Кіріспе

Brimstone and Treacle – 1976 жылы Дэннис Поттердің BBC теледидарындағы пьесасы. Бастапқыда «Play for Today» телесериясының бір бөлігі ретінде көрсету жоспарланған, бірақ ол 1987 жылға дейін эфирге шығарылмады. Пьесаның 1982 жылы шыққан кино нұсқасында Стинг де түскен. Екі нұсқада да Денхолм Эллиотт ойнайды. Пьесада Лондонның солтүстік жағындағы шағын қалашықта тұратын орта жастағы, орташа табысты отбасының өмірі көрсетілген. Олардың қызының жол апатынан қаза болуы салдарынан олардың өмірі трагикалық түрде өзгереді, және ол толығымен оларға тәуелді болып қалады. Олардың өміріне жасырын, бейтаныс жас жігіттің келуі үлкен өзгерістер әкеледі.

Сюжет

Екі жылдан бері Том мен Эми Бейтс қызы Патти (немесе Патрисия) жол апатынан ауыр жарақат алғаннан кейін, өзгерген өмірлерімен күресіп келеді. Пэтти жүре алмайды, күнделікті өмірде басқаларға толықтай тәуелді, және түсініксіз дыбыстар шығарудан басқа, қарым-қатынас жасай алмайды. Ақымақ және жеңіл ойлы болса да, Эми Пэтти оның жанында айтылғанды түсіне алатынына сенімді, ал Том оның сауығуына деген барлық үмітін жоғалтты. Шын мәнінде, оның шығаратын дыбыстарынан Пати айналасында не болып жатқанын түсінеді, бірақ Том оны байқамайды. Бір күні ол жұмыстан үйіне келе жатқанда, көшеде әдемі, жақсы киінген жігіттің құлап қалғанын көреді. Том оған көмектесуді ұсынған жолшыбайлардың бірі. Мартин Тейлор деп атымен танысқан жас жігіт тез сауығып кетеді. Бірнеше сағаттан кейін ол Бейттердің үйіне келіп, Томға әмиянін береді, Мартин Том оны жалпы шу шулылықта жоғалтып алды деп ойлайды. Ақша жоғалса да, Томның несие картасы әлі де бар. Үйге кірген сәттен бастап ол көрермендерге жасырын және білетін көзқарастар жібереді (сахналық нұсқауларға сәйкес), сондықтан олар оның өзі болғанына ұқсамайтынын бірден біледі. Ол Пэттидің күйеуі болғанын айтады. Ол Пэттидің өзгерген жағдайына қарамастан оның қасында болып, белгісіз уақыт бойы оған қамқорлық жасауды ұсынады. Әсіресе Эми бұл ұсынысты қабыл алады; ол Пэттидің апатынан кейін бір сағат та бос болмаған және тіпті шаштаразға бару немесе терезе сатып алу мүмкіндігісіз үйде қалады. Том Мартиннің көмегін қабылдауға асықпайды. Ол әрқашан қызының достарына өте таңдамалы болып келеді, және ол Паттидің Мартиннің атын атағанын есіне түсіре алмай, ол оның мүлдем бейтаныс адаммен жалғыз қалуын қаламайды. Ақырында Мартин оны өзінің керемет тамақтануымен және саясатына қызмет көрсетуімен жеңіп алады; Том Ұлттық майданға қосылды. Бірінші мүмкіндікті пайдаланып, Мартин көмексіз Паттиді зорлайды (әлі де фильмдегі нұсқада зорлау оқиғаның соңына дейін келеді, ол Пэттидің салғышын алып тастағаннан кейін көп ұзамай санасына оралады). Эми шаштараздан қайтып келгенде, қызының бет-әлпетіндегі өзгерісті таниды, бірақ оны Мартиннің қатысуына байланысты деп санайды. Алайда, Том мен Эми ұйықтап болғаннан кейін Мартин мүгедек қызды қайтадан зорлауға тырысқанда, Пэтти қатты айқайлай бастайды, сондықтан ол үйден қашады. Олар қыздарына не болғанын көруге келгенде, оның мүгедектерінен толық айыққандығын байқайды, және әлі де шатасып жүрсе де, әкесіне не болғанын сұрайды. Ол сонымен қатар әкесімен қарым-қатынасын бұзғаны туралы білгеннен кейін болған оқиғаларды еске алады.

Теледидар нұсқасы

Brimstone and Treacle - бұл Потердің 1976 жылы BBC-ге тапсырыс беріліп, төленген және жазылған «Play for Today» сериясы үшін жазған телеспектаклі. Орындаушылар құрамында: Денхолм Эллиотт (Том Бейтс), Майкл Китчен (Мартин), Патрисия Лоуренс (Эми Бейтс) және Мишель Ньюэлл (Пэтти) – сонымен қатар эпизодтық рөлдердегі актерлер. 1976 жылғы түпнұсқалық пьеса жоспарланған көрсетілімге дейін (Radio Times-та жарияланған болатын) кері тартылды, себебі телебағдарламалар директоры Аласдейр Милн оны «жақсы жасалғанмен», «денге түйіршік қылатын» деп тапты. 1987 жылдың тамызында көрсетілгеннен кейін пьеса DVD форматында жарық көрді. Поттер сахнаға бейімдеген бұл пьесаның премьерасы 1977 жылдың 11 қазанында Шеффилдтегі Крусибл театрында өтті, ал келесі жылы Вест-Эндке көшірілді. 1978 жылы жарық көрген пьеса сценарийіне қосымшада Поттер: «BBC-ге "көтеріліп келе жатқан лас әдеттерге" қарсы тұрғаны үшін құттықтау хаттары көп түсті, сондай-ақ, құдайға қарсы сөздер мен жер бетін қоршаған жерімізді су басу қаупі туралы да жазылған болатын» деп еске алды. Пьесаны қорғап, ол былай деп жазды: «Brimstone and Treacle – белгілі бір сенімдерді пародизациялауға және сонымен бірге оларға дауыс беруге жасалған әрекет. "Жақсылық" пен "жамандық" ұғымдарын олардың өзара әрекеттесуін түсінбестен анықтау мүмкін емес. Пьеса өз күшін немесе оның жағымсыз даңққа ие болуына себеп болған алабалықты осы нәрселерден алады».

Фильмге бейімделу

1982 жылы фильм экранизациясы жарық көрді. Ричард Лонкрейн режиссерлік еткен фильмде Бейтс рөлін Денхолм Эллиотт, Норма Бейтс рөлін Джоан Плоурайт, Пэтти рөлін Сюзанна Хамильтон, ал Мартин рөлін Стинг ойнайды. Фильмде миссис Бейтстің есімі Эми емес, Норма деп берілген. Саундтрекке The Police, Sting, The Go Go's және Squeeze тобының әндері енген, ал Sting-тің "Spread a Little Happiness" әні Ұлыбритания сингл чартында 16-орынды иеленді. Brimstone & Treacle 2003 жылы MGM Home Video компаниясымен 1-аймақтық кең экранды DVD ретінде шығарылды.

Күл мен сарымсақпен құмыра жасау

1978 жылы Поттер былай деді: «Бримстоун мен Трекл» шығармасын өмірімде қиын кезеңде жаздым. Жылдар бойы күшті псориаздық артропатия – тері мен буындарға жағымсыз әсер ететін – тек денеге зиян келтіргенімен шектелмей, сонымен қатар, мүмкін, менің әлемге және ондағы адамдарға деген көзқарасымды өзгертіп жіберді. Мен жазғанымды есімде (қазір сол сөздерден діріл тиеді) адамзатқа қалған жалғыз мағыналы қасиет – көшеде жиналып, бірге ауыру, төсеніш тастарға құсық шашу, бұл соңғы және ең сөзді өтініш еді. Мен ауыр және денені әлсірететін аурумен емес, шешілмеген, тіпті мойындалмаған «рухани» сұрақтармен күрестім.