Кіріспе

Тамил брахмандары кастасының айерлері (айяр, айяр, айер, айер) – тамил тілінде сөйлейтін индуист брахмандардың этнодіни қауымдастығы. Көптеген айерлер Ади Шанкара тарапынан қабылданған Адвайта философиясын ұстанады және Смарта дәстүрін сақтайды. Бұл Шри-вайшнавизмді ұстанатын айенгар қауымынан өзгеше. Айерлер мен айенгарлар бірлесіп тамил брахмандары деп аталады. Айерлердің көпшілігі Үндістанның Тамил Наду штатында тұрады. Айерлер дәстүрлі және аймақтық ерекшеліктерге сәйкес түрлі топтарға бөлінеді. Барлық брахмандар сияқты, олар да өздерінің готрасы, яғни әкелік тегі және олар ұстанатын Ведаға қарай жіктеледі. Олар Үндістандағы брахмандардың Панча Дравида Брахмана жіктеліміне жатады. "Айер" атауын тегі ретінде қолданудың қанағаттанарлық тәжірибесінен басқа, айерлер Састри немесе Бхаттар сияқты басқа да тегтерді жиі қолданады.

Этимология

Айер (, ) тамил және басқа да дравид тілдерінде бірнеше мағынаға ие, көбінесе құрметті адамды білдіреді. Дравидтік этимологиялық сөздікте бұл терминнің «әке, абыз, жұбаныш, мұғалім, брахман, жоғары тұрған адам, ұстаз, хан» сияқты әртүрлі мағыналары келтірілген. Сонымен қатар, «үлкен аға» деген мағына беретін тамаян және «ие, қожайын, күйеу, хан, ұстаз, жұбаныш, мұғалім, әке» деген мағынадағы ай сияқты туыс сөздер де бар. Тіл біліміндегі дереккөздер Ая, Аира/Аира сөздерін санскрит сөзі Арияның пракрит түрі деп қарастырады, ол «асыл» дегенді білдіреді. Көне заманда Айерлерді Антанар немесе Пәрпан деп те атаған, алайда Пәрпан сөзін қазіргі заманда қарапайымдықпен қарауға болады. Соңғы уақытқа дейін Керала Айерлері Паттар деп аталды. Пәрпан термині сияқты, Паттар сөзі де қарапайымдық тудырады.

Халық саны мен таралуы

Бүгінде Айерлер Оңтүстік Үндістанның барлық аймақтарында тұрады, бірақ Айерлердің көп бөлігі Тамил Наду штатында өркендеп дамып келеді. Тамил брахмандары штаттың жалпы халқының шамамен 3 пайызын құрайды және штаттың барлық аудандарына таралып орналасқан. Дегенмен, Айер қауымының саны туралы нақты статистика жоқ. Айерлер Тамил Наду штатының батыс және оңтүстік аудандарында да көптеп кездеседі. Тамил Надудың оңтүстігіндегі Айерлер Тирунелвели Айерлері деп аталады және Тирунелвели брахмандарының диалектісінде сөйлейді.

Әдет-ғұрыптар

Айер рәсімдері индуистік кітаптарда, мысалы Апастамба сүресінде сипатталған діни амалдарды қамтиды. Ең маңызды амалдар – Шодса Самаскаралар, яки 16 міндет. Көне замандағы көптеген амалдар мен рәсімдер қазір орындалмайтын болса да, кейбіреулері сақталған. Айерлер бала дүниеге келген кезде діни амалдармен танысады. Ежелгі дәуірде нәресте анасының кіндігінен ажыратылғанда амалдар орындалатын. Бұл рәсім Джатакарма деп аталады. Бірақ, қазір бұл дәстүр сақталмайды. Бала туған кезде жұлдыздардың орналасуына сүйене отырып, оның гороскопы жасалады. Балаға діни есім қойылады. Баланың туған күнінде ұзақ өмір үшін арнайы амал жасалады. Бұл амал Аюшья Хомам деп аталады. Бұл рәсім баланың туған күніне орай, тамил күнтізбесі бойынша, накшатралардың (жұлдыздардың) орналасуына сәйкес өткізіледі, григориан күнтізбесі ескерілмейді. Көне заманда Упанаяна баланың білім алуының басталуы ретінде қарастырылатын, ол көбінесе Ведаларды оқудан тұратын. Алайда, брахмандар діннен басқа кәсіптерге ауысқандықтан, бұл амал көбірек символдық рәсімге айналды. Жаңа бастаған адам Сандхья Ванданамды үнемі орындап, күніне үш рет: таңда, ортада және кешке белгілі дұғаларды оқуға міндетті. Дұғалардың ең қасиеттісі және ең маңыздысы – Гаятри мантрасы, ол индустар үшін мұсылмандардың алты калимасы және зороастрийлердің Ахунвар сияқты қасиетті. Жыл сайын Айерлер қасиетті жіптерін ауыстырады. Бұл амал Оңтүстік Үндістанның брахмандарына ғана тән, және бұл күн Тамил Надуда Авани Авиттам ретінде тойланады. Айерлер үшін маңызды басқа амалдарға – қайтыс болғандарға арналған рәсімдер кіреді. Барлық Айерлер Ведалық рәсімдер бойынша, әдетте, қайтыс болғаннан кейін бір күн ішінде өртеледі. Қайтыс болғандарға арналған рәсімдерге 13 күндік амал және ата-бабалар үшін ай сайынғы Тарпанам (одан кейін әр айдағы Амавася күні, яки Жаңа Ай күні) кіреді. Сонымен қатар, жыл сайынғы Шраддха да орындалуы керек. Бұл амалдарды тек қайтыс болғанның еркек ұрпақтары ғана орындауы тиіс. Бұл рәсімді орындайтын еркектер әйелдерімен бірге болуы керек. Әйелдер рәсімде символдық маңызға ие, олар барлық амалдарға «келісім» береді.

Фестивальдар

Айдарлар Дипавали, Навратри, Поңгал, Винаяка Чатхуртхи, Жанмааштами, Тамил жаңа жылы, Сиваратри және Картика Дипам сияқты көптеген индуисттік мерекелерді тойлайды. Оңтүстік Үндістан брахмандарының ерекше мерекесі – Авани Авиттам фестивалі.

Үйлену тойлары

Айердің дәстүрлі үйлену тойы Сумангали Прартханай (жайлы өмір үшін индуисттік дұғалар), Нанди (ата-аналарға құрмет көрсету), Нишаядхартам (құдалық) және Мангалядхаранм (неке сақинасын тағу) сияқты кезеңдерден тұрады. Айер некесінің басты шараларына Вратам (ораза ұстау), Каси Ятра (Каси қаласына саяхат), Оонжал (бесік), Каньяданам (қызды күйеу жігіттің қамқорлығына тапсыру), Мангалиядаранам, Паниграханам және Саптапати (немесе жеті қадам – осы кезеңде күйеу жігіттің алақандарынан ұстап, қыз жеті қадам басады, осымен олардың одағы ресми түрде бекітіледі) кіреді. Бұдан кейін әдетте Налангу шарасы өтеді, ол жеңіл және бейресми жиын.

Дәстүрлі этика

Айерлер көбінесе діни қағидаларды сақтап, өмір сүреді және өздерінің әдет-ғұрыптары мен дәстүрлерін қатаң ұстанады. Олар Апастамба мен Баудхаянаның Грихья Сутраларын ұстанды. Қоғам патриархалды, бірақ феодалдық емес. Айерлер көбінесе вегетариандық тамақтанады. Кейбіреулері пияз бен сарымсақты, олар белгілі бір төменгі сезімдерді оятуы мүмкін деген себеппен жемейді. Сиыр сүті мен сүт өнімдеріне рұқсат етілген. Олар алкоголь мен темекіден аулақ болуға тиіс болған. Айерлер өздерін және үйлерін тазарту үшін күрделі рәсімдер атқарады. Ер адамдарға "он алты парызын" орындауға тыйым салынған, ал әйелдерге таңертең тазаланып, жуынбастан тамақ дайындауға рұқсат жоқ. Бұл "мади" практикасы айерлер қазіргі заманда да, кез келген діни рәсімге қатысу алдында сақтайды.

Киім-кешек

Ерлер дәстүрлі түрде белінен аяққа дейін жамылатын вешти немесе дхоти киеді. Олар мақтадан, кейде жібектен жасалады. Вештилер әртүрлі стильде тағылады. Брахмандық стильде тағылатындары панчачачам деп аталады (санскрит тіліндегі панча және гажам сөздері "бес метр" дегенді білдіреді, себебі панчачачамның ұзындығы бес метр, ал күнделікті өмірде қолданылатын вештилердің ұзындығы төрт немесе сегіз құлаш болады). Кейде олар иықтарына ангавастрам (дене киімі) деп аталатын бір мата орайды. Ескі заманда, аскетизммен айналысқан айерлер белдерін немесе кеуделерін бұғы терісімен немесе шөппен жабатын. Дәстүрлі айер әйелі тоғыз метрлік сари киеді, ол мадисар деп те аталады.

Өнерге қолдау көрсету

Ғасырлар бойы Айерлер өнер мен ғылымды сақтауға ерекше қызығушылық танытты. Олар Тамил Надудың классикалық би түрі – Бхаратанатьямға арналған монументалды еңбек, "Натья шастраны" сақтау жауапкершілігін өз мойнына алды. 20-шы ғасырдың басында би көбінесе девадасилермен байланысты деп есептелген, төмендеген өнер түрі ретінде қарастырылды. Алайда, Рукмини Деви Арундале Садирдің жоғалып бара жатқан өнерін жаңғыртты, осылайша биді зерттеу мен оқуға брахмандардың қатысуына қатысты әлеуметтік және касталық шектеулерді бұзып, оны "құрметті" өнер түріне айналдырды. Дегенмен, кейбір адамдар Бхаратанатьям практикасы басқа қауымдарға ашылмаған, керісінше Тамил қоғамының орта және жоғары топтарымен ғана шектелген деп санайды. Алайда, би саласына қарағанда, Айерлердің музыка саласына қосқан үлесі айтарлықтай маңызды болды.

Тағам

Айерлердің негізгі тағамдары вегетариандық тағамдардан тұрады, көбінесе күріш – ол миллиондаған оңтүстік үндістердің негізгі тағамы. Айер үйлерінде расам, самбар сияқты міндетті қосымшалардан өзге, вегетариандық гарнирлер жиі дайындалады. Үйде жасалған гхи тамақтанудың маңызды бөлігі болып табылады, ал дәстүрлі тағамдар күріш пен дүркінің үстіне гхи құйылғанша бастаылмайды. Бұл ас, әдетте оңтүстік үнді тағамдарында кездесетін көптеген дәмдеуіштер мен ащылықтан сақталады. Айерлер көбінесе йогуртты (қатық) жақсы көретіндерімен белгілі. Доса, идли сияқты басқа оңтүстік үнді тағамдары да Айерлерге ұнайды. Ішімдіктердің ішінде кофе, ал тағамдардың ішінде йогурт (қатық) – Айер тағамдарының ажырамас бөлігі.

Тұрғын үй

Көне заманда Айерлер, Айенгарлар және басқа да тамил брахмандары өздерінің ауылдарындағы "аграхарам" деп аталатын, брахмандарға арналған жекелеген аудандарда өмір сүрді. Шива және Вишну храмдары әдетте аграхарамның шеттерінде орналасқан. Көп жағдайда, жақын жерде жылдам ағысы бар өзен немесе су арнасы болған. Типик аграхарам храм мен оған іргелес жатқан көшеден тұратын. Көшенің екі жағындағы үйлерде тек брахмандар тұратын, олар бірлескен отбасылық жүйеге сәйкес өмір сүрді. Барлық үйлердің дизайны мен сәулеті біркелкі болған, бірақ көлемі әртүрлі болуы мүмкін. Британдықтардың келуімен және өнеркәсіптік революцияның басталуымен Айерлер күнкөріс үшін қалаларға көшіп бастады. 19-шы ғасырдың соңынан бастап, Айерлер провинциялық және сот әкімшілігінде жоғары жалақылы жұмыс табу үшін қалалар мен кенттерге көшіп келуіне байланысты аграхарамдар біртіндеп тоқтатылды. Дегенмен, дәстүрлі Айерлер әлі де тұратын аграхарамдардың қалдықтары бар. Айерлердің үйінде кірер алдында адамдар аяқтарын сумен жуады.

Тіл

Тамил тілі Үндістанда және басқа да елдерде тұратын көптеген Айерлердің ана тілі болып табылады. Дегенмен, Айерлер өз қауымдастығына тән, ерекше тамил диалектісінде сөйлейді. Осы тамил диалектісі Брахмик немесе Брамин тамилі деп аталады. Брамин тамилі санскриттің күшті ықпалында болғандықтан, санскрит сөздерін кеңінен қолданғаны үшін тамил тілінің тазалығын сақтаушылардың сындарына ұшыраған. Тәуелсіздік алғанға дейін Брамин тамилі әртүрлі тамил қауымдастықтары арасындағы қарым-қатынас тілі ретінде қолданылған, бірақ браминдер оны біртіндеп тастап, аймақтық диалекттерге көшкен.

Айерс бүгінгі күні

Бұрынғы кәсіптеріне қоса, Айерлер бүгінде әртүрлі салаларға бейімделді. Үндістанның Нобель сыйлығының үш лауреаты – Сэр С. В. Раман, Субрахманян Чандрасекар және Венкатраман Рамакришнан осы қауымнан шыққан. Ежелгі заманнан бері Айерлер, жеңілдік алған дін қызметкерлері ретінде, Тамил еліндегі білім беру, діни және әдеби институттарға дерлік толық үстемдік етті. Олардың үстемдігі Британдық Радж кезеңінде де жалғасты, себебі олар ағылшын тілі мен білімдерін саясатта, басқаруда, соттарда және зиялы қауымда билік ету үшін пайдаланды. 1947 жылы Үндістан тәуелсіздік алғаннан кейін олар басқару және сот жүйесіндегі билігін нығайтуға тырысты. Мұндай жағдай Тамил Надудағы басқа касталардың наразылығына әкелді, осы атмосфераның нәтижесінде «брахман емес» қозғалысы және Әділет партиясы құрылды. 1940 жылдары Әділет партиясының президенті болған Перияр оның атын Дравида Кажагам деп өзгертті және тамил брахмандары арийлер, ал брахман емес тамилдер дравидтер деген тұжырымды қалыптастырды. Содан кейін пайда болған брахмандарға қарсылық және Раджаджи үкіметінің беделінің төмендеуі тамил брахмандары қауымының саяси амбицияларына соңғы нүкте қойды. 1960 жылдары Дравида Муннетра Кажагам (шамамен «Дравидтердің прогресі үшін ұйым») және оның топтары осы платформада саяси күш жинап, мемлекеттік министрліктер құрды, осылайша Айерлер сол кезде маңызды партиялық лауазымдарды атқарған Үнді Ұлттық Конгресінен билікті тартып алды. Бүгінде, аздаған ерекшеліктерді қоспағанда, Айерлер саяси аренадан дерлік жоғалып кетті. 2006 жылы Тамил Наду үкіметі индуистік храмдарда брахман емес дін қызметкерлерін тағайындау туралы шешім қабылдады, мақсаты – брахман шіркеулік үстемдігін шектеу. Бұл үлкен дау тудырды. 2008 жылдың наурыз айында Чидамбарамдағы Натараджа храмының қасиетті ортасына кіруге тырысқан Тамил Наду үкіметімен уәкілеттенген брахман емес одувар немесе тамил жырларын оқушысынан қақтығыс болды.

Басқа қауымдастықтармен қарым-қатынастар

Айерлердің тарихы жиі түрлі нәсілшілдік айыптаулармен, сондай-ақ брахман емес топтар тарапынан оларға жасалған нәсілшілдікке қарсы айыптаулармен дақтанды. Брахмандардың жасаған дискриминациясы мен наразылықтары дравид қозғалысын күшейткен басты факторлар деп саналады. Кейбір тамил брахман тарихшылары "брахмандардың зұлмы" деген тұжырымды жоққа шығарады. Олардың пікірінше, тамил брахмандарына қатысты касталық айыптаулар көбінесе асыра сілтеліп көрсетілген, тіпті Дравида Кажагам пайда болғанға дейін тамил брахман қоғамының көп бөлігі либералды және кастаға қарсы болған. Мысалы, Траванкор княздығындағы Храмға кіру туралы жарлық, барлық кастадан адамдарға индуист ғибадатханаларына кіру құқығын берген, Траванкор Диваны Сэр С. П. Рамасвами Айердің еңбегінің нәтижесінде қабылданды. Далит көшбасшысы және "Пудья Тамижагам" саяси партиясының негізін қалаушы доктор Кришнасами, брахмандарға қарсы қозғалыстың далиттердің құқықтарын жақсартуда сәтті болмағанын және далиттерге бұрынғыдан кемсітушілік әлі де жалғасып жатқанын мойындайды. Көптеген қозғалыстар сәтсіз аяқталды. Тамилнадуда Перияр басшылығымен брахманизмге қарсы қозғалыс болды. Ол далиттерді өз ішіне тартты, бірақ 30 жыл билікте болғаннан кейін далиттер өздерінің брахмандар тұсындағыдай немесе одан да жағдайдың нашарлауын түсіне бастады. Дравидтік үкімет кезінде оларға шабуыл жасалып, өлтірілді, мемлекеттік қызметте олардың лайықты үлесі берілмеді және оларға жоғарылауға рұқсат етілмеді.

Тамил тілі мен мәдениетіне деген жағымсыз көзқарасы

Айерлер тамил тілі, мәдениеті мен өркениетіне бұрмаланған және жеңілтек қарым-қатынас жасаған санскритшілер деп аталып келді. Дравидолог Камил Звелебилдің айтуынша, дравидтік партиялар орта ғасыр мен одан кейінгі кезеңдерде тамил өркениеті мен мәдениетінің құлдырауына жауап беру үшін брахмандарды күнәлі деп көрсетіп, айып таққан. Осы айыптауларға қарамастан, көптеген Айерлер тамил тіліне зор үлес қосты. Ағатиар, көбінесе аңызға айналған Веда данасы Ағастиямен теңестіріледі, ол тамил тілінің алғашқы грамматика ережелерін жасаған деп есептеледі. Сонымен қатар, У. В. Свамината Айер және Субрамания Бхаратхи сияқты тұлғалар тамил әдебиетіне баға жетпес үлес қосты. Паритмар Калайгнар тамил тілін классикалық тіл ретінде мойындату үшін алғашқы күресті бастады.

Халықтық ақпарат құралдарындағы суреттер

Брахмандар Сангам ақындарының шығармаларында алғаш рет еске алынған. Сангамнан кейінгі дәуірде буддизмге қарсы күрестегі еңбегі үшін брахман қасиеттілері жиі мақталып келді. Қазіргі заманда, Айерлер мен Айенгарлар баспа және көрінетін медианың маңызды бөлігін бақылағанда, журналдар мен мерзімдік басылымдарда брахмандар мен брахман мәдениеті кеңінен жарылған, сондай-ақ роман, телесериалдар мен фильмдерде көптеген брахман кейіпкерлері пайда болды. Дравид саяси қозғалыстарының күшеюімен олардың медиадағы бейнесі көбінесе теріс бола бастады. Айотти Тасс, Мараималаи Адигал, Перияр, Бхаратидасан, С.Н. Аннадурай сияқты көптеген дравид саяси белсенділерінің жазбалары мен сөздері, сондай-ақ 20 ғасырдың басындағы "Әділет партиясының" және одан кейінгі "Дравидар Кажамның" лидерлерінің сөздері қазіргі заманғы брахмандарға қарсы риториканың көп бөлігін құрайды. 1940 жылдардан бастап Аннадурай және Дравида Мунеттра Кажам өздерінің саяси идеологияларын тарату үшін фильмдер мен бұқаралық ақпарат құралдарын пайдаланып келеді. Мысалы, болашақ бас министр М. Карунандихи жазған 1952 жылғы "Парасакти" сияқты көптеген фильмдер брахмандарға қарсы бағытталған.