Кіріспе
Филиппин мәдениеті мәдени және этникалық әртүрлілікпен ерекшеленеді. Филиппин архипелагының көптеген этникалық топтары жақында ғана ортақ филиппин ұлттық санасын қалыптастырды, бірақ олардың мәдениеттері аймақтың географиясы мен тарихымен, сондай-ақ көршілес мәдениеттермен және отаршылдық биліктермен ғасырлар бойы байланыс арқылы қалыптасқан. Соңғы кезде филиппин мәдениеті жаһандық қауымдастыққа қатысу арқылы да әсер еткен.
The culture of the Philippines is characterized by cultural and ethnic diversity. Although the multiple ethnic groups of the Philippine archipelago have only recently established a shared Filipino national identity, their cultures were all shaped by the geography and history of the region, and by centuries of interaction with neighboring cultures, and colonial powers. In more recent times, Filipino culture has also been influenced through its participation in the global community.
Тарих
Филиппин архипелагының қазіргі этникалық топтарының ішінде негритостар ең алғашқы қоныстанушылар деп есептеледі; бүгінде, саны азайып бара жатқандықтан, олар өмір салты мен мәдениетінің өте дәстүрлі жолдарын сақтап келеді. Осы алғашқы қоныстанушылардан кейін архипелагқа австронезиялықтар келді. Австронезия мәдениеті этникалық көпшілік пен тілдерде анық байқалады. 1500 жылдары еуропалық отарлаушылар келгенге дейін Филиппиннің әртүрлі этникалық топтары түрлі тәуелсіз мемлекеттерге біріккен болатын. Бұл мемлекеттер шамамен отыздан жүзге дейін шаңырақты құрады және атақтары бар басшылар басқарды. Аралдарда испан отаршылдығының орнауы Филиппиннің бірлік ретінде, Испания империясының құрамына біріккен Оңтүстік-Шығыс Азия елдерінің жиынтығы ретінде қалыптасуының бастамасы болды. Империя Жаңа Испанияның вице-корольдігі арқылы, ал 1821 жылы Мексика тәуелсіздік алғаннан кейін тікелей Мадридтен 16-19 ғасырлар аралығында (Батан аралдары 1800 жылдардың ортасында соңғы отарланған аймақтардың бірі болды) аралдарды басқарды. Осының нәтижесінде христиан діні архипелаг бойынша кеңінен таралып, басым дінге айналды және жергілікті халықтың діни сенімдеріне әсер етті. Содан кейін Филиппинге 50 жылға жуық АҚШ билігі орнады. Америка Құрама Штаттарының ықпалы ағылшын тілінің кең қолданылуында, бұқаралық ақпарат құралдарында және қазіргі Филиппиннің заманауи мәдениеті мен киім-кешегінде көрінеді.
География және этникалық топтар
Филиппин мәдениеті елдің 175 этнолингвистикалық тобының мәдени тарихын қалыптастырған архипелагтық географиясы, топографиясы және Теңіз Оңтүстік-Шығыс Азиядағы физикалық орналасуымен анықталады.
Географияның әсері
Филиппиннің мәдени әртүрлілігі оның архипелагтық мемлекет екендігінің нәтижесі. Бұл әлемдегі бесінші ірі арал елі және Біріккен Ұлттар Ұйымының Теңіз құқығы жөніндегі конвенциясы (UNCLOS) бойынша танылған бес түпнұсқалық архипелагтық мемлекеттің бірі. Ол 7,641 аралдан тұрады, жалпы жер көлемі белгілі бір шамада, және жағалаудан бастап теңізді қамтитын ерекше экономикалық аймақ белгілі бір аумақты құрайды. Көптеген этностық топтардың аралдарға қоныстануы және олардың мәдени тарихын қалыптастырған мәдени алмасулар теңіз және өзен көлігі арқылы мүмкін болды және анықталды. Мұхиттар мен өзендер арқылы саяхаттау осы мәдениеттердің бір-бірімен қарым-қатынас жасауының негізгі жолы болды, ал ұзақ ішкі тау жоталары әртүрлі топтар арасындағы мәдени байланыстарға негізгі физикалық кедергі болды. Олардың көпшілігі 1997 жылғы «Тәуелсіз халықтардың құқықтары туралы» заңға сәйкес «Тәуелсіз халықтар» деп жіктеледі. Дәстүрлі түрде Минданао аралының ең оңтүстік бөлігіндегі мұсылман халықтары, олардың тәуелсіз халықтар ретінде жіктелуіне қарамастан, әдетте Моро халықтары ретінде жіктеледі. Шамамен 142 топ мұсылман емес тәуелсіз халықтар тобы ретінде жіктеледі, ал 19 этнолингвистикалық топтар тәуелсіз де, моро да емес деп жіктеледі. Бұл кең ауқымды санатқа тәуелсіз халықтардың кейбір топтары мен тәуелсіз халықтарға жатпайтын топтар кіреді. Мысалы, Солтүстік Лусонның Кордильера тау жотасындағы тәуелсіз халықтар жиі «Игорот халқы» деген экзониммен аталады және Кордильера халықтары деп белгіленеді. Филиппин халқының шамамен 86-87 пайызы 19 этнолингвистикалық топқа жатады, олар тәуелсіз де, моро да емес. Бұл топтардың ішіндегі ең көп саны бір миллионнан асатын халықтар: илокано, пангасиненсе, капампанган, тагалог, иватан, куйонон, биколано, висайан (себуано, бохолано, хилигайнон/илонгго және варай) және тағы да көптеген топтар. Олар ел тарихы бойына шетелдік мәдени элементтерді қабылдады. Филиппиннің испан отаршылдық дәуірінен бергі тарихынан кейін, төменгі жазықтардағы филиппиндердің арасында қытайлық филиппиндер және испандық филиппиндер сияқты тарихи көшіп-қонушылар мұралық топтары бар, олардың екеуі де жоғарыда аталған төменгі жазықтардағы аустронезиялық тілдерінде сөйлейтін этностық топтармен араласып, филиппиндік метистерді құрады. Бұл топтар да ел халқының, әсіресе оның буржуазиясы мен экономикасының маңызды бөлігін құрайды және елдің құрылуына үлкен үлес қосты. Американдық филиппиндер, үнді филиппиндері, жапон филиппиндері және тағы да басқалар сияқты көшіп-қонушы және/немесе аралас шыққан халықтар да бар.
Филиппин психологиясы
1975 жылы филиппиндердің тәжірибесіне, ой-пікірлеріне және мәдени ерекшеліктеріне негізделген психология ғылымы – филиппин психологиясы ресми түрде құрылды.
Құндылықтар
Жалпы сипаттама ретінде, филиппиндіктердің ерекше құндылық жүйесі жеке одақтастық қарым-қатынастарға, әсіресе туыстық байланыстарға, міндеттемелерге, достыққа, дінге (көбінесе христиандыққа) және коммерциялық байланыстарға негізделген. Филиппиндік құндылықтары көбінесе әлеуметтік үйлесімді сақтауға бағытталған, бұл топ ішінде қабылдануға деген ұмтылыстан туындайды. Әлеуметтік бедел, топтың қабылдауы және топқа жатастық – маңызды мәселелер. Басқалардың не ойлайтыны, не дейтіні туралы алаңдау филиппиндіктердің әлеуметтік мінез-құлқына зор ықпал етеді. Филиппиндік құндылық жүйесінің басқа да элементтері: болашаққа деген оң көзқарас, қазіргі жағдайлар мен оқиғаларға қатысты пессимизм, басқа адамдарға деген қамқорлық, достық пен қарымдылық, қонақжайлылық, діншілдік, өзіне және басқаларға құрмет, қоғамдағы әйелдерге құрмет, Құдайға құрмет пен сақтық, сондай-ақ қаржылық алаяқтық пен ұрлықты жек көру.
Сәулет
Еуропалық отарлаушылар келгенге дейін, австронезиялық архитектура архипелагтағы тұрғын үйлердің кең таралған түрі болды. Испан дәуірінде жаңа христиандық төменгі мәдениет «Нипа шатыры» (Бахай Кубо) деп аталатын жаңа стильді қалыптастырды. Ол бамбук және кокос сияқты қарапайым материалдарды негізгі ағаш ретінде пайдаланумен сипатталады. Шатырларды қаламмен жабу үшін когон шөптері, нипа пальма жапырақтары және кокостың жапырақтары қолданылды. Жаңбырлы маусымда су тасқыны жиі болатындықтан, көптеген қарапайым үйлер тіреулерге орнатылды. Аймақтық айырмашылықтарға таулы аймақтарда қалың және тығыз төбелерді, ал жағалау аймақтарында ұзын тіреулерді пайдалану жатады, әсіресе егер құрылым су үстіне салынған болса. Басқа да жергілікті халықтардың сәулеті бұрышты ағаш шатырлармен, жапырақты сабанның орнына бамбукпен және әшекейлі ағаш оюларымен ерекшеленеді. «Бахай на бато» архитектурасы – испан дәуірінде пайда болған «Нипа үйінің» бір түрі. Испан сәулеті Филиппинде көптеген қалалардың орталық алаң немесе плаза мэрі айналасында жоспарланғандығын қалдырды, бірақ оның ықпалымен салынған көптеген ғимараттар Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде қиратылды. Кейбір мысалдар, негізінен, елдегі шіркеулер, мемлекеттік ғимараттар мен университеттер арасында сақталған. Филиппиннің төрт барокколық шіркеуі ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра орындарының тізіміне енген: Маниладағы Сан-Агустин шіркеуі, Илокос-Нортедегі Паоай шіркеуі, Илокос-Сурдегі Нюэстра-Сеньора-де-ла-Асунсьон (Санта-Мария) шіркеуі және Илоилодағы Санто-Томас-де-Вильянуэва шіркеуі. Виган қаласы (Илокос-Сур) испан стиліндегі көптеген үйлер мен ғимараттар сақталғанымен мәшһүр. Христиан дінінің таралуымен Еуропалық шіркеулер мен сәулет пайда болды, олар елдегі көптеген қалалар мен қалалардың орталығына айналды. Испандықтар тас пен жартасты тұрғын үйлер мен ғимараттар салу үшін материал ретінде енгізді, ал филиппиндіктер оны қолданыстағы сәулеттерімен біріктіріп, Филиппинге тән гибридтік стильді құрды. Филиппин отаршылдық сәулетін Филиппин барокколық шіркеулері, «Бахай на бато» үйлері, мектептер, монастырлар, мемлекеттік ғимараттар сияқты ғасырлар бойы салынған ғимараттарда көруге болады. Испания отаршылдығы дәуіріндегі ең жақсы сәулетті Маниланың қабырғалы қаласы Интрамуростан және тарихи Виган қаласынан табуға болады. Отаршылдық дәуірдегі шіркеулер сонымен қатар испан бароккосының ең жақсы үлгілері мен мұралары болып табылады, олар тек Филиппинде ғана кездеседі. Илокос-Норте және Илокос-Сур, Пангасинан, Пампанга, Булакан, Кавите, Лагуна, Ризал, Батангас, Кесон, Илоило, Негрос, Себу, Бохол және Замбоанга-дель-Сур сияқты тарихи провинциялар да отаршылдық дәуірдегі ғимараттармен мақтана алады. 1898 жылы америкалықтар Филиппинде жаңа архитектуралық құрылымдарды енгізді. Бұл мемлекеттік ғимараттар мен арт-деко стиліндегі театрлардың салынуына әкелді. Америка кезеңінде Дэниел Бернхамның сәулеттік жобалары мен бас жоспарларын пайдалана отырып, Манила қаласының кейбір бөліктеріне қала жоспарлау жүргізілді. Бернхам жоспарының бір бөлігі грек немесе неоклассикалық сәулетке ұқсайтын мемлекеттік ғимараттарды салу болды. Илоилода Американың елді басып алуы кезінде салынған көптеген отаршылдық ғимараттарды әлі де көруге болады. Сол дәуірдегі коммерциялық ғимараттар, үйлер мен шіркеулер қалада, әсіресе Реал көшесінде көптеп орналасқан. Маниладағы Санто-Томас университетінің бас ғимараты – Ренессанс жаңғыруының архитектуралық үлгісі. Ғимарат 1924 жылы салынып, 1927 жылы аяқталды. Ғимаратты Фр. Рок Руанья, О.П. жобалаған, ол Филиппиндегі алғашқы жер сілкінісіне төзімді ғимарат. Ислам және басқа да Азия сәулетінің мешіттер мен ғибадатханалар сияқты ғимараттарда бейнеленгенін көруге болады. Испандықтардан бұрынғы тұрғын үйлер әлі де ауылдық жерлерде кең таралған. Қазіргі стильдегі тұрғын үйлердің аудандары мен қала маңындағы қақпалы қауымдастықтар Метро Манила, Орталық Висая, Орталық Лусон, Негрос аралы және басқа да өркендеген аймақтардағы қалаларда танымал. Алайда, Батанес сияқты елдің кейбір аймақтарында климатқа байланысты испандық және филиппиндік сәулет тәсілдері әртүрлі болғандықтан, кішкене айырмашылықтар бар. Құрылыс материалдары ретінде әк тас пен маржан пайдаланылды. Әр муниципалитет пен қалада осындай аумақтағы барлық құрылыс пен қайта құруларды муниципалитет немесе қаланың сәулет және ландшафт стильдеріне сәйкес етуін міндеттейтін саясатты қабылдау туралы ұсыныстар жасалды, осылайша елдің жоғалып бара жатқан мұра орындарын сақтап қалуға болады, олар урбанизация, мәдениетке немқұрайлы даму және қалалық сәулет көрігінің болмауы салдарынан жылдам қарқынмен бұзылуда. Ұсыныс жергілікті, отаршылдық және қазіргі заманғы сәулет және ландшафт стильдерін пайдалануды және қайта қарастыруды қолдайды, олар белгілі бір қала немесе муниципалитетте кең таралған немесе бұрын кең таралған. Ұсыныс, әсіресе ауылдық жерлерде Филиппин ландшафты мен қала құрылысында жаңа өркендеуді қамтамасыз етуді мақсат етеді, оларды 50 жыл ішінде жаңа архитектуралық мұра қалаларына айналдыруға болады. Өкінішке орай, Филиппин негізіндегі архитектура және инженерлік сарапшылардың көпшілігі Манила мысалындағыдай, қаланың архитектуралық стиліне сәйкес келмейтін құрылыстар салу туралы бизнес ұсыныстарды үздіксіз қабылдап, құрылыс салу арқылы мұралық қалалық көрікті жерлерді сақтау сезімінен мұқапал етпейді. Тек Виган қаласы осындай жарлықты қабылдады, нәтижесінде 1999 жылы ЮНЕСКО-ның Дүниежүзілік мұра орыны деп жарияланды және оның бірегей архитектуралық және ландшафт стильдерін сақтау және қорғау үшін түрлі марапаттар алды. 2016 жылы Конгрестің екі палатасында мәдениет министрлігін құруды ұсынатын заң жобалары ұсынылды, ол сәулет бойынша саясатты қалыптастыруға көмектеседі.
Дәстүрлі киімдер
Баро Лусон тагалогтары испан дәуірінен бұрын киген киімнен пайда болды. Испандықтар келіп, аралдарға қоныстанған кезде, испан мәдениеті Филиппин тарихының кейінгі ғасырларына әсер еткендіктен, мода күрт өзгерді. Испандықтар патшалықтарды таратып, елді біріктірді, нәтижесінде жаулап алынған архипелагтың әртүрлі этникалық топтарының мәдениеттері мен испан мәдениеті араласқан. Баронг тагалог (ерлер үшін) және Барот сая (әйелдер үшін) деп аталатын киімнің жаңа түрі пайда бола бастады және ақыр соңында жаңадан қалыптасқан филиппин мәдениетін анықтады. XVI ғасырдан бастап XVIII ғасырға дейін әйелдер Барот саяның жаңартылған нұсқасын киіп жүрді, ол көбінесе ананас талшығынан немесе муссалиннен жасалған корсет – Камиса деп аталатын – және еденге дейін жететін юбкадан тұрады, ал ерлер үшін Баронг Тагалог – жағасы мен түймесі бар, немесе костюм болды. Баронгтан басқа, еркектер де костюм киетін. Висаяның жазық жерлеріндегі әйелдердің көпшілігі Кимона киеді, бұл Барот Сая блузкасының бір түрі, ол Патадьонг үлгісімен басылған тізеге дейін немесе еденге дейін жететін юбкамен үйлеседі, сондықтан Патадьонг юбкасы деп аталады. Киімге көбінесе Патадьонг үлгісімен басылған тубао деп аталатын қолшапан қосады, ол көбінесе оң иықтың үстіне салынады. Бұл дәстүрлерді висайлықтар Минданаоға әкелді, онда олар христиандық жазық мәдениетінде де басымдыққа ие болды. Салакот – филиппиндіктердің барлық этностары қолданатын дәстүрлі бас киімдерінің жалпы атауы. Ол әдетте күмбез немесе конус пішіндес болады, бірақ басқа да стильдер де бар, олар күмбез, конус пішіндес немесе жалпақ жиектері бар жалпақ тәждерді қамтиды. Ол бамбук, ратан, нито, бөтелке қымызы, бури саңылауы, нипа жапырақтары, пандан жапырақтары, карабао мүйізі және тасбақа панцирі сияқты әртүрлі материалдардан жасалуы мүмкін. Салакоттан және батыс шапқыларынан басқа, буттал шапқысы, бури шапқысы және каласияо шапқысы филиппиндіктер киетін тағы бір дәстүрлі бас киімдері. 19 ғасырда Батыс мәдениетінің, экономиканың өсуінің, жаһанданудың және еуропалық сәнге ұшырауының салдарынан әйелдер киімі өзгерді. 1850 жылдары әйелдер киімі кең юбкадан және камисадан – блузканы білдіретін – және пануэлодан тұратын. Киім төрт бөліктен тұрады: камиса, сая, пануэло (немесе пануэло) және тапис, кейіннен бұл Мария Клара деп аталды. Ерлер де Баронг Тагалогтың күрделі нұсқасын кие берді. Мөлдір Баронг Тагалогтың астында Camisa de Chino – әдетте ақ түсті жейде болады. Америкалықтар келген кезде Барот сая тағы да өзгерді және консервативті стильге қарағанда заманауирақ болды. Әйелдер Мария Клараның заманауи нұсқасы – Traje de Mestiza киді. 1920 жылдары юбканың стилі флаппер киіміне ұқсас болды, бірақ кең жеңдер көбелек жеңдеріне дейін тегістелді, ал үлкен пануэло кішірейді. Ерлер батыста киілетін костюм мен пальто киді, көбінесе американдықтар, сондықтан оны Американо деп атады, ол батыс үлгісіне қарағанда ақ немесе ашық түсті болды. 1930 жылдары жас ересектер мен балалар американдық стильді қабылдады, бірақ типтік "Traje de Mestiza" толығымен жоғалып кеткен жоқ. 1940 жылдары Барот сая дамып келе берді, бірақ адамдар заманауи киімдерді киіп, барс киімінен бас тартты. Бұл дәстүрлі рәсімдер мен мәдени шаралар үшін дәстүрлі мәдениеттің символына айналды, соғыстан кейінгі жаһандану дәуірінде. Негрито, Игорот, Лумад және Моро сияқты испандық емес мәдениеттер филиппин шекарасына кейінірек сіңді, әсіресе соғыстан кейінгі заманауи және жаһандану дәуірінде, испандық төмендіктер жаңғырылған кезде. Нәтижесінде, олар төмендік христиан филиппин мәдениеті мен киіміне көп әсер етпеді. Оларға қазіргі заманғы мәдениет пен сән-салтанат әсер етті. Бірақ дәстүрлі киімдер дәстүрлі рәсімдер мен мәдени шаралар үшін де сақталды.
Бейнелеу өнері
Ертедегі керамикалық бұйымдар көбінесе антропоморфты топырақ құмыралар түрінде табылды, олар шамамен б.з.д. 5-ші ғасырдан 225-ші жылға дейін сақталып қалған. Филиппиннің ертедегі суреттерін Филиппиннің ритуалдық керамикасында, мысалы, әйгілі Манунгул құмырасында, сумен араластырылған саздың (қызыл сыр) әшекейленген үлгілерінде табуға болады. Филиппин керамикасын жасауға қатысты дәлелдер б.з.д. 6000 жылға дейін Сулу провинциясындағы Санга Санга үңгірінде және Кагаян провинциясындағы Лоренте үңгірінде табылған. Б.з.д. 5000 жылға қарай, керамика жасау бүкіл архипелаг бойынша кеңінен таралғаны дәлелденген. Ертедегі австронезиялық халықтар, әсіресе филиппиндер, камбоджалық көршілерінен бұрын, ал тай және лаостықтармен шамамен бір уақытта керамика жасау технологиясының кең таралған мұз дәуірінде дамуының бір бөлігі ретінде керамика жасауды бастады. Сурет салудың тағы бір дәлелі ертедегі филиппиндердің татуировка дәстүрінде көрінеді, оларды португалдық саяхатшы Висая аралдарының «Суреттелген халқы» деп атаған. Олардың денелері гүлдер мен жануарлар бейнелерімен, сондай-ақ аспан денелерімен әртүрлі түсті пигменттермен әшекейленген. Бұрынғы филиппиндер жасаған ең күрделі суреттердің кейбірі қазірге дейін сақталған, оларды Маранао өнері мен сәулетінде көруге болады. Олар Нага айдаһарларымен және Сариманоктармен танымал. Филиппиндер 17-ші ғасырдағы испан кезеңінде еуропалық дәстүрде сурет салуды бастады. Бұл суреттердің ең ертегілері шіркеу фрескалары, Киелі кітаптан алынған діни суреттер, сондай-ақ христиандық иконалар мен еуропалық ақсүйектерді бейнелейтін гравюралар, мүсіндер және литографиялар болды. 19-шы және 20-шы ғасырлар аралығындағы көптеген суреттер мен мүсіндер діни, саяси және пейзаждық туындылардың қоспасын ұсынды, олардың өзіне тән әдемілік, қараңғылық және жарық сипаттамалары бар. Итнег халқы күрделі тоқылған маталарымен танымал. Бинакол – оптикалық иллюзияларды қамтитын өрнектермен жасалған жамылғы. Кордильера аймағының басқа да таулы аудандары немесе жергілікті терминде «Каигоротан» татуировка жасау, «санги» сияқты дәстүрлі рюкзактарды тоқу және ағаштан ойып жасау өнерін көрсетеді. Гаданг халқының тоқылған маталары көбінесе қызыл түсті болады. Олардың тоқу өнері де біріктірілген білезіктермен анықталады. Илонготтар сияқты басқа халықтар інжу-маржаннан, қызыл мүйізқұс қауырсындарынан, өсімдіктерден және металдардан жасалған әшекейлер жасайды. Көптеген филиппин суретшілері осыдан әсер алып, пияз, помидор, туба, кофе, тот, меласса және басқа да қолжетімді материалдарды бояу ретінде қолдана бастады. Минданаодағы Лумад халықтары, мысалы, Б’лаан, Мандая, Мансака және Т’боли, абака талшығын бояу өнерінде шебер. Абака – бананға жақын өсімдік, оның жапырақтары Манила жуып тоқуға қолданылатын талшық жасау үшін пайдаланылады. Талшық икат әдісімен боялады. Икат талшықтары адам, жануар және өсімдік мотивтерін бейнелейтін геометриялық өрнектермен тоқылған матаға тоқылған. Кут-кут – ежелгі Шығыс және еуропалық өнер процестерін біріктіретін техника. Бұл жоғалған өнер және жоғары коллекциялық өнер түрі саналады. Бүгінде осы өнер туындыларының өте аз ғана бөлігі сақталған. Бұл техника Самар аралының жергілікті халқы тарапынан 1600-шы жылдың басында және 1800-шы жылдың соңында қолданылған. Бұл ғасырдың басындағы техникаларға негізделген экзотикалық филиппин өнер түрі: сграффито, энкаустика және қабатталу. Ежелгі стильдердің бірігуі нәзік айналып өтетін, өзара тоғысқан сызықтармен сипатталатын бірегей туындыны құрайды. Филиппиндегі ислам өнерінің екі негізгі көркемдік стилі бар. Бірі – қисық сызықты ағаштан ойып жасау, көп қабатты текстура және үш өлшемді кеңістіктің иллюзиясы. Оқир деп аталатын металл өңдеу, Таяу Шығыстағы ислам өнеріне ұқсас. Бұл стиль әдетте еркектермен байланысты. Екінші стиль – геометриялық кестелер, ол әйелдермен байланысты. Таусуг және Сама-Бажаулар өздерінің окирлерін қайық сияқты бейнелермен безенген әсем өрнектермен көрсетеді. Маранаолар тороган деп аталатын үйлерге ұқсас оюлар жасайды. Филиппин мұсылмандары жасаған қару-жарақтар, мысалы, кампилан шеберлікпен ойылып жасалған. Хааген Хансен сияқты ертедегі модернист суретшілер діни және зайырлы суреттермен айналысты. Лоренцо Мигельито және Аллея Эспанолдың өнерінде саяси мәлімдеме жасауға бейімділік байқалды. Бірінші американдық ұлттық суретші Джурген Д.С. Паскуа постмодернизмді Филиппин мәдениетін, табиғатын және үйлесімділігін бейнелейтін суреттер жасау үшін пайдаланды. Ал басқа суретшілер, мысалы, Беа Кэрол өз жұмысында шындықты және абстракцияны қолданды. 1980-ші жылдары «ama ng makabayan pintor» немесе патриоттық суретшінің әкесі деп танылған Одд Артур Хансен танылды. Ол өз шашын бояу үшін щетка ретінде пайдаланды және суретіне оң жақ бұрышында өз қанымен қол қойды. Ол кәсіби оқыту немесе кеңес алмай, өзінің жеке стильдерін дамытты.
Islamic art in the Philippines have two main artistic styles. One is a curved line woodcarving and multi layered texture and an illusion of three dimensional space. metalworking called okir, similar to the Middle Eastern Islamic art. This style is associated with men. The other style is geometric tapestries, and is associated with women. The Tausug and Sama–Bajau exhibit their okir on elaborate markings with boat like imagery. The Marananaos make similar carvings on housings called torogan. Weapons made by Muslim Filipinos such as the kampilan are skillfully carved. Early modernist painters such as Haagen Hansen was associated with religious and secular paintings. The art of Lorenzo Miguelito and Alleya Espanol showed a trend for political statement. The first American national artist Jhurgen D. C. Pascua used post modernism to produce paintings that illustrated Philippine culture, nature and harmony. While other artists such as Bea Querol used realities and abstract on his work. In the 1980s, Odd Arthur Hansen, popularly known as ama ng makabayan pintor or father of patriotic paint, gained recognition. He uses his own white hair to make his own paintbrushes and signs his painting using his own blood on the right side corner. He developed his own styles without professional training or guidance from professionals.
Билеу
Филиппин халық билеріне Тинклинг және Кариноса жатады. Минданаоның оңтүстік аймағында орман ішіндегі ханзада мен ханшайымның дастанын көрсететін Сингкиль биі өте танымал. Бишілер осы қақтығысатын бамбук таяқтардың әрбір мүмкіндігін пайдаланатын, крест-кросс тәрізді орналасқан бамбук таяқтар қолданылады.
Музыка
Филиппиннің ертедегі музыкасында 16-20 ғасырларда Еуропа мен Америка отарлауынан бұрын гүлдеген, жергілікті, ислам және түрлі Азия үнділерінің қосындысы болды. Испан отарлаушылары мен филиппиндіктер флейта, гитара, укулеле, скрипка, труба және барабан сияқты әртүрлі музыкалық аспаптарда орындаған. Олар мерекелік шараларды тойлау үшін ән шырқап, би билеген. 21 ғасырда көптеген халық әндері мен билері Филиппиннің барлық аймақтарында сақталған. Осы халық әндерін мен билерін орындайтын топтардың арасында «Баянихан», «Филипинесскас», «Барангай Баррио», «Харирая», «Карилаган» ансамблі, сондай-ақ Манила гильдияларымен және Форт-Сантьяго театрларымен байланысты топтар бар. Антонио Дж. Молина – композитор және дирижер, Фелипе П. де Леон – ұлттық тақырыптарымен танымал композитор және Джовита Фуэнтес – опера әншісі сияқты көптеген филиппин музыканттары белгілілікке ие болды. Қазіргі филиппин музыкасының бірнеше стилі бар. Көптеген музыка жанрлары заманауи, мысалы филиппин рок, филиппин хип-хопы және басқа да музыкалық стильдер. Ал кейбіреулері, филиппин халық музыкасы сияқты, дәстүрлі болып табылады.
Кино және БАҚ
Салон де Пертьерра 1897 жылдың 1 қаңтарында Филиппинде алғаш көрсетілді. Филиппин киносы алғаш рет испан отаршылдығының соңғы жылдарында пайда болғандықтан, барлық фильмдер испан тілінде болды. Антонио Рамос – алғашқы танымал кино өндіруші. Ол «Люмиер» кинематографымен «Панорама де Манила» (Манила көрінісі), «Фиеста де Киапо» (Киапо мерекесі), «Пуэнте де Эспанья» (Испания көпірі) және «Эсценас Кальерас» (көшедегі сахналар) фильмдерін түсірді. Хосе Непомусено «Филиппин киносының әкесі» деп аталды. Оның «Филиппин киносының әкесі» атанған еңбектері Филиппинде киноның өнер түрі ретінде басталуын белгіледі. Оның алғашқы өндірген фильмі 1919 жылы «Далаганг Букид» («Ауыл қызы») деп аталды. Фильм көрсету 1900 жылы американдық кезеңде қайта жанданды. Британдық кәсіпкер Уолгра Интрамуростағы Санта-Роза көшесінде, 60-шы үй нөмірінде «Сине Уолгра» кинотеатрын ашты. Осы кезде елде үнсіз фильмдер нарығы ресми түрде құрылды, сонымен қатар үнсіз фильмдердің келуімен бірге. Бұл үнсіз фильмдер әрқашан граммофон, фортепиано, квартет немесе 200 адамдық хормен сүйемелденетін. Жапондық оккупация кезінде фильм түсіру тоқтатылды. Дегенмен, ол 1930-шы жылдары 1945 жылға дейін жалғасты, Голливуд нарығын жапон фильмдерімен алмастырды, бірақ үлкен табысқа жете алмады. Соғыстан кейінгі 1940-шы және 1950-ші жылдар Филиппин киносының алғашқы алтын ғасыры ретінде танымал болды, Лапу Лапу Пикчерс арқылы висай фильмдерінің қайта жандануы орын алды. Ұлттық фильмдер танымал болды, фильмдердің тақырыптары негізінен соғыс және батырлық туралы болды және филиппин көрермендері үшін сәтті болды. 1950-ші жылдар Филиппин киносының алғашқы алтын ғасыры болды. Осы дәуірдің бастауымен Филиппин киноиндустриясы күрт құлдырады. 1970-ші және 1980-ші жылдар Филиппин киноиндустриясы үшін жайсыз жылдар болды, олар оң және теріс өзгерістерді әкелді. Бұл кезеңдегі фильмдер әскери диктатурадан кейінгі маңызды тақырыптарды қамтыды. Сонымен қатар, әрекет, вестерн, драма, ересектерге арналған және комедия фильмдері сурет сапасы, дыбысы және сценарий жағынан одан әрі дамыды. 1980-ші жылдар Филиппинде баламативті немесе тәуелсіз киноның пайда болуын әкелді. 1990-шы жылдар драма, жасөспірімдерге бағытталған романтикалық комедия, ересектерге арналған, комедия және әрекет фильмдерінің танымалдылығының артуын көрді. 2010-шы жылдардың ортасында тәуелсіз студиялар өндірген фильмдердің кеңінен коммерциялық табысы болды. Азиядағы киноиндустрияның алғашқы өндірушілерінің бірі болған Филиппин Азиядағы кинотеатрларға барудың ең жоғары деңгейі бойынша даусыз көшбасшы болып қала береді. Алайда, жылдар өте Филиппин киноиндустриясы кино көрермендерінің санының азаюын тіркеді, 1996 жылы 131 миллионнан 2004 жылы 63 миллионға дейін төмендеді. Пропаганда қозғалысы 19-ғасырда филиппин ұлттық санасының қалыптасуында маңызды рөл атқарды. 20-ғасырда Фердинанд Маркостың әскери жағдайды жариялауы және онымен бірге келген адам құқықтарының бұзылуы филиппин халық мәдениетінде наразылық өнерінің маңыздылығына әкелді.
Филиппин мифологиясы
Филиппин мифологиясы – Филиппиннің алғашқы әдебиеті, көбінесе дәстүрлі және ауызша халық әдебиеті арқылы ұрпақтан-ұрпаққа жеткізіледі. Осы оқиғаларды жазу үшін жазба мәтіндер де жасалған. Бұл әдеби туындылар көбінесе Филиппиннің динамикалық эпикалық поэзиясының бөлігі ретінде жырланады. Әрбір этникалық топтың өзіндік әңгімелері мен мифтері болғанымен, көп жағдайда индуисттік және испандық ықпалдарды байқауға болады. Филиппин мифологиясы негізінен жаратылыс туралы әңгімелерден немесе асванг, манангал, дивата/энканто және табиғат сияқты мистикалық жаратылыстар туралы әңгімелерден құралады. Филиппин мифологиясының танымал кейіпкерлері – Макилинг, Лам Анг және Сариманок.
Жергілікті халықтық діндер
Филиппиндік жергілікті халықтық діндер, сонымен қатар, жиынтығында анитизм деп аталады, яғни ата-бабалардың діндері, Филиппиннің әртүрлі этникалық топтарының бастапқы наным-сенімдері. Бұл діндердің көптеген мәтіндері жазба түрінде емес, ауызша, дәстүрлі түрде айтылып сақталады. Дегенмен, қазіргі заманда діндердің, әсіресе филиппин мифологиясы мен дәстүрлі рәсімдерінің және басқа да амалдардың маңызды бөліктерін сақтау үшін жазбаша мәтіндер де қолданылады. Бұл оқиғалар жаратылыс туралы немесе құдайлар, батырлар және әртүрлі жандар сияқты маңызды тұлғалар туралы әңгімелерден құралады. Танымал, бірақ ерекше тұлғаларға тагалогтардың Баталасы мен Макилингесі, илоканолардың Лам-Ангі және маранаолық Сариманогы жатады.
Ислам діні
Ислам мифологиясы 13 ғасырда Оңтүстік-Шығыс Азиядағы сауда жолдары арқылы Филиппинге келді. Исламның таралуы әртүрлі сенім жүйелерін қалыптастырды, әсіресе архипелагтың оңтүстік-батыс бөліктерінде, онда жергілікті тұрғындар сұлтандық жүйені күштеп түркілендірмей-ақ қабылдады, себебі діни саудагерлер аралдарды жаулап алуды көздемеген. Қазіргі уақытта халықтың шамамен 6% мұсылман, олар Бангсаморо аймағында шоғырланған. Көптеген филиппин мұсылмандары Шафии мектебінің сунниттік исламын ұстанады. 16 ғасырда испан отарлаушылары мен дін қызметкерлері Америкадан бұрыш, помидор, жүгері, картоп және сарымсақ пен пиязбен қуыру әдісі сияқты өнімдерді әкелді. Тамақ ішу филиппин халқының сүйікті әрекеті. Әдетте пиноилар күніне алты рет тамақтанады: таңғы ас, жеңіл тамақ, түскі ас, жеңіл тамақ, кешкі ас және ұйықтамас бұрын түнгі шай. Күріш филиппин тағамдарының негізгі бөлігі болып табылады және көбінесе басқа тағамдармен бірге желінеді. Филипиндықтар қасықпен бірге шанышқы мен пышақ қолданады. Кейбіреулер, әсіресе бейресми жағдайда, қолмен жейді, сондай-ақ теңіз өнімдерін жегенде таякшаларды пайдаланады. Тағамдардың ішінде күріш, жүгері және адобо (шошқа немесе тауық етінен жасалған қайнатылма), лумпия (ет немесе көкөніс орамасы), пансит (макарон тағамы) және лечон (жартылай пісірілген шошқа) жиі кездеседі. Танымал тағамдарға афритада, асадо, тапа, эмпанада, мани (жартылай пісірілген жержаңғақ), паксив (балық немесе шошқа еті, сірке суымен және сарымсақ пен бұрыш сияқты дәмдеуіштермен пісірілген), пандесал (тұзды нан), лайнг, сисиг, торта (омлет), каре-каре (түйеқұйрық сорпасы), килавен, пинкабет (көкөніс сорпасы), пинпаитан және синиганг (тамариндтен жасалған сорпа, шошқа еті, балық немесе креветкалар қосылған) жатады. Кейбір филиппин тағамдары батыстықтарға дәмсіз семуі мүмкін, мысалы, балут (ішінде дамыған үйрек жұмыртқасы), лонгганиса (тәтті шұжық) және динугуан (шошқа қанынан жасалған сорпа). Чичарон (қатты қуырылған шошқа немесе тауық терісі), хало-хало (ұйытылған сүтпен, фланмен, тропикалық жемістермен және тәтті бұршақтармен майдаланған мұз), путо (ақ күріш торттары), бибингка (май немесе маргаринмен және тұздалған жұмыртқамен күріш торттары), энсаймада (үстіне қыртылған ірімшік қосылған тәтті бұлқамақ), пульбурон (қантты қант) және чоколате (шоколад) сияқты танымал жеңіл тағамдар мен десерттер көбінесе үш негізгі тамақтан тыс желінеді. Филипин халқының сүйіп ішетін сусындарына сыра, тандуай ромы, ламбаног және туба жатады. Әр провинцияның өзіне тән ерекшелігі бар, ал дәмдер әр аймақта әртүрлі. Мысалы, Биколде тағамдар Филиппиннің басқа жерлеріне қарағанда көбірек дәмді болады. Патис (балық соусы), сука (сірке суы), тойо (соя соусы), багонг және банан кетчупы филиппин үйлерінде және мейрамханаларында ең көп қолданылатын дәмдеуіштер. Макдональдс, Венди, KFC және Пицца Хат сияқты батыс жылдам тағам желілері елде кең таралған. Jollibee, Goldilocks Bakeshop, Mang Inasal және Chowking сияқты жергілікті тағам желілері де танымал және халықаралық жылдам тағам желілерімен сәтті бәсекелесе алады.
Білім
Филиппиндегі білім беру АҚШ, Испания және көрші Азия елдерінің батыс және шығыс идеологиясы мен философиясының ықпалында дамыды. Филиппиндік оқушылар төрт жасында мемлекеттік мектепке қабылданады, балабақшадан бастап кіндікшеге дейін оқиды. Шамамен жеті жасқа келгенде оқушылар бастауыш мектепке (6-9 жыл) түседі, оның ішінде 7-сыныптан 10-сыныпқа дейін жасөсперімдер мектебі оқытылады, содан кейін бітіреді. Филиппинде K 12 жүйесі енгізілгендіктен, студенттер 2 жылдық курсқа, колледж өміріне дайындалу үшін SHS немесе жоғары мектепке түседі, олар ABM (Есеп және бизнес басқару), STEM (Ғылым, технология, инженерия және математика) және HUMSS (Гуманитарлық және әлеуметтік ғылымдар) сияқты таңдаған бағыттары бойынша білім алады, сонымен қатар TECH VOC (Кәсіби-техникалық білім беру) сияқты басқа да бағыттар бар. Студенттер колледжге немесе университеттерге (3-5 жыл) түсу үшін колледжге кіру емтихандарын (ККЕ) тапсыруға немесе жоғары мектепті бітіргеннен кейін жұмыс табуға құқылы. Елдегі басқа да мектеп түрлері: жеке мектептер, дайындық мектептері, халықаралық мектептер, зертханалық орта мектептер және ғылым орта мектептері. Осы мектептердің ішінде католик жеке мектептері ең танымал. Филиппинде католик мектептері діни нанымдарына байланысты артықшылыққа ие. Көптеген католик мектептерінде білім беру бір жынысты болып бөлінеді. Католик мектептерінің формаларында мектеп түстерімен бірге эмблема болады. Халықаралық мектептер Сингапур, Американ және Британдық сияқты әртүрлі оқу бағдарламаларын ұстанады. Осыған байланысты олардың тәсілдері осы бағдарламалар ұсынатын жалпы бағдарламаларға байланысты өзгеше болады. Филиппинде оқу жылы маусым айында басталып, наурыз айында аяқталады, сәуір-мамыр айларында екі айлық жазғы демалыс, қазан айында екі апталық семестрлік демалыс және Рождество мен Жаңа жыл мерекелері болады. Қазіргі уақытта жүйеге өзгерістер енгізіліп жатыр, ал кейбір университеттер батыстық академиялық күнтізбеге көшіп, оқу жылын тамыз айында бастайды. 2005 жылы Филиппинде әр оқушыға шамамен 138 АҚШ доллары жұмсалды, бұл Сингапурдағы 1582 АҚШ долларына, Жапониядағы 3728 АҚШ долларына және Таиландтағы 852 АҚШ долларына қарағанда аз.
Спорт және демалыс
Арнис – жекпе-жек өнерінің бір түрі, Филиппиндегі ұлттық спорт. Ең танымал спорт түрлеріне баскетбол, бокс, футбол, бильярд, шахмат, он пин боулинг, волейбол, ат жарысы, Сепак Такрау, қоқиқақ және бұқа күресі жатады. Доджбол, бадминтон және теннис те кең таралған. Филиппиншілер спортта халықаралық деңгейде жетістіктерге қол жеткізді. Олар – бокс, футбол, бильярд, он пин боулинг және шахмат. Бокста Мэнни Пакьяо, Флэш Эльорде және Франсиско Гильедо, футболда Паулино Алкантара, баскетболда Карлос Лойзага, Роберт Жаворски және Рамон Фернандес, бильярдта Эфрен Рейес және Франсиско Бустаманте, он пин боулингте Рафаэль Непомучено, шахматта Юджин Торре мен Ренато Наранья, ал ММА-да Марк Муньос – танымал спортшылар. Филиппин ұлттық баскетбол құрамасы Азиядағы ең күшті командалардың бірі және Олимпиада ойындары мен FIBA Әлем чемпионатында Азия командалары арасындағы ең жақсы нәтижеге ие. Паларонг Памбанса – ұлттық спорт фестивалі, оның бастауы 1948 жылы басталған мемлекеттік мектептердің жыл сайынғы спорттық жарысынан басталады. Кейін жеке мектептер мен университеттер де осы ұлттық шараға қосылды, ол 1976 жылдан бастап «Паларонг Памбанса» деп аталады. Бұл студенттер үшін мектеп және ұлттық деңгейдегі жарыстарда бақ сынасып, ұлттық Олимпиада ойындарының ішкі нұсқасы болып табылады. 2002 жылғы жарыстарға футбол, гольф, садақ ату, бадминтон, бейсбол, шахмат, гимнастика, теннис, софтбол, жүзу, үстел теннисі, таэквондо, жеңіл атлетика және волейбол кірді.
Жауынгерлік өнерлер
Филиппинде пайда болған бірнеше филиппиндік жекпе-жек өнерінің түрлері бар (Силат Азиядағы жекпе-жек өнері сияқты), олардың ішінде Эскрима (қару қолданылатын күрес, сондай-ақ Арнис деп те аталады және Батыста кейде Кали деп танылады), Панатукан (қолмен соққылау техникалары) және Пананякман (филиппиндік жекпе-жектің бокс бөлігі).
Филиппиндіктердің дәстүрлі ойындары мен көңіл көтеру түрлері
Филиппиндіктердің луксонг бака, патинтеро, пико және тумбанг пресо сияқты дәстүрлі ойындары әлі күнге дейін жастардың арасында балалар ойыны ретінде ойналады. Сунка – ойыншылардың барлық қабыршақты алуға тырысатын шағын теңіз қабыршақтарын пайдаланатын тақта ойыны. Жеңімпаз барлық кішкентай шұңқырлар бос болған кезде ең көп қабыршақты жинаған адам анықталады. Филиппиндіктердің дәстүрлі ойындарының бірі – луксонг тиник, филиппиндік балалар арасында өте танымал, онда тиникке секіріп, қарсы бетке зардапсыз өту керек. Басқа дәстүрлі филиппиндік ойындарға йо-йо, пико, патинтеро, бахай кубо, пусой және сунка жатады. Тонг-ит – танымал құмар ойын. Ойыншылар барлық карталарын ақылмен таңдап, қолдарынан шығаруға тырысады. Карта ойындары мерекелерде танымал, соның ішінде пусой және тонг-ит сияқтылары заңсыз құмар ойын ретінде қолданылады. Маджонг Филиппиннің кейбір қауымдастықтарында ойналады. Сабонг немесе әтеш шайқасы филиппиндік ерлер арасында танымал ойын-сауық, ол испандықтар келгенге дейін де болған. Магелланның жазбагері Антонио Пигафетта бұл ойынды алғаш рет Тайтай патшалығында тіркеген. Филиппиндегі танымал ойыншық – йо-йо, оны Педро Флорес қазіргі түрінде енгізді, ал атауы илокано тілінен шыққан. Филиппиндіктер жәндіктерді пайдаланып ойыншықтар жасады, мысалы, қоңызды арқанға байлап, оны айналдырып, қызықты дыбыс шығарды. "Салагубанг гонгы" – америкалық энтомолог Чарльз Бртжес сипаттаған ойыншық. Ол Негросқа сапар шегіп, керосин бөшкесінде қоңырау эффектін тудыру үшін қоңыздарды пайдаланатын ойыншықты тапқан. Пико – филиппиндіктердегі хопскотч ойынының нұсқасы. Балалар жерге бормен тізбектес төртбұрыштар салады. Әр төртбұрышта әртүрлі кедергілер болады, балалар жеке немесе командада жарысады. Ойыншылар пәмәтоны пайдаланады; әдетте, жалпақ тас, тақтап киім немесе оңай лақтырылатын кез келген зат.
Құрбандықтар
Жыл сайын, әдетте сәуір және мамыр айларында, мыңдаған филиппиндік ұлдарды ата-аналары сүндеттеуге апарып жатады. Дүниежүзілік денсаулық сақтау ұйымының (ДДҰ) мәліметінше, филиппиндік ерлердің 90 пайызы сүндеттелген, бұл әлемдегі сүндеттелу көрсеткіштерінің ең жоғарыларының бірі. Бұл дәстүрдің тамыры 1450 жылы исламның келгенімен байланысты болғанымен, одан кейінгі 200 жылдық испан билігі сүндеттеудің діни себептерін жойды. Дегенмен, тули деп аталатын сүндеттеу әлі де жалғасуда. Сүндеттелуге деген қысым тілде де көрінеді: тагалог тілінде "сүндеттелмеген" деген мағынаны білдіретін "супот" сөзі сонымен қатар "қорыққан" дегенді де білдіреді. Көптеген адамдар сегіз немесе он жастағы сүндеттелген бала енді бала емес екеніне және оған отбасы мен қоғамда ересектерге тән рөлдер берілетініне сенеді.
Материалдық емес мәдени мұра
Филиппиндер Мәдениет және өнер жөніндегі ұлттық комиссиясы, де-факто Мәдениет министрлігі қызметін атқара отырып, 2003 жылғы конвенцияны 2006 жылдың тамызында ресми түрде тапсырғаннан кейін ратификациялады. 2003 жылғы конвенцияға дейін ЮНЕСКО Филиппинді адамзаттың ауызша және материалдық емес мұрасының шедеврлері туралы жариялауға енгізу үшін материалдық емес мұра элементтерін ұсынуға шақырды. Бұл 2001 жылы Ифугао халқының «Худхуд» әнінің, ал 2005 жылы Маранао халқының «Даранген» эпостық әнінің жариялануына әкеп соқты. 2003 жылғы конвенция күшіне енгеннен кейін, шедеврлер тізіміне енгізілген барлық элементтер 2008 жылы Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының өкілді тізіміне қосылды. 2015 жылы Камбоджа, Филиппин, Корея Республикасы және Вьетнам елдерінің бірлескен ұсынымымен «Сүйреу рәсімдері мен ойындары» тізіміне енгізілді, оған Ифугао халқының «Пуннук» сүйреу рәсімі қосылды. 2003 жылғы конвенцияның мақсатына сәйкес, Ұлттық мәдениет және өнер комиссиясы, Материалдық емес мәдени мұра бөлімі арқылы және ICHCAP-пен серіктестікте 2012 жылы «Pinagmulan: Филиппиннің материалдық емес мәдени мұрасының тізімінен санау» атты басылымды жариялады. Бұл басылымда 335 материалдық емес мәдени мұра элементтерінің бастапқы тізімі және 109 элемент бойынша егжей-тегжейлі талқылаулар қамтылған. Тізімдегі элементтер – үкімет, ЮНЕСКО және басқа да мүдделі тараптар бастаған, үздіксіз жаңарту процесінің алғашқы қадамы болып табылады. 2014 жылы «Pinagmulan» басылымы Ұлттық кітап даму кеңесі ұйымдастырған Ұлттық кітап сыйлығының ішіндегі әлеуметтік ғылымдар саласындағы үздік кітап номинациясы бойынша «Эльфрен С. Круз» сыйлығының финалисі атанды. Филиппиннің материалдық емес мәдени мұра тізімі қазіргі уақытта елдегі материалдық емес мәдени мұра элементтерін сақтау мақсатында жаңартылуда. Жаңарту 2013 жылы басталды, ал нәтижелер ғылыми зерттеулердің екінші кезеңі аяқталғаннан кейін 5-10 жыл ішінде жариялануы мүмкін. ЮНЕСКО-ның мәліметінше, мемлекеттердің толыққанды тізімге ие болуы қажет емес. Керісінше, тізімдерді әзірлеу және жаңарту – үздіксіз жүріп отыратын, ешқашан аяқталмайтын процесс. 2015 және 2017 жылдар аралығында ЮНЕСКО-ның Азия мен Тынық мұхиты аймағындағы материалдық емес мәдени мұра курьері филиппиндіктердің «Даранген» эпостық әнін, «Пуннук» сүйреу рәсімін және кемінде үш түрлі дәстүрлі емдеу тәжірибесін, соның ішінде 20 ғасырдың Кесон қаласындағы тагалог халқының «мангихилот» және «альбуларё» емдеу тәжірибесін, «buhay na tubig» (тірі су) сенімін, Абрадағы Итнег халқының «баглан» және «мандадавак» емдеу тәжірибесін және тасқа табынуын жариялады. 2018 жылдың сәуір айында Субанен халқының «буклог» рәсімі Ұлттық мәдениет және өнер комиссиясы тарапынан шұғыл сақтауды қажет ететін тізімге ұсынылды.
Филиппиндік диаспора
Шетелдегі филиппиндік – филиппиндік тегінен шыққан, Филиппиннің шегінен тыс жерде тұратын адам. Бұл термин филиппиндік шыққан, басқа елдің азаматы немесе тұрғыны болған адамдарға қолданылады. Көбінесе оларды шетелдегі филиппиндік жұмысшылар деп атайды. Әлем бойынша шамамен 11 миллион филиппиндік тұрады, бұл Филиппиннің жалпы халқының шамамен 11 пайызын құрайды. Жыл сайын мыңдаған филиппиндіктер шетелдегі жұмыс агенттіктері және басқа да бағдарламалар арқылы жұмыс істеу үшін басқа елге көшіп кетеді. Ал кейбіреулері тұрақты түрде өмір сүру үшін басқа елге эмиграция жасайды. Шетелдегі филиппиндіктер көбінесе дәрігерлер, медбикелер, бухгалтерлер, ақпараттық технология мамандары, инженерлер, сәулетшілер, артистер, техниктер, мұғалімдер, әскери қызметшілер, студенттер, күтімшілер, үй шаруашылығына көмекшілер және үй қызметшілері болып жұмыс істейді. Халықаралық жұмыспен қамтуға филиппиндік білікті жұмысшылардың шетелде біліктілігін талап етпейтін жұмыстарға баруының артуы да кіреді, бұл әсіресе денсаулық сақтау және білім беру салаларында "мидың ағылуы" деп аталады. Сонымен қатар, жұмыспен қамту жеткіліксіз жұмыспен қамтуға әкелуі мүмкін, мысалы, дәрігерлердің медбике болу үшін қайта оқудан өтуі және басқа жұмыс бағдарламаларына қатысуы сияқты жағдайларда.
Мұралық қалалар
Филиппинде көптеген тарихи қалалар мен қалашықтар бар, олардың көпшілігін жапондықтар Екінші дүниежүзілік соғыста өртеу тактикасы арқылы, ал американдықтар сол соғыста бомбалау арқылы қасақана жойды. Соғыстан кейін Жапон империясының үкіметі Филиппинге олар қиратқан мұралық қалаларды қалпына келтіру үшін қаражат беруден бас тартты, бұл соғыстан бұрынғы Филиппин экономикасы қирағандықтан және ақшалай қаражат шектеулі болғандықтан, қалпына келтірудің барлық мүмкіндіктерін жойды. Ал АҚШ болса, жойған жүздеген қаланың ішінде тек Манила мен Багио қалаларына ғана минималды қаржыландыру көмегін көрсетті. Бүгінде Филиппиннің көптеген мұралық қалалары мен қалашықтарының тек орталықтары (побласион немесе қалалық аудандар) ғана сақталған. Дегенмен, кейбір мұралық қалалар соғысқа дейінгі бұрынғы даңқында әлі де бар, мысалы, ЮНЕСКО қаласы Виган, ол американдық бомбалаудан, жапондық өртеуден және камикадзе тактикасынан аман қалған жалғыз мұралық қалашық болды. Қазіргі уақытта елде қалалар мен қалашықтардың ерекше сәулет стилі туралы заң жоқ. Осының салдарынан, эстетикалық емес цемент немесе шатыр құрылыстар жыл сайын мұралық ғимараттардың орнын басып, көптеген бұрынғы мұралық қалалардың келбетін жояды. Кейбір мұралық ғимараттар бұзылып, корпорацияларға сатылып, олардың орнына сауда орталықтары, пәтерлер немесе жаңадан жабдықталған заманауи стильдегі ғимараттар сияқты коммерциялық құрылыстар салынып, көптеген бұрынғы мұралық қалалар мен қалашықтардың ескі сәні толығымен жойылды. Осы себепті ЮНЕСКО 1999 жылдан бері филиппиндік мұралық қалаларды Әлемдік мұра тізіміне енгізуден бірнеше рет бас тартты. Тек Виган мұралық қаласының қала заңы ғана оның ерекше сәулетінің (Виган колониалды стилі) құрылыс және қайта құрылыс жұмыстарында міндетті түрде қолданылуын қамтамасыз етеді. Ал Силай, Илоило қаласы және Сан-Фернандо-де-Пампангада мұралық үйлердің иелеріне белгілі бір салық жеңілдіктерін беруге қатысты қағидалар бар. 2010 жылы Филиппиннің мәдени мұра туралы заңы қабылданды, ол Филиппиннің барлық мәдени мұраларын қорғауға мүмкіндік берді. Алайда, оның қабылдануына қарамастан, көптеген ата-бабалар үйлерінің иелері ата-бабалар құрылыстарын бұзуға рұқсат беруді жалғастыруда. Кейбір жағдайларда, тіпті мемлекеттік органдар да осындай бұзушылықтарға себепкер болды.