ең беделді музыка мектептерінің бірін құрды. Сонымен қатар, ол мектептің оқытушыларын американдық және еуропалық ұстаздар арасында теңгерімді ұстады, тіпті бұл композитор Бела Бартокты жіберіп алуды білдірсе де. Хансон Бартокқа Истман университетінде композиция пәнін оқытуға ұсыныс жасады, бірақ Барток композицияны оқыту мүмкін емес деп ойлағандықтан, оны қабылдамады. Оның орнына Барток Истман мектебінде фортепианодан сабақ бергісі келді, бірақ Хансонның фортепианодан оқытушылар штаты толық болды. 1925 жылы Хансон Америка композиторларының оркестрлік концерттерін құрды. Ол 1931 жылы жыл сайынғы Америка музыкасы фестивальдерін құрып, соған ілесіп кетті. Бұл апта бойы өтетін концерттер жұртшылыққа тегін ұсынылып, американдық композиторлардың танымал шығармалары мен жаңа композициялардың премьералары көрсетілді. Оларға оркестрлік шығармалар, камералық музыка, оркестрлік және үрмелі аспаптар ансамблі музыкасы, вокалдық және камералық музыка, опера және балет кірді. Фестиваль концерттерін Рочестердегі көрермендер 1971 жылға дейін асыға күтті және олар да тұрақты түрде ұлттық радио желілерінде Эстман театрынан хабарланды. Тәнтілер соңғы 40 жыл ішінде «осы концерттерде АҚШ-тың барлық басқа аймақтарында орындалған әндерден гөрі көбірек ән айтылды» деп жиі айтады. Хансонның жалпы жұртшылықты жаңаша тәсілдер арқылы оқытуға деген қызығушылығы 1938 жылы көріне бастады. Осы уақытта ол радиода «Музыка тарихындағы маңызды оқиғалар» бағдарламасын ұсыну үшін Истман мектебінің студенттік ансамбльдерінің талантын пайдаланды. Бұл апта сайынғы бағдарламалар сериясы Батыс музыкасының тарихына толық шолу жасады және Рочестердегі WHAM радиостанциясынан және ұлттық NBC Red желісінен хабарланды. Осы күш-жігері үшін 1946 жылы Хансонға, Истман мектебіне және WHAM радиостанциясына музыкаға көрнекті үлес қосқаны үшін Пибоди сыйлығы табысталды. Хансон студенттік ансамбльдерін CBS радиожелісі үшін «Америка музыкасы тарихындағы маңызды оқиғалар» атты ұқсас серияны ұсынуға да шақырды. Бұл серия 19 ғасырдың ортасынан бері 82 американдық композитордың оркестрлік, хорлық және камералық музыкасын ұсынды. Хансонның өзі көрсеткендей, бұл «музыкадағы американдық картинаны толыққанды көрсетуге жасалған алғашқы әрекет болды». 1939 жылдан 1969 жылға дейін 30 жыл бойы Хансон RCA Victor, Mercury Records және Columbia Records компанияларымен Истман-Рочестер оркестрімен 100-ден астам жазба жасады, тек өзінің туындыларын ғана емес, сондай-ақ Чарльз Айвс, Уэйн Барлоу, Джон Алден Карпентер, Чарльз Томлинсон Гриффес, Алан Хованнес, Гомер Келлер, Джон Ноулз Пейн, Буррилл Филлипс, Вальтер Пистон, Бернард Роджерс, Роджер Сешнс, Лео Соверби және Уильям Грант Стил сияқты басқа американдық композиторлардың шығармаларын да жазды. Хансон Истман мектебінде оның қызметі кезеңінде 500-ден астам американдық композитордың 2000-нан астам туындысы тұңғыш рет орындалғанын бағалады. Бостон симфониялық оркестрінің 50 жылдығын тойлау үшін Серж Кусевицкий Хансонның екінші симфониясын, «Романтикалық» симфониясын тапсырыс берді және оны 1930 жылдың 28 қарашасында тұңғыш рет орындады. Бұл туынды Хансонның ең танымал туындысына айналды. Оның бірінші тақырыбы Интерлокен өнер орталығындағы барлық концерттердің соңында орындалады. Қазір «Интерлокен тақырыбы» деп белгілі болған бұл туынды, концерттің жетекші дирижері сахнадан кеткеннен кейін студент-концертмейстер жетекшілік етеді. Традиция бойынша, оның орындалуынан кейін қошамет жоқ. Бұл туынды 1979 жылғы Ридли Скотттың «Шет елдік» фильмінің соңғы сахнасында және титрлерде де кеңінен қолданылды. Кейбір жағдайларда Хансонның «Merry Mount» (1934) операсы алғашқы толық американдық опера деп есептелуі мүмкін. Ол американдық композитор мен либреттист жазған американдық оқиғаға негіделген және 1934 жылы Нью-Йорктегі Метрополитен операсында американдық актерлердің басым көпшілігімен орындалды. Опера Метрополитендегі премьерасында 50 қошамет алды, бұл рекорд әлі де сақталып тұр. 1935 жылы ол Уолт Уитменнің өлеңіне негіделген «Дұға таспаларынан үш ән» атты шығарма жазды. Истман үрмелі аспаптар ансамблінің дирижері Фредерик Феннелл Хансонның 1954 жылғы «Хорал және Әллелуя» атты алғашқы үрмелі аспаптарға арналған шығармасын «Менің 20 жылдық дирижерлік тәжірибемде үрмелі аспаптарға арналған жазылатын ең күткен музыкалық туынды» деп сипаттады. «Хорал және Әллелуя» әлі де Нью-Йорк штатының мектептік музыка қауымдастығының тізіміндегі жоғары сынып оқушыларының қатысатын конкурстық туынды болып табылады. 1957 жылға қарай Хансон Уолт Уитменнің поэзиясынан қайта шабыттанды және Ұлттық білім беру қауымдастығының жүз жылдығы мен Музыка педагогтерінің ұлттық конференциясының елу жылдығын атап өту үшін «Демократия әнін» аяқтады. Хансон оның ресми премьерасын Вашингтон қаласындағы Ұлттық симфониялық оркестрімен 23 000 көрерменнің алдында жетекшілік етті. Бұған дейін 1957 жылы Говард университетінің афроамерикандық хоры президент Эйзенхауэр үшін ресми емес орындауын жасады, ол бір айдан кейін Конституция залында орындады. Өзінің музыкалық идеализмін Уитменнің күшті оптимизмімен біріктіре отырып, Хансон жастардың шығармашылық мүмкіндіктерінің шексіздігін көрсететін туынды жазды. Бұл туынды оркестрлік прелюдия кезінде оның «Романтикалық» симфониясының айқын мотивтік қолтаңбасын қамтиды.
Мұра мен құрмет
Хансон Phi Mu Alpha Sinfonia бауырластығының екі бөлімінің мүшесі болды: 1916 жылы Солтүстік-Батыс университетіндегі Иота бөлімінде және 1928 жылы Истмендегі Альфа Ну бөлімінде. 1930 жылы ол ұлттық құрметті мүше ретінде танылды және 1954 жылы Огайо штатының Цинциннати қаласында өткен ұлттық конгресте Чарльз Э. Луттон «Музыка адамы» сыйлығымен марапатталды. Делавэрде алғашқы шведтік қоныстың 300 жылдығын мерекелеу үшін «Пионерлер әнін» жазғаннан кейін Хансон 1938 жылы Швед Корольдік академиясының мүшесі болып сайланды. 1950 жылы Хансон Америка философиялық қоғамына сайланды. 1953 жылы Хансон Истмен студенттері жазған «тыныштандыратын және рухты көтеріп, жігерлендіретін музыка» үшін Эдвард Б. Бенджамин сыйлығын құруға көмектесті. Ұсынылған әрбір нота тізімі Хансон мен Истмен оркестрі тарапынан қарастырылды. Бенджамин сыйлығының иегерлері Хансонның «Тыныш тыңдауға арналған музыка» атты жазбасында орын алды. 1959 жылы Хансон Ланкастер симфониялық оркестрінің композиторлық сыйлығын жеңіп алды, бұл Америкадағы осындай сыйлықтардың ең көнесі болып табылады. Бұл сыйлық Ланкастер симфониялық оркестрі (1947 жылы құрылған), Ланкастер, Пенсильвания, жыл сайын заманауи композиторға табыс етіледі. Хансон Ланкастер симфониялық оркестрінің негізін қалаушы дирижері, марқұм Луис Вайнердің досы және әріптесі болды. 1960 жылы Хансон «Заманауи музыканың гармониялық материалдары: Температуралық шкаланың ресурстары» атты кітабын жариялады, ол музыкалық жиынтық теориясының негізін қалады. Көптеген ұғымдардың арасында Хансон «изомерлік қатынас» деп атаған, қазір көбінесе «Z қатынасы» деп аталатын мәселе де қарастырылды. Хансонның Уолт Уитман мәтініне негізделген «Демократия әні» 1969 жылы АҚШ президенті Ричард Никсонның инаугурациялық концертінде орындалды. Хансон бұл концерттің тек американдық музыкадан тұратын алғашқы концерт екенін мақтан тұтты. Хансонның жетістіктерін мойындау үшін 1976 жылы Eastman Kodak компаниясы Eastman School of Music-ке 100 000 долларлық акцияларын сыйға тартты. Хансон бұл сыйлықтың Америка музыка институтын қаржыландыруға жұмсалуын талап етті. Хансон 1976 жылы «Небрасканың ең көрнекті тұлғасы» сыйлығының иегері атанды.
Танымал мәдениет
Хансонның Екінші симфониясынан үзінділер Ридли Скоттың 1979 жылғы «Alien» қорқыныш фильмінің бірнеше сыртқы сахналарында және титрлерде оның рұқсатысыз пайдаланылды, бірақ композитор сотқа шағымданудан бас тартты – «20th Century Fox» компаниясының тапсырысымен Джери Голдсмиттің түпнұсқа музыкасының бір бөлігі олармен ауыстырылды. Бұл бөлімдерді бүгінгі күнге дейін барлық DVD, Blu-Ray және 4K нұсқаларында кездестіруге болады. Фильмде қолданылған нұсқа – 1967 жылы Чарльз Герхардттың дирижерлігімен Ұлттық филармониялық оркестрінің жазбасы. Деректерге сәйкес, Хансон Герхардқа барлық жазбалардың ішінде оның жазбасын ең «ұнамды» деп тапқанын айтқан.
Өлім
Хансон 84 жасында Нью-Йорк штатының Рочестер қаласындағы Стронг мемориалдық ауруханасында қайтыс болды. Одан соң әйелі Маргарет Элизабет Нельсон қалды. Мысалы, оның 2-ші симфониясы неоромантизм манифесі ретінде жиі айтылады. Сыншылар оны "американдық неоромантизмнің ең көрнекті композиторы" деп атады, оның шығармалары Антонин Дворактың ұлы романтикалық дәстүрінде туды. Оның ерте симфониялары "тамаша, керемет оркестрленген, гармониялық тұрғыдан бай" деп сипатталған. Дегенмен, Хансонның шығармаларында заманауи музыкалық стильдермен тәжірибе жасағанын да атап өткен жөн. Ол сонымен қатар кеңейтілген третьяк аккордтарды, жылдам бөлімдердегі моторлық остинатоларды және ауыспалы триадалық аккордтарды жиі қолданды. Композитор және сыншы Дэвид Оуэнс Хансонның консервативті музыкалық идеалды жеткізу үшін шығармаларында тоналдық әдемілікті пайдаланғанын көрсетті. Оуэнс тоналдылықты оркестрлік тереңдіктің шебер түсінігімен үйлестіре отырып, есте қаларлық және тартымды шығармалар жасауға қол жеткізді. Шыныменде, Хансон өзінің музыкасын "Американың орталық батысының топырағынан өркендегендей" деп сипаттағанда ең жақсы түсіндірді. Бұл қалалық емес, жазықтықтардың музыкасы және, менің ойымша, туған Небраскамның кең далаларын көрсетеді.
Пернетақта
Эротикалық өлеңдер, Оп. 9
Ля минорлы соната, Оп. 11
Пианиноға арналған үш миниатюра, Оп. 12
Симфониялық рапсодия, Оп. 14
Үш этюд, Оп. 18
Екі мерекелік пьеса, Оп. 19
Sonata in A Minor, Op. 11
Three Miniatures for Piano, Op. 12
Symphonic Rhapsody, Op. 14
Three Etudes, Op. 18
Two Yuletide Pieces, Op. 19
Музыка теориясы
Қазіргі заманғы музыканың гармониялық материалдары (1960), Ирвингтон.
Белгілі студенттер
Ол 40 жыл бойы Истман музыка мектебінің директоры қызметін атқарған, сонымен қатар композиция факультетінде оқытушы болып жұмыс істеді. Оның бірнеше шәкірттері музыка саласындағы Пулитцер сыйлығына ие болды, олардың ішінде: Доминик Ардженто, Джон Ла Монтейн және Роберт Уорд. Бұдан өзге, Уэйн Барлоу, Джек Бисон, Уильям Бергсма, Улисс Кей, Кент Кеннан, Питер Меннин, Луи Меннини, В. Фрэнсис Макбет, Гарднер Рид және Маргарет Варделл Сандрески сияқты бірнеше шәкірттері композитор ретінде кеңінен танылды.