Жаһандық қоршаған орта кешені: Климатты қорғауға бағытталған көпжақты қор

Кіріспе

Климатты қорғайтын көпжақты экологиялық қор – Дүниежүзілік қоршаған ортаны қорғау қоры (GEF) биологиялық әртүрлілік, климаттың өзгеруі, халықаралық сулар, жердің құнарсыздыққа ұшырауы, тұрақты органикалық ластаушылар (ТҰЛ), сынап, орманды тұрақты басқару, азық-түлік қауіпсіздігі және дамушы елдердегі тұрақты қалаларға қатысты жобаларға гранттар мен аралас қаржыландыруды ұсынатын көпжақты экологиялық қор. Бұл – әлемдегі биологиялық әртүрлілікті қорғауға бағытталған ең ірі көпжақты қаржыландыру көзі және өзара байланысты экологиялық мәселелерді шешу үшін жылына орташа есеппен 1 миллиард доллардан астам қаржы жұмсайды. 1992 жылғы Рио-де-Жанейро Жер саммитінен бұрын құрылған GEF-ке 184 ел, халықаралық ұйымдар, азаматтық қоғам ұйымдары және жеке сектор қатысады. Ол дамушы елдердегі тұрақты дамуға бағытталған және жаһандық экологиялық пайда әкелетін бастамаларды қолдайды. Бүгінгі күнге дейін GEF 22 миллиард доллардан астам грант берді және 5200-ден астам жоба мен бағдарламаны қоса қаржыландыру үшін тағы 120 миллиард доллар жұмылдырды. Шағын гранттар бағдарламасы арқылы GEF 136 елде 27000-ға жуық азаматтық қоғам мен қоғамдық бастамаларды қолдады. 2022 жылдың маусым айында GEF донорлары 2026 жылдың маусым айына дейін жалғасатын соңғы төрт жылдық қайта толтыру циклына қолдау көрсету үшін рекордтық 5,33 миллиард доллар бөлуге уәде берді. Гранттар мен аралас қаржыландыру арқылы жобаларды қаржыландырудан басқа, GEF келесі конвенциялар үшін қаржылық механизм ретінде де қызмет етеді:
Биологиялық әртүрлілік туралы конвенция (CBD)
Біріккен Ұлттар Ұйымының Климаттың өзгеруі туралы негіздемелік конвенциясы (UNFCCC)
Шөлдеуге қарсы күрес туралы Біріккен Ұлттар Ұйымының конвенциясы (UNCCD)
Тұрақты органикалық ластаушылар туралы Стокгольм конвенциясы
Минамата сынап туралы конвенциясы
GEF сондай-ақ озон қабатын бұзатын заттар туралы Монреаль хаттамасын (MP) іске асыруға қолдау көрсетеді.

Тарих

Глобалды қоршаған ортаны қорғау қоры 1991 жылғы қазан айында Мохамед Эль Ашридің төрағалығымен Дүниежүзілік банкте 1 миллиард долларлық пилоттық бағдарлама ретінде құрылды. Бұл қоры дамушы елдерге экологиялық мәселелерді шешу және тұрақты дамуды ілгерілету үшін мүмкіндік беруді мақсат етті. GEF ұлттық пайдасы бар жобаны жаһандық экологиялық пайдасы бар жобаға айналдыруға байланысты туындайтын "қосымша" немесе қосымша шығындарды жабу үшін жаңа және қосымша гранттар мен жеңілдікті қаржыландыруды ұсынды. Біріккен Ұлттар Ұйымының даму бағдарламасы, Біріккен Ұлттар Ұйымының қоршаған ортаны қорғау бағдарламасы және Дүниежүзілік банк – GEF жобаларын іске асырған алғашқы үш серіктес болды. 1992 жылы Рио-де-Жанейрода өткен Жер саммитінде GEF қайта құрылды және тұрақты, дербес институт ретінде бекітілді. GEF-ті тәуелсіз ұйым ету туралы шешім дамушы елдердің шешім қабылдау процесіне және жобаларды іске асыруға қатысуын арттырды. 1994 жылдан бері Дүниежүзілік банк GEF сенім қорының басқарушысы болып табылады және әкімшілік қызметтер көрсетеді. Қайта құрудың бір бөлігі ретінде GEF-ке Біріккен Ұлттар Ұйымының биологиялық әртүрлілік туралы конвенциясы мен Біріккен Ұлттар Ұйымының климаттың өзгеруі туралы негіздемелік конвенциясының қаржылық механизмі болу міндеті жүктелді. Озонды бұзатын заттар туралы Монреаль хаттамасымен серіктестікте GEF Ресей Федерациясы мен Шығыс Еуропа және Орталық Азия елдеріне озонды бұзатын химиялық заттарды қолдануды тоқтатуға көмектесетін жобаларды қаржыландыруды бастады. 1998 жылы GEF кеңесі бастапқы үш іске асырушы агенттіктердің қатарын кеңейту туралы шешім қабылдады, олардың ішінде Халықаралық қаржы корпорациясы да болды. Бұл инновациялық қаржыландыру механизмдерін құру және жеке сектор инвестицияларын тиімдірек пайдалану мүмкіндігін арттыруға бағытталған шара еді. Кейіннен GEF тағы үш халықаралық конвенция үшін қаржылық механизм ретінде таңдалды: Тұрақты органикалық ластаушылар туралы Стокгольм конвенциясы (2001), Біріккен Ұлттар Ұйымының шөлейттенуге қарсы күрес конвенциясы (2003) және Меркурий туралы Минамата конвенциясы (2013).

The Global Environment Facility was established in October 1991 under the chairmanship of Mohamed El Ashry as a $1 billion pilot program in the World Bank to enable developing countries to take action on environmental challenges and to promote sustainable development. The GEF would provide new and additional grants and concessional funding to cover the "incremental" or additional costs associated with transforming a project with national benefits into one with global environmental benefits. The United Nations Development Programme, the United Nations Environment Programme, and the World Bank were the three initial partners implementing GEF projects. In 1992, at the Rio Earth Summit, the GEF was restructured and established as a permanent, separate institution. The decision to make the GEF an independent organization enhanced the involvement of developing countries in the decision making process and in implementation of the projects. Since 1994, the World Bank has served as the Trustee of the GEF Trust Fund and provides administrative services. As part of the restructuring, the GEF was entrusted to become the financial mechanism for both the UN Convention on Biological Diversity and the UN Framework Convention on Climate Change. In partnership with The Montreal Protocol on Substances that Deplete the Ozone Layer, the GEF started funding projects that enable the Russian Federation and nations in Eastern Europe and Central Asia to phase out their use of ozone destroying chemicals. In 1998, the GEF Council decided to expand beyond the initial three implementing agencies, including the International Finance Corporation, to broaden its ability to enable innovating financing mechanisms and better leverage private sector investment. The GEF subsequently was also selected to serve as financial mechanism for three more international conventions: The Stockholm Convention on Persistent Organic Pollutants (2001), the United Nations Convention to Combat Desertification (2003), and the Minamata Convention on Mercury (2013).

Шағын гранттар бағдарламасы

GEF шағын гранттар бағдарламасын жүзеге асырады, ол қоғамдық қатысуға негізделген жобаларға қаржылық және техникалық қолдау ұсынады. GEF қоғамдық жобаларды жергілікті және жаһандық экологиялық және тұрақты даму мәселелерін шешудің басты құралы деп санайды.