Кіріспе

Астмаға арналған баламалы физикалық терапия

Бутейко әдісі немесе Бутейко тыныс алу техникасы – астма және басқа да тыныс алу органдарының ауруларын емдеу үшін, негізінен тыныс алу жаттығуларын қолдануды ұсынатын, қосымша немесе баламалы физикалық терапияның бір түрі. Бутейко – украин психологы, 20 жасында Ресейге көшіп келген. Украинада туып, Киев политехникалық институтында оқыған. Бутейко әдісінің астмаға тигізетін тиімділігі туралы алғашқы ресми зерттеу 1968 жылы Ленинградтың пульмонология институтында жүргізілді. Екінші зерттеу 1980 жылдың сәуір айында Педиатриялық аурулардың бірінші Мәскеу институтында өткізіліп, оның нәтижесінде денсаулық сақтау министрлігінің басшысы бронхиалды астманы емдеуде Бутейко әдісін енгізу туралы №591 бұйрық шығарды. Кейін бұл әдіс Австралия, Жаңа Зеландия, Ұлыбритания және АҚШ-қа таныстырылды, онда оның танымалдығы арта түсті. Бутейко әдісі – өкпе ауруларын емдеу үшін қолданылатын тыныс алуды жаңарту әдістерінің бірі, оның ішінде физиотерапевттердің басқаруымен жасалатын тыныс алу жаттығулары сияқты дәстүрлі әдістер де, йога сияқты баламалы медицина әдістері де бар. 2019 жылы танымал индонезиялық әнші Андиен әлеуметтік желіде өзінің, күйеуінің және екі жасар ұлының аузына таспа жабысқан суреттерін жариялады. Бұл суреттер Бутейко әдісіне қатысты пікір-талқылаулар мен қызығушылықты тудырды.

Әдіс

Бутейко әдісі көмірқышқыл газының және гипервентиляцияның тыныс алу ауруларында, сондай-ақ жалпы денсаулықтағы рөлін баса көрсетеді. Гипервентиляция қандағы көмірқышқыл газы деңгейінің төмендеуіне (немесе гипокапнеяға) алып келуі мүмкін екені белгілі, бұл қанның қышқылдық-негіздік тепе-теңдігін бұзуға және тіндердегі оттегі деңгейінің төмендеуіне әкелуі мүмкін. Осы әдісті қолдаушылар созылмалы гипервентиляцияның әсері, қалыптан тыс қабылданатыннан гөрі кеңірек екенін айтады. Олар бұл бұзылыстың Кребс циклы арқылы жасуша энергиясын өндіруге, сондай-ақ организмдегі көптеген маңызды гомеостаздық химиялық реакцияларға әсер ететінін мәлімдейді. Бутейко әдісі организмнің тыныс алу үлгісін қайта оқыту арқылы, болжамды созылмалы гипервентиляцияны және гипокапнеяны түзетуге, соның салдарынан осы медициналық проблемаларды емдеуге немесе жазып жіберуге бағытталған. Көптеген оқытушылар Бутейконы «тыныс алуды қайта оқыту» деп атайды және осы әдісті велосипед тебуді үйренумен салыстырады. Олардың айтуынша, жеткілікті жаттығудан кейін техникалар инстинктивті болып кетеді және жағдай жақсарған сайын жаттығулар біртіндеп тоқтатылады. Бутейко «Бақылау тоқтауы» (CP) деп аталатын өлшемді қолданады, ол адамның тыныс алу арасында қанша уақытқа ыңғайлы түрде демімен тоқтауға болатынын көрсетеді. Тыныс алуды қайта оқытуды бағалаған көптеген зерттеулерде маңызды әдістемелік кемшіліктер бар, оның ішінде үлгінің аз көлемі, пациенттерді іріктеудегі ықтимал бұрмалау және нақты қорытынды жасауды қиындататын зерттеу жобаларының әртүрлілігі. Бұл зерттеулерге дұрыс жасыру және плацебо бақылауын жүргізудегі қиындықтар да кедергі келтіреді, бұл зерттеулерге қосымша бұрмалау әкелуі мүмкін. 2020 жылғы Кохрейн шолуы тыныс алу жаттығуларының өмір сапасына, гипервентиляция симптомдарына және өкпе функциясына (орташадан төмен сенімділікпен) оң әсер етуі мүмкін екенін көрсетті.