Кіріспе

Лимфа жүйесінің қатерлі ісігі

Беркитт лимфомасы – лимфа жүйесінің қатерлі ісігі, әсіресе, түйінді орталығында орналасқан В лимфоциттері. Бұл ауруды алғаш рет 1958 жылы Экваторлық Африкада жұмыс істеп жүрген кезде сипаттаған ирланд хирургы Денис Парсонс Буркитттің есімімен аталған. Бұл қатерлі ісік ауруының өте агрессивті түрі, ол көбінесе, бірақ әрқашан емес, адамда Эпштейн-Барр вирусы немесе Адамның иммуножеткіліксіздік вирусы (АИТВ) инфекциясынан пайда болған иммуножеткіліксіздік дамығаннан кейін пайда болады. Дамыған елдерде Беркитт лимфомасының жалпы емделу деңгейі шамамен 90% құрайды. Беркитт лимфомасы ересектерде сирек кездеседі, оларда аурудың барысы нашар. Морфологиясы (яғни микроскопиялық бейнесі), иммунофенотипі және генетикасы бойынша Беркитт лимфомасының түрлері ұқсас. Эпштейн-Барр вирусы (EBV) инфекциясы барлық дерлік науқастарда табылады. Беркитт лимфомасының эндемикалық түрі көбінесе EBV инфекциясымен байланысты. Кейбір Беркитт лимфомасы жағдайларында EBV болмауы, аурудың көптеген жағдайларында вирус себеп болмауы және/немесе оның дамуына ықпал етпеуі мүмкін екенін көрсетеді, яғни вирус осы жағдайларда әсері жоқ вирустың ролін атқаруы мүмкін. Дегенмен, вирустың Беркитт лимфомасының эндемикалық түрінде кең таралғандығы, оның осы түрдің дамуына және/немесе прогрессиясына үлес қосатынын көрсетеді. Жақында Беркитт лимфомасының мутациялық ландшафты EBV инфекциясы бар және жоқ ісіктер арасында ерекшеленеді, бұл вирустың аурудың пайда болуындағы рөлін одан әрі нығайтады.

Генетика

Бүркитт лимфомасының барлық дерлік жағдайлары үш хромосомалық транслокациялардың бірі арқылы c myc генінің бұзылуымен сипатталады, бұл иммуноглобулин генінің күшейткіш әсеріне ие болып, myc генін бақылауға келтіреді. MYC гені 8q24 орнында табылсады. Ең көп кездесетін нұсқасы – t(8;14)(q24;q32), ол жағдайлардың шамамен 70-80% құрайды. Бұл 8-хромосомадан 14-хромосоманың Ig ауыр тізбек аймағына c myc онкогенінің транслокациясын қамтиды. Осы нұсқаның бір түрі – үш жолмен транслокация, t(8;14;18). Тағы бір нұсқасы – t(2;8)(p12;q24). Бұл myc онкогенінің 8-хромосомадан 2-хромосомадағы Ig каппа локусына транслокациялануын қамтиды. Бұл типтегі транслокация Бёркитт лимфомасының 15% жағдайында кездеседі. Сирек кездесетін нұсқасы – t(8;22)(q24;q11). Патогенез процесінің бастапқы кезеңдерінде DDX3X мутациялары трансляцияны (белок синтезін) шектейді, лимфома жасушаларына MYC-индукцияланған протеотоксикалық стрестен және апоптоздан қашуға мүмкіндік береді, ал кейін DDX3Y мутациялары жоғары деңгейдегі белок синтезін қалпына келтіреді (трансляциялық механизмді өндіру арқылы) және ісік жасушаларының көбеюіне әкеледі. Малярия жасырын EBV-нің қайта белсендірілуіне, сондай-ақ toll-like receptor 9 активациясы арқылы MYC транслокацияларына әкелуі мүмкін.

Қатерлі В клеткаларының сипаттамасы

Тұқымдық орталықтың қалыпты В-клеткалары иммуноглобулиннің ауыр және жеңіл тізбекті гендерін қайта құрылымдайды, ал әрбір оқшауланған В-клеткада бірегей IgH генінің қайта құрылымы болады. Беркитт лимфомасы және басқа В-клеткалы лимфомалар клоналды көбею процесі болғандықтан, бір науқастың барлық ісік жасушаларында бірдей IgH гендері болуы күтіледі. Ісік жасушаларының ДНК-сы электрофорезбен талдағанда, клоналды жолақ байқалады, себебі бірдей IgH гендері бірдей позицияға жылжиды. Керісінше, дәл осы әдіс қолданылып, қалыпты немесе реактивті лимфа түйінін талдағанда, анық жолақ емес, тұмандылық көрінеді. Бұл әдіс пайдалы, өйткені кейде қатерсіз реактивті процестерді (мысалы, жұқпалы мононуклеоз) және қатерлі лимфоманы ажырату қиынға түсуі мүмкін.

Микроскопиялық

Оғрық орта мөлшерлі лимфоидты жасушалардың монотонды (яғни, мөлшері мен морфологиясы ұқсас) популяциясынан тұрады, олардың пролиферативті белсенділігі және апоптоздық активтілігі жоғары. Төмен көбейтуде көрінетін "жұлдызды аспан" көрінісі, сезімтал денелерге толы шашыраңқы макрофагтарға (өлі апоптоздық ісік жасушаларын қамтитын макрофагтарға) байланысты. "Шағын бөлінбеген жасуша" деген ескі сипаттамалық термин бұрыс бағыттайды. Ісік жасушаларының көбісі орташа мөлшерлі (яғни, ісік ядросының мөлшері гистиоциттер мен эндотелий жасушаларына ұқсас). "Шағын бөлінбеген жасушалар" қалыпты герминалды орталық лимфоциттерінің "ірі бөлінбеген жасушаларымен" салыстырылады. Ісік жасушаларында үштен төртке дейін кішкентай ядролы, аздаған базафильді цитоплазма бар. Жасуша контуры көбінесе тікбұрышты болып көрінеді.

Иммуногистохимиялық

Бүркитт лимфомасындағы ісік жасушалары, әдетте, В-жасушалардың дифференциация маркерлерін (CD20, CD22, CD19), сондай-ақ CD10 және BCL6 белгілерін күшті түрде көрсетеді. Ісік жасушалары әдетте BCL2 және TdT үшін теріс нәтиже береді. Бүркитт лимфомасының жоғары митоздық белсенділігі Ki67 бойынша оң нәтиже көрсеткен шамамен 100% жасушалармен расталады.

Болжам

Беркитт лимфомасы – өте агрессивті қатерлі ісік, егер қатерлі ісікке жедел ем көрсетілмесе, ол тез метастазданып, денеге таралуы мүмкін. Егер пациентке ем көрсетілмесе немесе емді кешіктірсе, Беркитт лимфомасы өлімге алып келуі мүмкін. Эндемикалық түрі негізінен Африка мен Папуа-Жаңа Гвинеядағы безгек және EBV инфекциясының жоғары таралуына ие аймақтарда кездеседі. Экваторлық Африкадағы 18 жасқа дейінгі балалар арасында Беркитт лимфомасының жылдық көрсеткіші 4–5/100,000 құрайды. EBV эндемикалық Беркитт лимфомасының дерлік барлық жағдайында табылады.

Гендік мақсаттар

Бірегей генетикалық өзгерістер Бёркитт лимфомасындағы жасушалардың тірі қалуына ықпал етеді, бұл басқа лимфома түрлерінен өзгеше. Бёркитт лимфомасындағы TCF3 және ID3 гендерінің мутациялары жасушалардың тірі қалу жолымен байланысты, және бұл жол мақсатты терапияға жауап беруі мүмкін.