Кіріспе
Мормон кітабының екінші кітабы Нефидің екінші кітабы (/'//n//i://f//ai/), көбінесе Екінші Нефи немесе 2 Нефи деп аталады, Мормон кітабының екінші кітабы, соңғы күнгі қасиеттілер қозғалысының негізгі діни мәтіні. Лехидің ұлы Нефи баяндайды, Нефидің бірінші кітабынан өзгеше, 2 Нефи кітабында нефит халқының тарихы аз, ал Нефийдің өзінің және басқа пайғамбарлардың, әсіресе Ишаяның көріп білулері мен болжамдарына көбірек назар аударылады. Кітап Лехидің отбасына өлімі алдында берген баталарымен және соңғы нұсқауларымен басталады. Лехи космологиялық дуализм ("қарсылық"), адамның күнәға ілігуі, қайта тірілу және құрбандық тақырыптарын зерттейді. Лехи қайтыс болғаннан кейін, отбасы екі топқа бөлінеді: Нефи бастаған нефиттер және Нефидің ағасы Ламан бастаған ламандықтар. Нефиттер алғашқы қоныстарын тастап қашуға мәжбүр болады, ал ламандықтар Құдай тарапынан "қоңыр теріге" ие болуға қарғыс жасалады. Нефиттер ғибадатхана салып, Мұса заңымен өмір сүреді. Нефи және оның інісі Жақып Ишая кітабынан көптеп цитата келтіріп, талдап, уағыздайды, көбінесе Киелі кітаптың Король Яков нұсқасынан сөздерін өзгеріссіз қолданады.
The Second Book of Nephi (/'//n//i://f//ai/), usually referred to as Second Nephi or 2 Nephi, is the second book of the Book of Mormon, the primary religious text of the Latter day Saint Movement. Narrated by Nephi, son of Lehi, unlike the first Book of Nephi, 2 Nephi contains little history of the Nephite people and focuses predominately on visions and prophecies of Nephi himself and other prophets, particularly Isaiah. The book begins with Lehi's blessings and final teachings to his family before his death. Lehi explores themes of cosmological dualism ("opposition"), the Fall of man, resurrection, and atonement. After Lehi's death the family splits into two factions: the Nephites, led by Nephi, and the Lamanites led by Nephi's older brother Laman. The Nephites are forced to flee their original settlement and the Lamanites are cursed by God with a "skin of blackness". The Nephites build a temple and follow the Law of Moses. Nephi and his younger brother Jacob preach, extensively quoting and analyzing the Book of Isaiah, often word for word from the King James Version of the Bible.
Лехидің соңғы кеңесі
Екінші Нефи Лехидің Иерусалимнің құрылысының күйреуі туралы ескерткенін және оның отбасын қауіпсіздікке қасатттан жеткізгенін еске түсірумен басталады. Баяндамада Лехи Иерусалимнің қирағанын растайтын көрініс алады; оның отбасы да, егер олар Құдайға бойұсынса, олар келген «уәде етілген жердің» олардың мұрасы екенін біледі. Лехи әрбір ұлына, әсіресе Ламанға, Лемуелге және Ысмағұл ұлдарына Нефидің басшылығын ұстануға кеңес береді. Содан кейін ол Нефидің досы Зорамды баталап, оның ұрпақтары адал болса гүлденеді дейді. Лехи содан кейін Яковты баталап, оның қиындықтары қасиетті болады деп уәде береді; ол оған қарсылық туралы және өмірде жақсы да, жаман да нәрселердің маңыздылығы туралы, сондай-ақ Айып тарту туралы айтады. Ол барлық ұлдарына Адамның құлауы адамдардың бастапқы тазалығынан өтуіне және балаларға ие болуына қажет болғанын үйретеді, әркімнің өзі үшін таңдау жасау құқығы бар екенін атап өтеді. Яковты баталағаннан кейін Лехи Жүсіппен сөйлейді. Оның батасында Жүсіптің ұрпақтары толығымен жойылмайды дейді. Бұдан әрі, ол Мысырлық Жүсіптен келген болжамды келтіреді, ол мыс тақталарда жазылған және Құдай Жүсіп есімді көрегенді дайындайды деп болжайды. Лехи түсіндіргендей, бұл көреген Мысырлық Жүсіп пен Лехидің ұлы Жүсіптің тегінен шыққан және келісім туралы білімді Лехи ұрпақтарына қайтарады. Лехи сондай-ақ Мысырлық Жүсіп Мұсаның ізраилдіктерді Мысырдан шығаратынын болжады деді. Лехи Ламан мен Лемуелдің балаларын баталап, олардың халқы ешқашан жойылмасын тілейді. Содан кейін ол Ысмағұлдың ұлдары Сам мен оның отбасына батасын береді. Нефи осы уақытта алған жеке баталары туралы ештеңе айтпайды.
Халықтың бөлінуі
Лехи отбасына осы баталарды бергеннен кейін қайтыс болады, ал Нефи оқиғаны өз сөздерімен жалғастырады. Өзінің забурларында Нефи күнәмен күрескенін және Құдай оны қанша рет құтқарғанын еске алады. Кейін Ламан, Лемуил және Ысмағұл ұрпақтары Нефинің басшы болып таңдалғанына ренжіп, оны өлтіруге тырысады. Ол Ламан мен Лемуилдің шағымдануы мен наразылығы туралы дұға етеді, сонда Құдай оған отбасын шөлге алып кетуді бұйырады. Ол жауап ретінде қола табақтарды, Лиахонаны және Лабанның қылышын алып, Зорам, Сем, Жақып, Жүсіп және оның қарындастарымен бірге кетеді. Осы топ нефиттер болады. Олар тың күшпен жұмыс істеп, Құдайдың бұйрықтарын орындайды және Сүлейменнің ғибадатханасының үлгісімен ғибадатхана салады. Нефи патша болмай, халқына көмектесуді жалғастырады. Ламандықтар шабуыл жасаса қорғану үшін Лабанның қылышынан үлгі алып қылыштар жасайды. Ламандықтар Құдайдан алыстатылып, қарғысқа ұшыратылады және оларға "қара тері" беріледі, осылайша олар нефиттерге "шайқассыз" көрінеді, егер тәубе етпесе. Нефи Жақып пен Жүсіпті дін қызметкерлері және ұстаздар етіп бекітеді, ал нефиттер "бақытпен өмір сүреді".
Жақыптың уағызы
6-10 тарауларда Жақып екі күндік уағыз айтады, онда Ишая 49:22-52:2 аяттарынан көптеген сөздер кездеседі. Ол халықты Ишаяның үйретулерін өз тәжірибелерімен салыстыруға шақырады. Жақып "Исраилдің Киелі Құдайы", Құдайдың жоспары, күнәнің салдары, қайта тірілу, сот, тозақтан босату және адалдардың Құдай патшалығының мұрасы туралы уағыздайды. Уағызында Жақып мақтанқор байларды, өздерінің интеллектуалдық қабілеттері Құдайдың үйретулерінен артық деп ойлайтындарды, сондай-ақ Құдайды елемейтін әртүрлі адамдарды ескертеді. Ол олардың осы жағдайда құтқарыла алмайтындарын мәлімдейді. Содан кейін ол Мәсіхтің келуіне дейінгі соңғы күндердегі яһудилер, жұрттар және Лехи ұрпақтары туралы сөйлейді және жұрттардың Израиль үйінің бір бөлігі ретінде есептелетінін түсіндіреді. Ол сондай-ақ Израиль шашырағаннан кейін, өкініп сенген Израиль үйінің ұрпақтары өз жерлеріне қайта қалпына келтірілетінін үйретеді. Лехи отбасы келген жер мұралық жер болып табылады және оған еркіндік жері болу уәдесі берілген. Жақыптың сөздері Құдайға жүз бұрып, мәңгілік өмірді таңдауға шақырумен аяқталады.
Нефи Ишаядан үзінді келтіріп, пайғамбарлық айтады және соңғы кеңес береді
Нефий де Ишаяның сөздерін нефиттерге қатысты түсіндіріп, Мұса пайғамбармен жасалған келісімнің мақсаты – Мәсіхтің келетінін көрсету екенін айтады. Нефи өзінің өмірінің және жазбаларының барлық мақсаты Мәсіхке куәлік ету және адамдардың келісімнің нығметтерін алуы үшін үлгі болу екенін мәлімдейді. 12-24-тараулардағы Ишаяның сөздері көбінесе сот-жаза, қалпына келтіру және Мессияға қатысты. 25-33-тарауларда Нефи өзі пайғамбарлық айтады, оның ішінде Ишаядан алынған сөздер де бар. Ол Мессияға назар аударып, содан кейін болашақтағы жалған шіркеулерге, Сионға қарсы күресетін халыққа және Мормон кітабының пайда болуына тоқталады. Ол “соңғы күндерде” шіркеулердің мақтанды болып, жалған ілімдерді таратарын болжайды және шіркеулерді дін қызметкерлерінің айла-шарғысынан сақтандырып, оларға ізгі хабардың тегін нығметтерін ешкімнен жасырмауды ескертеді. Нефи “үлкен және жиренішті” шіркеудің құлайтынын түсіндіреді және осыған байланысты күнә мен оның салдары туралы көптеген ескертулер жасайды. Нефи яһудилердің, нефиттердің және жоғалған израильдіктердің бір-бірінің жазбаларын ақыры қабылдап, қол жеткізе алатынын да болжайды. Ол Лехи ұрпақтарына Ізгі хабардың қайта оралатынын және қалпына келтіру туралы сөздер айтады. Ол құтқарылу үшін адамның тәубе етуі, Мәсіхтің атымен дүрбілеу рәсімінен өтуі, Киелі Рухты қабылдауы және соңына дейін табандылық танытуы керектігін айтады. Ол Мәсіхтің сөздерінің маңыздылығын тағы да түсіндіріп, оқырмандарды Мәсіхке сену үшін және оның сөздерінің рас екенін білу үшін дұға етуге шақырады.
Бірінші және Екінші Нефи арасындағы үзіліс
Нефидің екі кітабының отбасылық оқиғаның ортасында тоқтауының себебін түсіндіретін әртүрлі теориялар пайда болды. Фредерик Аксельгард, соңғы күндердің киелісі және Уиттли институтының аға ғылыми қызметкері, бұл есепті 2 Нефи 5-ке бөлудің дұрыс екенін ұсынады, себебі ол Нефидің тарихи баяндамасының аяқталуын көрсетеді. Саяси ғылым профессоры және қорғаушы Ноэль Б. Рейнольдс Екінші Нефидің алғашқы бес тарауы Нефидің билігі мен басшылық қабілеттерін бекітуге бағытталған сияқты дейді. Әдебиеттанушы Террил Гивенс Мормон кітабындағы келісімдер тақырыбын күшейту үшін уақыт желісін әдейі тоқтатуды ұсынады. Гивенстің сөзінше, Лехидің көрісі Иерусалим мен оның ғибадатханасының қирағанын растайды, содан кейін отбасының Құдаймен келісімде екенін және израильдіктер мәңгілікке жоғалмайтынын көрсету үшін түсіндірмелер беріледі. Гивенс бұл ойларды Мормон кітабының мақсатына қатысты Мормонидің кіріспе тақырыптық мәлімдемесімен байланыстырады. Ол сондай-ақ Лехидің балаларына берген баталары мен Ишаядан алынған көптеген цитаталардың осы мақсатқа қызмет ететінін, олар Мәсіхті қабылдамаса, отбасының келісімнің бір бөлігі екенін көрсететінін айтады.
Ламандықтардың қара терісі - қарғыс
2 Нефи 5:21 ламандықтардың сенімсіздігіне байланысты қарғысқа ұшырап, нефийлерге жағымсыз болып қалу үшін "қоңыр терілі" болуымен белгіленгендігін айтады. 2 Нефи 30:6-да ламандықтарға "таза және сүйкімді" болуға уәде берілген (бұл 1981 жылға дейін "ақ және сүйкімді" деп жазылған). Мормонның нәсіл туралы түсініктері жөніндегі кітапта социолог Арман Маус қазіргі заманғы дінсіз оқырмандардың осы үзінділерді нәсілге қатысты деп қарастыратынын және оларды сол кездегі 19 ғасырдың нәсілшілдігін көрсететінін түсіндіретінін жазады. Маус Мормон кітабының түпнұсқа мәтінінде "ақ" сөзінің "көбінесе" таза және мінсіз дегенмен синоним болғанын айтады, бірақ осы өлеңдер ламандықтардың 19 ғасырдың ортасындағы соңғы күндердің қасиеттілері арасында ассимиляциялануға тиіс жабайы үндістер ретіндегі бейнесін қалыптастырғанын мойындайды. Маус 2 Нефидегі өлеңдерді нәсілшілдікке қарсы интерпретациялауға шақырады. Нефийлер мен ламандықтар екеуі де Лехиден тарағандықтан, олардың басты айырмашылықтары нәсілдік емес, мәдени екенін дәлелдейді. 2 Нефи 26:33-те "Құдай алдында бәрі тең" делінген, бұл "қара және ақ, құл және еркін" адамдарға қатысты айтылған. Маус мұны "Құдай ісіндегі нәсілшілдіктің жоққа шығарылуы" деп түсіндіреді. Раса және ертедегі ЛДС шіркеуі туралы тағы бір кітапта Макс Мюллер осы шамаланған универсалистік идеяның "ақ түстің жалпы расалық категория ретіндегі шектеулерімен байланысты екенін, Мормон кітабының өзі білетін нәрсе" деп жазады. Грант Харди өзінің түсіндірмелі Мормон кітабында қазіргі оқырмандардың ламандықтардың қоңыр терілі болуына орынды түрде қайғыратынын жазды. Харди тері түсі ламандықтардың нефийлерден ізгілікте басып өтуіне кедергі келтірмейтінін және қарғыс нефийлер ақырында жойылса, олардың әулеті сақталатынына берілген уәдемен бірге келе жатынын жазады.
2 Нефидегі күнәнің құнын өтеу
Лехидің 2 Нефидегі Жақыппен сөздері доктриналық тұрғыдан бай және соңғы күндердің қасиеттілерінің ой-пікірінде құрбандық туралы теологиялық талқылауда жиі қолданылады. 2 Нефи 2 Мормон кітабында «құрбандық» сөзінің алғаш рет айтылған жері. Dialogue журналына жазған мақаласында Джейкоб Морган 2 Нефи 2-нің екі аятын келтіріп, құрбандық арқылы адамзатқа Мәсіхтің нұры немесе ар-ұждан сыйланып, осы арқылы адамдардың «мәңгілік өлімді» таңдауына тосқауыл қойылғанын (29-аят) дәлелдейді. Ар-ұжданы бар адамдар «өздері үшін әрекет етуге» (26-аят) бейімділік алады және оларға еркіндік сыйланады. Мормон кітабындағы құрбандық туралы тарауында, Бригам Янг университетінің ежелгі кітабтар бойынша доценті Николас Фредерик Мормон кітабында құрбандыққа қатысты бірнеше теориялардың бар екенін айтады және 2 Нефиден екі мысал келтіреді. Ол 2 Нефи 2:6–10 аяттары құрбандықтың үкіметтік теориясын қолдайтынын, онда Мәсіхтің құрбандығы әділеттіліктің талаптарын қанағаттандырды деп жазады. Бұл үзіндіде Мәсіхтің Ғефсиманидегі азаптары (көптеген соңғы күндердің қасиеттілері күнәлердің төлемі осы жерде болды деп сенеді) еске алынбаған, тек оның өлімі мен қайта тірілуі ғана айтылған. Кейін, 2 Нефи 9:7–12 аяттарындағы Жақыптың уағызы Христос Виктор теориясын қолдайтын сияқты, онда Мәсіхтің өлімі Шайтанға төленген құн болды. Жақып 2 Нефи 9:25–26 аяттарында Мәсіхтің құрбандығы шексіз екенін және Құдайға мейірімділік көрсетуге мүмкіндік беретінін сипаттайды. Фредерик бұл түсіндірулерге мәтінге бұрынғы теорияларды тым көп енгізуді қажет етуі мүмкін деген ескерту жасайды.
2 Нефидегі құлдырау
2 Нефи 2-тарауда Лехи адам баласының құлдырауын Құдайдың адамды құтқару жоспарының қажетті бөлігі ретінде жаңаша түсіндіреді. 2 Нефи 2:18-де «жыланның» шайтан екені айтылады. Әдебиет сыншысы Майкл Остинге сәйкес, 2 Нефиде бала тудыру құлдыраудан бұрын мүмкін емес деп көрсетілген, сондықтан құлдырау ұрпақ берудің шарты болады. Киелі кітап зерттеушісі Джули Смит 2 Нефи 2-тарауды Хауа жеміс жеген, бірақ Адам жемеген кезде ғана бала тудыру мүмкін емес деп түсіндіруге болады дейді. 2 Нефи 2-тараудағы, әсіресе 25-тараудағы «Адам балалар болуы үшін құлдырады» деген сөздер ЛДС түсінігінде құлдыраудың Құдайдың жоспарының бір бөлігі екенін көрсетеді. Кейбір ЛДС ойшылдары бұл идеяны одан әрі дамытып, Хауаның шешімі «ақылды» болды дейді, Смит бұл пікірді «Ақылды таңдау теориясы» деп атайды. Смит пікірінше, соңғы күнгі қасиеттілер арасында «Ақылды таңдау теориясының классикалық тұжырымы» 1993 жылғы Бас конференцияда елші Даллин Х. Оукс айтқан сөзінде: «Біз Еваның құлдырау деп аталатын оқиғадағы әрекетін құрметтейміз және оның даналығы мен батырлығын жоғары бағалаймыз» деп мәлімдеген. Ол Бригам Янг пен Джозеф Филдинг Смиттен мысал келтіріп, бұл заңды бұзу болғанымен, күнә емес екенін айтты. Дін зерттеушісі Сузанния Морриллдің сөзіне қарағанда, соңғы күнгі қасиеттілердің көпшілігі Еваның құлдыраудағы рөлін «көп жағдайда оңды» бағалайды. Смит Құдайдың Адам мен Хауаның жеміс жегеніне жауап ретінде берген қарғысы олардың шешімінің ақылды болғанын дәлелдеуді қиындатады және олардың жоғары заңды ұстанғаны туралы пікір олардың жыланнан кеңес алуын талап етеді дейді. Ол Еваның жеміс жеуін күнә емес, заң бұзу деп қарастырудың дұрыстығына күмән келтіреді. Смит бұл айырмашылықтың Мормон кітабында жоқ екенін айтады және заң бұзудың ақылды болуына ешқандай дәлел таба алмайды. Ол «Ақылды таңдау теориясы» Мормон кітабында қолдау таппайды деген қорытындыға келеді. Ертедегі соңғы күнгі қасиеттілердің басшылары Орсон Пратт, Джордж К. Кэннон және Бригам Янг Адамның жеміс жеуін даналықпен жасалған шешім деп есептесе, Хауаның шешімі дана емес деп ойлады. Смит «ЛДС түсіндірмелерінің алғашқы қабаттарында Хауаның таңдауы дана деп қарастырылмаған» дейді. Моррилл Мормон кітабының өзі Еваны қаһарман етпейтінін мойындайды, бірақ 19 ғасырдағы соңғы күнгі қасиетті әйелдер әдебиетінің көп бөлігінде Ева «адамзаттың құтқарылуын дұрыс жолға бағыттаған «құтқарушы тұлға» ретінде әрекет еткен «ақылды және білімді әйел» деп есептелгенін айтады.
Жақыптың уағызы
Египеттанушы және CES оқытушысы Джон С. Томпсон Жақыптың уағызын талдап, сот-жаза, киім, еске алу, жаратылыс, ораза, құрбан шалу, Құдай есімін қолдану, тәубе және Мұса заңы тақырыптарын анықтады. Автор Мэрилин Арнольд болса, оның уағызының мақсатты құрылымы мен тіліне сүйене отырып, Жақып өзінің стилін мыс тақташалардағы жазбалардан алған деген пікір білдіреді. Сонымен қатар, Жақып "дене", "жал", "өлу" және "өлім" сияқты сөздерді қайталап, оларды өзінің үйретулеріне қатысты қолданып, олардың мағыналық мәнін өзгертеді.
Нефидің поэзиясы
Өз бетінше зерттеуші Мэтью Никкерсон "Нефидің Забур жырлары" деп аталатын нәрсе мен Ескі өсиеттегі забурлардың арасындағы ортақ белгілерді анықтайды. Нефидің сөздері ерекше түрде жекелей шағым-дабылға байланысты, олардың әрқайсысы шақыру, шағым, сенім білдіру, тілек және мақтауға уәде беруден тұрады. Никкерсон осы элементтердің барлығын анықтауға болады деп ұсынады, бұл Нефидің забурын нағыз забур етеді. Фатима Салех пен Маргарет Хемингтің сөзінше, Нефидің забуры әкесінің қайтысынан туған қайғы мен отбасы ішіндегі шиеленістермен байланысты. Ричард Раст Нефидің поэзиядағыдай ырғақ пен құрылым сияқты белгілі бір әдеби ерекшеліктерін қолданғанын түсіндіреді. Мысалы, Нефи сөздерді қайталайды, бұл оның жазбаларының поэзиялық дыбысына үлес қосады. Ол қайталайтын сөздердің арасында "Раббы", "бұйырды", және "мен қатаң болуым үшін жүрейін" бар. Расттың айтуынша, мұндай қайталау мағынаны күшейтеді. Нефидің қайталауы мен еврей құрылымын пайдалануы – идеяны ұсынып, содан кейін оны толықтыруы – оның поэзиясын Ишаяның поэзиясына ұқсатады. Киелі кітаптар мен еврей тарихын зерттеу профессоры Дэвид Боковой Нефидің үшінші жақтан бірінші жаққа өту бейімділігінің де Киелі кітап поэзиясымен байланысты екенін айтады. Боковой Киелі кітапта автордың бір абзаста Құдай туралы алыстан айтудан Құдайға тікелей сөйлеуге өтуінің басқа да мысалдары бар екенін көрсетеді. Сонымен қатар, Салех пен Хеминг забурдың мәнеріне сүйене отырып, Нефи ата-анасының қайтысына күйінуге көп уақыт таппағанын, өйткені ол бірден ағаларынан қашуға мәжбүр болғанын ұсынады.
Ертедегі ЛДС түсіндірмесі
Екінші Нефи 28-тарауында әртүрлі шіркеулердің дін қызметкерлері бір-бірімен "жанжалдасады" және Киелі Рухсыз үйретеді делінеді. Иса Мәсіхтің соңғы күнгі қасиеттілері шіркеуінің алғашқы мүшелері көптеген бәсекелес діндерді көріп, Жозеф Смиттің Киелі тоғайға барып, Құдайдан қай шіркеу дұрыс екенін сұрағанын осы пайғамбарлықтың орындалуы деп түсіне бастады. Екінші Нефи 29-тарауында көптеген адамдардың Киелі кітабы болғандықтан, аян етілетін, бірақ көпшілік тарапынан қабылдамайтын жаңа жазба кітап сипатталады. Ертедегі шіркеу жетекшісі Хебер К. Кимболлдың айтуынша, көптеген пасторлардың жауабы көбінесе "бізге енді аянның қажеті жоқ" деген болатын, ол бұл жайтты 29-тараптың орындалуы деп жариялады. Екінші Нефи 3-тарауында келтірілген Мысырдың Жүсіп пайғамбарлығы да ертедегі шіркеу мүшелері тарапынан түсіндірілді, олар Жозеф Смитті әкесімен бірдей есімді "таңдаулы көруші" деп сенді.