14 ғасырдағы қатарлық өмірдің бауырларының қауымдастығы

Кіріспе

14 ғасырдағы Рим-католик қауымы

Қауымдық өмір бауырлары (лат. Fratres Vitae Communis, FVC) – 14 ғасырда Нидерландыда бұрынғы табысты және дүниелік білім беруші Джерард Гроттың құрған Рим-католик пиетистік діни қауымы. Ол бұрынғыдай сәнді өмірден қол үзген соң діни сезімге келген және Иса Мәсіхке қарапайым құлшылық етуді уағыздаған. Олар христиандықтың тек ресми діни ортада ғана емес, күнделікті өмірде де қабылдануы керек деп сенді және жеке құлшылық пен адалдықты баса назарлайтын практикалық руханилықты дамытуға ұмтылды. Өмір бойына міндеттеме беретін серттерді қабылдамай, бауырлар қауымдар құрып, дүниелік мүлкін тастап, ортақ үйлерде тазалық пен қатаң тәртіп сақтап өмір сүрді. Олар уақыттарын Құдайға құлшылық етуге, уағыздарды оқуға және айтуға, жемісті еңбек етуге, сондай-ақ Жазбаларды дауыстап оқып, бірге тамақтануға арнады: "Бұл өмірдің аскетикалық тәртібі мен мақсатына қарағанда, оның монастырдағы өмірден ерекшеленетін көп ештеңесі жоқ", – деп атап көрсетеді Ханс Барон. Қауымдық өмір бауырлары – соңғы орта ғасырлар мен Ренессанс дәуіріндегі маңызды діни қозғалыс болды және олардың білім беруге, жеке құлшылыққа және әлеуметтік әділдікке берген басымдығы Еуропаның діни және интеллектуалдық мәдениетіне терең ықпал етті.

Жерар Грут

Грот, бай буржуа отбасынан шыққан, 1340 жылы Гелдер герцогтығының Оверстихт иелігіндегі Девентерде дүниеге келген. Ол Кёльн, Сорбонна және Прагада оқыған, кейін дін қызметкері болып, Утрехттегі канондық және Ахендегі тағы бір лауазым алған. Неміс құдай достарымен және кейін досы болған Иоанн Русброецтің жазбаларымен байланысы оны мистицизмге қарай бейімдеді. 1373 жылы аурудан айыққаннан кейін ол лауазымынан бас тартып, мүлкін Арнемдегі картезиандықтарға сыйлап, жеті жыл бойы жалғыз өмір сүрді. Уағыз айтуға шақырылған сезіммен, Грот ел аралап, адамдарды тәубеге шақырып, Құдайдың сүйіспеншілігін жариялап, шіркеу тәртібінің әлсіреуі мен дін қызметкерлерінің құлдырауына күйінді. Оның уағыздары таңғажайып әсер етті, мыңдаған адамдар оның сөздерін тыңдады. Дегенмен, католик дінінің тазалығы мен оның жақтастарының моральдық келбетін жақсартуға деген ынтасы оның ісіне көптеген жандарын тартып, қолдаушылардың қатарын кеңейтті. Бір сенімдегілер қауымдастықтарында кітаптар мен кітапханалар маңызды орын алды. Бауырластардың үйлерінде рухани кітаптар таратылып, дін қызметкерлері уағыз айтты. Грот бастаған кезде Нидерландыда білім беру Италия мен Германияның Киелі Рим империясының оңтүстік бөліктеріне қарағанда сирек болды; Льеж мектептерінің Лем университеті тек есімде қалған еді. Париждегі немесе Кёльндегі университеттер мен кафедральдық мектептерде оқыған дін қызметкерлерін қоспағанда, елде ғалымдар аз болды; тіпті жоғары дін қызметкерлерінің арасында латын тілінің ғылыми зерттеулерін білмейтіндер көп болды, ал Голландия қалаларының қарапайым тұрғындары балалары мектепті бітіргенде, Орта ғасырлық төменгі неміс және диета тілдерін оқи және жаза алса, қанағаттанатын. Грот мұның бәрін өзгертуге бел буды. Бауырластар скрипторийде тұрақты түрде жұмыс істеді; кейін баспа машинасының арқасында рухани жазбаларын кеңінен жариялай алды. Олардың арасында XV ғасыр фламанд прозасының ең үздік туындылары бар. Бауырластар жастарға білім беруге ерекше мән берді, көптеген мектептер мен жатақханалар ашты: 1500 жылдардың басында Зволледегі Бауырластар 200 кедей оқушыны қабылдайтын үлкен үй салды. Бауырластар жақсы ұстаздарды, қажет болса, шет елдерден тартуға тырысты, олардың мектептері католик шіркеуінің рухани және зияткерлік өмірінің орталығына айналды; олармен бірге оқыған немесе байланысқандардың арасында Томас Кемпис, Диеррик Мартенс, Габриэль Биль, дәрігер Везалий, Ян Стандонк (1454–1504), дін қызметкері және реформатор, Париждегі Монтегю колледжінің магистрі және голландтық Папа Адриан VI болды. Ортақ өмірдің Бауырластарының тағы бір белгілі шәкірті – Роттердамдық Эразм. Оның мистикалық және ғылыми еңбектері көптеген әдеби шығармаларға әкелді. Оның христиандық сенімге қосқан ең үлкен үлесі – бұрынғы Жаңа Келісім мәтіндерінің аудармаларына (әсіресе Вульгатаға) қарсы шыққан сындық грек тіліндегі Жаңа Келісім (1514). Эразм деп аталатын ол шіркеу құрылымын қабылдады, бірақ Августиндік көзқарасқа қарсы шықты (адамдар Құдайды таңдамайды, бірақ Құдай ғана адамдарды рақым мен құтқарылуға жеткізеді), адам еркінің табиғаты, орта ғасырлық шіркеудің сыбайлас жемқорлығы мен проблемалары. Мартин Лютер Эрфурт университетіне түсу алдында Магдебургтегі Ортақ өмір Бауырластарынан білім алған. Голландияның Ганзалық қалалары Девентер мен Цволледегі сауда байланыстары арқылы Қазіргі заманғы құлшылық идеясы Ганзалық сауда аймағының бүкіл аумағына тарады. Он бесінші ғасырдың аяғына дейін Ортақ өмір Бауырластары Германия мен Нидерландыда «Құдайдың сүйіспеншілігі үшін ғана» білім берілетін мектептер құрды. Бірте-бірте оқу бағдарламасы, бастапқыда қарапайым болған, гуманитарлық ғылымдарды, философияны және теологияны қамтыды. Діни ордендер таңғалдырмады, өйткені Бауырластар монахтар да, дервиштер де емес еді, бірақ оларды папалар Евгений IV, Пий II және Сикст IV қорғады. Кардинал Николай Куза олардың шәкірті болғандықтан, олардың адал қорғаушысы және игілігі үшін қызмет етті. Ол сондай-ақ Рудольф Агриколаның (Рудольф де Буер) қамқоршысы болды, ол жас кезінде Цволледе Томас Кемписпен оқыған; және осы байланыс арқылы Ортақ өмір Бауырластары Куза мен Агрикола арқылы Эразмға және басқа да жаңа білім алушыларға әсер етті. 1500 жылы Девентерде екі мыңнан астам оқушы болды) мектептердің жартысынан көбі он алтыншы ғасырдың діни қырқысынан құрдымға кетті. Басқалары француз революциясына дейін күйреп, университеттердің өркендеуі, діни семинариялардың құрылуы және жаңа оқу ордерлерінің бәсекелестігі Девентер мен Виндесхеймді өздерінің аналық мекемелері санайтын мектептерді жойды.

Of wealthy burgher stock, Groote was born in Deventer in the Oversticht possession of the Duchy of Guelders in 1340. Having read at Cologne, at the Sorbonne, and at Prague, he took orders and obtained preferment, a canon's stall at Utrecht and another at Aachen. His relations with the German Gottesfreunde and the writings of John of Ruusbroec, who later became his friend, gradually inclined him to mysticism, and on recovering from an illness in 1373, he resigned his prebends, bestowed his goods on the Carthusians of Arnhem and lived in solitude for seven years. Feeling himself constrained to go forth and preach, Groote went from place to place calling men to repentance, proclaiming the beauty of Divine love, and bewailing the relaxation of ecclesiastical discipline and the degradation of the clergy. The effect of his sermons was marvelous; thousands hung on his words. Nonetheless, his zeal for purifying the Catholic faith and the morality of its followers won many to his cause. Books and the library were central to the communities of Brethren, whose scrupulous copies of works of piety supported their houses and put the texts in which they found spiritual sustenance in many hands. The houses of the brothers and sisters occupied themselves with literature and education, and their priests also with preaching. When Groote began, education in the Netherlands was still rare, unlike in Italy and the southern parts of the Holy Roman Empire of the German Nation; the University of Leme of the schools of Liège was only a vague memory. Apart from some of the clergy who had studied at the universities and cathedral schools in Paris or in Cologne, there were few scholars in the land; even amongst the higher clergy there were many who were ignorant of the scientific study of Latin, and the ordinary burgher of the Dutch cities was quite content if, when his children left school, they were able to read and write the Medieval Low German and Diets. Groote determined to change all that. The Brethren worked consistently in the scriptorium; afterwards, with the printing press, they were able to publish their spiritual writings widely. Among them are to be found the best works of 15th century Flemish prose. The Brethren were specially involved in youth education, running many schools and associated hostels: in the early 1500s Brethren in Zwolle built a large a house which would hold 200 poor schoolboys. The Brethren spared no pains to obtain good masters, if necessary from foreign countries, for their schools, which became centres of spiritual and intellectual life of the Catholic Church; amongst those whom they trained or who were associated with them were men like Thomas à Kempis, Dierick Maertens, Gabriel Biel, the physician Vesalius, Jan Standonck (1454–1504), priest and reformer, Master of the Collège de Montaigu in Paris, and the Dutch Pope Adrian VI. Another famous student of the Brethren of the Common Life was Desiderius Erasmus of Rotterdam. His mystical and scholarly efforts produced many works of literature. One of his greatest contributions to the Christian faith was a critical Greek New Testament (1514) which challenged the previous New Testament text translations (specifically the Vulgate). Commonly called Erasmus, he embraced ecclesiastical structure yet challenged the Augustinian view (people do not choose God, but God is the only one who brings people into grace and salvation), the nature of the human will, and the corruption and problems of the late medieval church. Martin Luther studied under the Brethren of the Common Life at Magdeburg before going on to the University of Erfurt. Through the trade connections of the Dutch Hanseatic cities Deventer and Zwolle the ideas of the Modern devotion spread over the whole of the Hanseatic trade area. Before the fifteenth century closed, the Brethren of the Common Life had placed in all Germany and the Netherlands schools in which teaching was offered "for the love of God alone." Gradually the course of study, at first elementary, embraced the humanities, philosophy, and theology. The religious orders were not impressed, as the Brethren were neither monks nor friars, but they were protected by Popes Eugene IV, Pius II, and Sixtus IV. Cardinal Nicholas of Cusa had been their pupil and so became their staunch protector and benefactor. He was also the patron of Rudolph Agricola (Rudolf de Boer), who in his youth at Zwolle had studied under Thomas à Kempis; and through this connection the Brethren of the Common Life, through Cusa and Agricola, influenced Erasmus and other adepts in the New Learning. More than half of the crowded schools —(in 1500, Deventer had over two thousand students) were swept away in the religious troubles of the sixteenth century. Others languished until the French Revolution, while the rise of universities, the creation of diocesan seminaries, and the competition of new teaching orders gradually extinguished the schools that regarded Deventer and Windesheim as their parent establishments.

Әсері

2016 жылы Economic Journal журналында жарияланған зерттеуде "Ортақ өмірдің бауырлары" Нидерландыдағы сауаттылықтың жоғары деңгейіне, кітап өндірісінің көп болуына және қалалардың өсуіне үлес қосты деген қорытынды жасалған.

Херфордтағы лютеран қауымы

Жүзге жуық ерлер мен әйелдер үйлерінің ішінде тек бір ғана қауым реформация кезінде лютерандық дінді қабылдады. Герфордтағы бауырластар қауымы толығымен реформацияға көшті, бірақ жергілікті кеңес олардың үйін жабумен қорқытты. 1532 жылы бауырластар Мартин Лютерге хат жазды, ол қала кеңесіне хат жолдап, олардың қауымдық өмірін қорғады. 1532 жылдың қаңтар айының соңында ол Якоб Монтан мен Герхард Вильскампқа былай деп жазды: "Сендердің өмір салтыларың, өйткені сендер Ілгі хабарды үйретіп, соған сәйкес өмір сүресіздер, маған қатты ұнайды". "Егерде сендер сияқты көптеген монастырлар болғанда және бүгін де болса! Өмір салтыңды сақтап, оны Ілгі хабарды таратуға пайдалан!" деді. Герфордтағы "Ортақ өмір бауырластарының" үйі 1841 жылға дейін лютерандық бауырластық ретінде сақталды.

Қайта жанданған қауым

1975 жылдан бері Германияда Қауымдық өмірді ұстанатын бауырластар қауымы қайта жаңғырды, Каноници Регулярес Санкти Августини Фратрум а Вита Коммуни. Ол Санкт-Августин канондарының конфедерациясының құрамына кіретін мүше, оның аббревиатурасы CRVC. Қауымның басшысы Ричард Леман Дронке Мария Броннендегі бас үйінде тұрады. 2000 жылдан бері қауым Солтүстік Бадендегі Вагхаузельдегі Мариандық қасиетті орнына рухани қызмет көрсетуде.