Кіріспе
Неміс зымыран ғалымы Хеллмут Вальтер (26 тамыз 1900 – 16 желтоқсан 1980) – неміс инженері, зымыран қозғалтқыштары мен газ турбиналарын зерттеуде алғашқы қадамдар жасаған. Оның ең маңызды жетістіктері – Messerschmitt Me 163 және Bachem Ba 349 ұшқыштарына арналған зымыран қозғалтқыштары, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Люфтваффе ұшақтарында қолданылған Starthilfe типті ұшқыш зымырандық күш беру жүйелері, сондай-ақ су асты кемелері үшін жаңа, революциялық қозғалтқыш жүйесі – ауадан тәуелсіз қозғалту (AIP) болды.
Hellmuth Walter (26 August 1900 – 16 December 1980) was a German engineer who pioneered research into rocket engines and gas turbines. His most noteworthy contributions were rocket motors for the Messerschmitt Me 163 and Bachem Ba 349 interceptor aircraft, so called Starthilfe jettisonable rocket propulsion units used for a variety of Luftwaffe aircraft during World War II, and a revolutionary new propulsion system for submarines known as air independent propulsion (AIP).
Ерте өмір
1917 жылы Вальтер Гамбургте машина жасаушы ретінде оқуға түсті, ал 1921 жылы Берлин техникалық университетінде машина жасау мамандығы бойынша оқуын жалғастырды. Алайда, ол оқуын аяқтамай, ірі кеме құрылысы зауыты Stettiner Maschinenbau AG Vulcan-да жұмыс істеу үшін оқудан шықты. Мұнда теңіз қозғалтқыштарымен алған тәжірибесі Вальтерді ішкі жану қозғалтқыштарының кейбір кемшіліктерін жоюға баулыды. Ол, оттегіге толы отынмен жұмыс істейтін қозғалтқышқа атмосферадан немесе баллондардан қосымша оттегі қажет болмайды деген қорытындыға келді. Бұл су асты кемелері мен торпедаларды қуаттандыру үшін зор мүмкіндіктер ашады. Зерттеулер көрсеткендей, сутек пероксиді жақсы монопропеллент отын болатын – тиісті катализатордың әсерімен ол жоғары температурада оттегі мен су буына ыдырайды. Реакцияның жылуы оттегі мен су буының кеңеюіне себеп болады, осыны қысым көзі ретінде қолдануға болады. Вальтер сондай-ақ, осы ыстық газ қоспасына тағы бір отынды қосып, жануды қамтамасыз ету арқылы қуатты арттыруға болатынын түсінді. Ол бұл ойын 1925 жылы патенттеді.
Кәсіпкер
Германияның Киль қаласындағы Germaniawerft кеме құрылыс зауытында біраз жұмыс істегеннен кейін, Вальтер 1934 жылы өз идеяларын одан әрі зерттеу және дамыту үшін жеке компаниясын – Hellmuth Walter Kommanditgesellschaft (HWK, немесе Walter Werke) құрды. Сол жылы ол Oberkommando der Kriegsmarine (OKM – Naval High Command) басшылығына осы қозғалтқыштардың бірімен жабдықталған су асты кемесінің, дизель және электр қозғалтқыштарының дәстүрлі комбинациясына қарағанда су астында айтарлықтай жылдамдық артықшылықтарына ие болатынын ұсынды. Бұл ұсынысқа күмәнмен қарады, бірақ Вальтер табандылық танытып, 1937 жылы өзінің жоспарларын Карл Дёницке көрсетті, ол прототип өндірісі үшін келісімшарт алуға көмектесті. 1939 жылы V 80 деп аталған кішкентай зерттеу суасты кемесінің құрылысы басталды. 1940 жылы суға түсірілген кезде, суасты кемесі 23 түйінге дейін жылдамдыққа жетті, бұл сол кездегі әлемдегі кез келген суасты кемесінен екі есе жоғары көрсеткіш. Осы керемет нәтижелерге қарамастан, сутек пероксидін өндіру, жабдықтау және қауіпсіз пайдалану мәселелері Вальтердің революциялық қозғалтқышын кеңінен енгізуге кедергі келтірді. Нәтижесінде, осы қозғалтқышты қолдана отырып, неміс Type XVII суасты кемелерінің тек бірнеше ғана данасы салынды, ал олардың ешқайсысы да жауынгерлік қимылдарға қатыспады.
Ракеталық қозғалтқыштар
Сол уақытта Уолтер су асты кемелерінің қозғалтқыштарын жасап шығарып, өз идеяларын зымыран жасау саласында да қолдана бастады. Сутек пероксидінің жылдам ыдырауынан пайда болған жоғары қысымды газ қоспасы тек турбинада ғана емес, сонымен қатар, егер ол тікелей соқпақтан шығарылса, айтарлықтай итермелі күш тудыратын еді. Вернер фон Браунның Пенемендедегі зымыран жасау тобы Уолтердің идеяларына қызығушылық танытып, 1936 жылы Уолтер ракеталарын ұшақтарға орнату бағдарламасын бастады. Фон Браунның тәжірибелік нәтижелері Германияның ұшақ өндірушілері, оның ішінде Heinkel және Messerschmitt компаниялары арасында қызығушылық оятып, 1939 жылы Heinkel He 176 сұйық отынмен жұмыс істейтін зымырандық қуатпен ұшқан алғашқы ұшаққа айналды. Бұл қозғалтқыш түрі Александр Липпиштің революциялық конструкциясымен үйлесімде, Messerschmitt Me 163 зымырандық ұшағының негізгі бөлігіне айналды. Екінші дүниежүзілік соғыс барысында Уолтердің ұшақ қозғалтқыштары күшейіп, жетілдірілді. Бастапқыда сутек пероксидін жай ғана ыдырату жолымен жасалған конструкция тез арада окистендіргіш ретінде қолданылатын жаңа нұсқаға өзгертілді (кейінірек динитроген тетрооксиді сияқты), ол гидразин/метанолдан тұратын нағыз зымыран отынымен (C Stoff деп белгіленген) біріктіріліп, ыстық, жоғары қысымды газдарға айналды. Ал кейінірек, пайдаланылмаған жаңаруларда, негізгі камераның астына қосымша 400 кг (880 фунт) итеру күшіне ие "круиздік" жану камерасы (Marschofen деп аталды) орнатылып, қозғалтқышты дәлірек басқаруға мүмкіндік берді. Бұл қозғалтқыштың түрлері әртүрлі ұшақ жобалары мен зымыран жобаларында қолданылуы жоспарланған және Жапонияда лицензия бойынша өндірілді (HWK 109 509 қараңыз). Тағы бір Уолтер қозғалтқышы ауыр жүк көтеретін ұшақтардың ұшып кетуіне көмектесу үшін пайдаланылды (JATO немесе RATO). Ракета отыны таусылғаннан кейін, олар ұшақтан ажыратылып, парашютпен жерге түсіріліп, жөндеуден өткізіліп, қайта пайдалануға жіберілетін еді (Walter HWK 109 500 қараңыз). 1945 жылы Уолтер соғыс кезіндегі қызметі үшін "Рыцарь кресті" орденімен марапатталды. Уолтерді британдық армияның "T Force" деп аталатын бөлімдері тұтқындады. Ол өзінің зерттеулері алға жылжып келе жатқан орыстардың қолына тимей, сақтап қалу үшін неміс шебінен 60 мильге алға жылжығаннан кейін тұтқындалды. Оның зауытын Джеймс Бонд романдарының авторы Ян Флеминг құрған Корольдік теңіз жаяу әскерлерінің 30-шы шабуыл тобы тексерді.
Соғыстан кейінгі мансап
Соғыстың аяқталуымен оның барлық зерттеу материалдары британдық әскерилер тарапынан тәркіленді, ал Уолтер мен оның әріптестері Ұлыбританияға Корольдік теңіз күштері үшін жұмыс істеуге жіберілді. Уолтердің қатысуымен, оның жүйесін қолданған неміс суасты қайығы U 1407 батып кеткен жерінен көтеріліп, HMS Meteorite деп қайтадан қолданысқа енгізілді. Корольдік теңіз күштері АИП қозғалтқыштарын пайдаланып тағы екі суасты қайығын жасады, бірақ кейін ядролық энергия бағытындағы зерттеулерге көшті. 1948 жылы Германияға оралуға рұқсат алған Уолтер Пол Зейферт қозғалтқыш зауытында жұмыс істеді. 1950 жылы ол АҚШ-қа эмиграциялап, Нью-Джерси штатының Харрисон қаласындағы Уортингтон сорғы корпорациясына қосылды, соңында ғылыми-зерттеу және даму жөніндегі вице-президент болды. 1956 жылы ол Киль қаласында Hellmuth Walter GmbH компаниясын құрды, ал 1967 жылы Walter жүйесімен жабдықталған STINT атты азаматтық суасты қайығын жасады.