Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Колорадо штатындағы ең биік тау, АҚШ
Highest mountain in Colorado, United States
Эльберт тауы Солтүстік Америкадағы Роки тауларының ең биік шыңы болып табылады. Биіктігі 4401 метр (14 440 фут) құрайды, сонымен қатар ол АҚШ-тың Колорадо штатындағы ең биік нүкте және құрлықтағы АҚШ-тың екінші ең биік шыңы, тек Маунт Уитни одан сәл биік. Өте ерекше көзге түсетін он төрт мыңдық Сават тау жотасының ең биік шыңы, сондай-ақ бүкіл Миссисипи өзенінің су жинау алабындағы ең биік нүкте. Эльберт тауы Колорадо штатының Лейк округіне қарасты Лидвилл қаласының оңтүстік-батысында (бағыты 223°) Сан-Исабель ұлттық орманында орналасқан. Эльберттің барлық жақтан көптеген басқа он төрт мыңдықтар қоршап тұрады, және ол Колорадоның орталық Колледжат Пикс-ке өте жақын. Солтүстікке орналасқан Массив тауы Роки тауларындағы екінші ең биік шың, ал құрлықтағы АҚШ-та үшінші ең биік шың, ал оңтүстікке орналасқан Ла-Плата шыңы Роки тауларындағы бесінші ең биік шың. Твин Лейкс қауымдастығы Эльберт тауының етегінде орналасқан, Денвер шығысқа қарай 209 шақырым (130 миль), Вейл солтүстікке қарай 80 шақырым (50 миль), ал Аспен батысқа қарай 64 шақырым (40 миль) қашықтықта жатыр. Ең жақын ірі қала – солтүстік-шығысқа қарай 26 шақырым жерде орналасқан Лидвилл.
Mount Elbert is the highest summit of the Rocky Mountains of North America. With an elevation of , it is also the highest point in the U. S. state of Colorado and the second highest summit in the contiguous United States after Mount Whitney, which is slightly taller. The ultra prominent fourteener is the highest peak in the Sawatch Range, as well as the highest point in the entire Mississippi River drainage basin. Mount Elbert is located in San Isabel National Forest, southwest (bearing 223°) of the city of Leadville in Lake County, Colorado. Many other fourteeners surround Elbert in all directions, and it is very close to central Colorado's Collegiate Peaks. The neighboring Mount Massive, to the north, is the second highest peak in the Rocky Mountains and the third highest in the contiguous United States, and La Plata Peak, to the south, is the fifth highest in the Rockies. The community of Twin Lakes lies at the base of Mount Elbert, Denver is about 130 mile (209 km) to the east, Vail is 50 mile (80 km) to the north, and Aspen is 40 mile (64 km) to the west. Leadville, about 16 mile (26 km) to the northeast, is the nearest large town.
Геология
Эльберт тауы Сауач жотасының бір бөлігі болып табылады, ол 28 миллион жыл бұрын шығысқа қарай Қоңыраушы жотасынан (Mosquito Range) бөлінген Ларамид Орогенісінің (Laramide Orogeny) көтерілісінен пайда болған. Бұл жотаның ең биік бөліктері ауыр мұздыққа ұшыраған, нәтижесінде ерекше шыңдық белгілері және басқа да іздер қалды. Мысалы, Эльберт тауының шығыс беткейінде мұздықтар шегінген кезде ашық қалған магмалық және метаморфтық тау жыныстарының кең аумақтары бар, сондай-ақ жанама морена да бар. Шығыс беткейінің жоғары жағында кішкентай тарн бар үлкен цирк орналасқан. Сонымен қатар, солтүстік және оңтүстік жақтарда Тиркіз және Егіз көлдері (Turquoise and Twin Lakes) бар; Егіз көлі энд-мореналардың табиғи бөгетінің нәтижесінде, ал Тиркіз көлі адам жасаған Қанттау бөгетінің (Sugar Loaf Dam) құрылысымен пайда болған. Эльберт тауының құрамында негізінен кварцит бар. Дегенмен, шыңдық жотасы кембрийге дейінгі (Precambrian) метаморфтық негізді жыныстардан тұрады, олардың жасы шамамен 1,7 миллиард жыл. Мұнда пегматит сияқты әртүрлі магмалық интрузиялар, сондай-ақ гнейс және шист жолақтары кездеседі. Басқа аймақтардағы ұқсас биіктіктегі таулардан айырмашылығы, Эльбертте тұрақты қар қабаты мен солтүстікке қарайтын айқын цирк жоқ, бұл оның басқа биік таулар арасында орналасуымен байланысты болуы мүмкін, нәтижесінде оған салыстырмалы түрде аз жауын-шашын түседі.
Mount Elbert is part of the Sawatch Range, an uplift of the Laramide Orogeny which separated from the Mosquito Range to the east around 28 million years ago. The tops of this range were heavily glaciated, leaving behind characteristic summit features and other such clues. For example, the base of Elbert on the eastern side exhibits expanses of igneous and metamorphic rocks exposed when the glaciers receded, leaving a lateral moraine. Further up the eastern side there is a large cirque with a small tarn. There are also lakes to both the north and south, Turquoise and Twin Lakes respectively; the Twin Lakes are a result of the natural dam of end moraines, and Turquoise Lake was created by the manmade Sugar Loaf Dam. Mount Elbert is composed largely of quartzite. However, the summit ridge consists of metamorphic basement rock, which is Pre Cambrian in origin and about 1.7 billion years old. There are various igneous intrusions including pegmatite, as well as bands of gneiss and schist. Unlike mountains of similar altitude elsewhere, Elbert lacks both a permanent snowpack and a prominent north facing cirque, which can be attributed to its position among other mountains of similar height, causing it to receive relatively small quantities of precipitation.
Тарих
Эльберт тауының аты Колорадо аймағының губернаторы Сэмюэл Хит Эльберттің құрметіне кеншілер берген, себебі ол 1873 жылдың қыркүйегінде Уте тайпасымен келісім шарт жасады, ол резервация жерінің 400-ден астам бөлігін кен өндіру және теміржол құрылысына ашты. Тауға алғашқы рет 1874 жылы Х. В. Стукл көтерілді, ол Гейден экспедициясының аясында тауды зерттеумен айналысқан. Бастапқыда 4399 метр биіктікте өлшенген Эльберт тауының биіктігі кейіннен картадағы биіктіктерді қайта бағалау нәтижесінде 4401 метрге түзетілді, бұл наразылық тудырды. Нақты өзгеріс 1988 жылы Солтүстік Американың 1988 жылғы вертикальдік деңгейінің (datum) нәтижесінде жасалды; алғашқы өлшем 1929 жылғы теңіз деңгейі деңгейінен (datum) алынған болуы мүмкін. Ұлы экономикалық дағдарыстан кейін Эльберт және оның көршісі Массив тауының биіктігі туралы пікір қақтығыстары туды, олардың биіктігі арасында тек 4 метр (12 фут) айырмашылық бар еді. Бұл үздірілмейтін дауға әкелді, нәтижесінде Массив тауының жақтастары оның биіктігін арттыру үшін шыңға үлкен тас үйінділерін салса, Эльберт тауының жақтастары оларды бұзды. Ақырында бұл әрекет сәтсіз аяқталды және Эльберт тауы Колорадодағы ең биік шың болып қала берді.
Mount Elbert was named by miners in honor of Samuel Hitt Elbert, the governor of the then Territory of Colorado, because he brokered a treaty in September 1873 with the Ute tribe that opened up more than of reservation land to mining and railroad activity. The first recorded ascent of the peak was by H. W. Stuckle in 1874, who was surveying the mountain as part of the Hayden Survey. Originally measured as 14,433 feet (4399 m) in height, Mount Elbert's elevation was later adjusted to 14,440 feet (4401 m) following a re evaluation of mapped elevations, which sparked protests. The actual change was made in 1988 as a result of the North American Vertical Datum of 1988; it seems the original measurement resulted from the Sea Level Datum of 1929. A matter of some contention arose after the Great Depression over the heights of Elbert and its neighbor Mount Massive, which differ in elevation by only 12 feet (4 m). This led to an ongoing dispute that came to a head with the Mount Massive supporters building large piles of stones on the summit to boost its height, only to have the Mount Elbert proponents demolish them. The effort was ultimately unsuccessful and Mount Elbert has remained the highest peak in Colorado.
Үстірту
Тауға көтерілудің үш негізгі бағыты бар, олардың барлығы 4100 футтан (1250 м) астам биіктікке көтеріледі. Стандартты бағыт шығыстан шыңға көтеріледі, Твин Лейкстің солтүстігіндегі Колорадо жолынан басталады. 7 км ұзындықтағы Солтүстік (Негізгі) Эльберт жолы Эльберт Крик кемпингіне жақын жерден басталады және шамамен 4500 фут (1372 м) биіктікке көтеріледі. Бұл жол аттыларға, тау велосипедшілеріне және маусым кезінде аңшыларға ашық. Оңай, бірақ ұзақ бағыт – Оңтүстік Эльберт жолы, 9 км ұзындықта, Солтүстік Эльберт жолына қарағанда аз қиындықпен 4600 футқа (1402 м) көтеріліп, оңтүстіктен жақындасып, содан кейін шығыс қырқасына көтеріледі. Негізгі бағыттардың ең қиыны – Black Cloud Trail, жылдамдыққа байланысты оннан он төрт сағатқа дейін уақыт алатын, 2-ші сыныпты көтерілу, 5300 фут (1615 м) биіктікке көтеріледі, сонымен қатар 14134 фут (4308 м) биіктіктегі Оңтүстік Эльберт қорына да көтерілуді қамтиды. Тіпті сау және тәжірибелі альпинистер де бұл бағытта үлкен қиындықтарды сезінеді, және жол бар болғанымен, ол кейбір жерлерде өте тік, тұрақсыз және тасты болып келеді. 5,5 мильдік көтеріліс бойында биіктік бірқалыпты бөлінбейді. Сонымен қатар, батыс беткейінен және оңтүстік-батыс қырқасынан, тиісінше Оңтүстік Halfmoon Creek Trailhead және Echo Canyon Trailhead-тен басталатын бағыттар да бар. Күшті күш-жігерді және дене шынықтыруды талап ететін дәстүрлі бағыттардың ешқайсысы арнайы альпинистік дағдыларды немесе техникалық тауға көтерілуді қажет етпейді. Таудың басты қауіптері барлық биік тауларда кездесетін қауіптер, әсіресе биіктікке бейімделу ауруы. Бұл кез келген адамға, тіпті бейімделгендерге де әсер етуі мүмкін. Ауыр жағдайларда бұл жоғары биіктіктегі өкпе ісігіне және ми ісігіне әкелуі мүмкін, бұл тыныс алуда қиындықтарға, сал болуға және өлімге соқтыруы мүмкін. Альпинистерге таңғы сағат 6-да немесе одан бұрын көтерілуді бастау және күндіз ертерек шыңға шығып, түске дейін түсу ұсынылады, бұл биіктіктегі ықтимал дауылдардан қашуға көмектеседі. Тауға көтерілудің ең көп таралған тәсілі – жаяу жүру болғанымен, баяндамашы Анна Элизабет Дикинсон АҚШ үкіметінен қарыз алған есек арқылы тауға көтерілген.
There are three main routes to ascend the mountain, all of which gain over 4100 feet (1250 m) elevation. The standard route ascends the peak from the east, starting from the Colorado Trail just north of Twin Lakes. The 4.6 mile (7 km) long North (Main) Elbert Trail begins close to the Elbert Creek Campground, and gains about 4500 feet (1372 m). The trail is open to equestrians, mountain bikers and hunters during season. An easier, but longer route, the South Elbert Trail, is 5.5 mile (9 km) long, climbing 4600 feet (1402 m) at a less punishing gradient than the North Elbert Trail, approaching from the south and then climbing the eastern ridge. The most difficult of the main routes is the Black Cloud Trail, a Class 2 climb that takes ten to fourteen hours depending on pace, gains 5300 feet (1615 m) in elevation, and also involves an ascent of the sub peak, South Elbert, at 14134 feet (4308 m). Even healthy and experienced climbers report great difficulty on this route, and despite the fact that there is a trail, the route is extremely steep, unstable, and rocky in places. The elevation gain is not evenly distributed over the 5.5 mile ascent. There are also routes approaching from the western face, and southwestern ridge, from South Halfmoon Creek Trailhead and Echo Canyon Trailhead respectively. Although strenuous and requiring physical fitness, none of the conventional routes require specialist mountaineering skills or technical rock climbing. The main dangers of the mountain are those common to all high mountains, particularly altitude sickness. This can affect anyone, even those who are acclimatized. In serious cases, it can lead to high altitude pulmonary edema and cerebral edema, which can lead to difficulties with breathing, paralysis, and death. Climbers are advised to begin their ascent at or before 6 A. M. and to summit and descend before early afternoon to minimize exposure to possible afternoon thunderstorms while at high altitudes. Although the most conventional form of ascent is by hiking, Anna Elizabeth Dickinson, the orator, ascended the mountain on a mule borrowed from the U. S. government.