Кіріспе

19 ғасырдағы американдық құлдыққа қарсы күрескер Мария Уэстон Чэпман (25 шілде 1806 – 12 шілде 1885) – американдық құлдыққа қарсы күрескер. Ол 1839 жылы Америка құлдыққа қарсы қоғамының басқару комитетіне сайланды және 1839 жылдан 1842 жылға дейін құлдыққа қарсы журнал «Қарсылық танытпаушы» редакторы болып қызмет етті.

Ерте өмір

Мария Уэстон 1806 жылы Массачусетс штатының Уэймут қаласында капитан Уоррен Ричард Уэстон мен Энн (Бейтс) Уэстон отбасында дүниеге келді. Кейіннен оның жеті кіші сіңлісі мен інісі болды – бес қарындасы және екі інісі. Уэстон отбасы аса бай болмаса да, олар туысының ықпалы арқасында жақсы қарым-қатынастарға ие болды. Мария жастық шағының бірнеше жылын Англияда туғандарымен бірге өткізіп, сапалы білім алды.

Аболиционизм

Мария мен оның күйеуі Генри екеуі де "Гаррисондық" құлдықты жоюшылар болды, яғни олар құлдықты "бірден" және келісімсіз тоқтатуға сенді, бұл "адамгершілікке шақыру" немесе қарсылықсыз күш қолданбау арқылы іске асырылуы керек деп ойлады. Олар құлдықты жою құралдары ретінде барлық саяси және институционалдық мәжбүрлеулерді – соның ішінде шіркеулерді, саяси партияларды және федералды үкіметті қабылдамады. Дегенмен, олар құл иелерімен қарым-қатынасқа қарсы шыққан "келіңіз аутеризм" және біртұтастықты бұзу сияқты моральдық мәжбүрлеуді қолдады. Джеральд Сорин былай деп жазады: "[Марияның] қарсылық білдірмеу принциптері мен оның "келіңіз аутеризмі" бойынша ол қатаң догматик және өзіне сенімді болды, "адам толыққанды дұрыс болғанда, ол ешкімнен көмек сұрамайды және оған аяныс қажет емес" деп санайтын".

Құлшылыққа қарсы жұмыс

Чэпман құлдыққа қарсы күреске күйеуінің отбасы арқылы келгенімен, ол тез және табандылықпен осы іске белсенді түрде кірісіп, құлдық жақтастарының наразылықтарына, қоғамдық қысымға және жеке басына шабуылдарға қарсы тұрды. Оның әпкелері, әсіресе Каролина мен Энн де белсенді аболиционистер болды, бірақ Мария отбасында ең ашық және белсенді болып есептелді. Ли В. Чемберстің сөзіне сүйенсек, "туыстық байланыс" арқылы әпкелер бір-біріне отбасылық міндеттерде көмектесіп, қоғамдық жұмыстарын атқаруға мүмкіндік алды. Чэпмендер Уильям Ллойд Гаррисонның жақтастарынан құралған "Бостондық топтың" маңызды мүшелері болды. 1835 жылы Чэпман Лидия Мария Чайлд пен Луиза Лоринг құрған Бостон құлдыққа қарсы базарына жетекшілік етті, ол ірі қаржы жинау шарасы болды. Ол 1858 жылға дейін жәрмеңкеге жетекшілік етті, содан кейін базары құлдыққа қарсы жылдық жиынмен алмастыруға шешім қабылдады. Чэпман жәрмеңке өмірден тысқары шығып қалғанын айтты, ал жиын – музыка, тамақ және сөздерден тұратын эксклюзивті шара – базарынан гөрі көбірек қаржы жинайтынын мәлімдеді. Тарихшы Бенджамин Кварлстың айтуынша, осы жылдар ішінде Чэпман мен басқа аболиционистер азаттық жолында "барлық жетілдірілген өтініш техникаларын" пайдалану тәжірибесін алды. 1835 және 1865 жылдар аралығында Чэпман Массачусетс құлдыққа қарсы қоғамының (MASS), Жаңа Англия құлдыққа қарсы қоғамының (NEASS) және Америка құлдыққа қарсы қоғамының (AASS) атқару және бизнес комитеттерінде де қызмет етті. Осы арқылы ол 1830-шы жылдардағы петиция науқандарына белсенді қатысты. Ол Бостон әйелдерінің құлдыққа қарсы қоғамының (BFASS) жылдық есептерін жазып, қоғамдық сананы арттыру үшін трактаттар жариялады. Шамамен 20 жыл бойы, 1839 және 1858 жылдар аралығында, Чэпман Бостон базарында қаржы жинау мақсатында сатылатын жылдық сыйлық кітабы "Еркіндік қоңырауының" редакторы болды. Кітапқа Лонгфеллоу, Эмерсон, Элизабет Барретт Браунинг, Харриет Мартино және Баярд Тейлор сияқты белгілі тұлғалардың жазбалары енді, олар өз үлестері үшін "Еркіндік қоңырауының" бір данасынан басқа ешқандай төлем алмады. Гаррисон болмаған кезде ол The Liberator басылымын да редакциялады және AASS-тің ресми органы National Anti Slavery Standard редакторының құрамына кірді. Чэпман сонымен қатар бейбітшілік ұйымының мүшесі болды, ол "Қарсылық білдірмейтін" басылымын шығарды. Чэпман өзінің шығармашылығында да табысқа жетті, 1839 жылы "Массачусетсте дұрыс пен бұрыс" және 1855 жылы "Құлдықты жоюға қалай көмектесе аламын?" атты еңбектерін жариялады. Осы еңбектерден басқа, ол өлеңдері мен мақалаларын аболиционистік басылымдарда жариялады. 1840 жылы Гаррисондықтар мен құлдыққа қарсы қозғалыстың саяси қанаты арасындағы дау-жанжал AASS және BFASS-ты екі қарсыласатын топқа бөлді. Мария, қарсыластары "Капитан Чэпман" және "үлкен құдай" деп атаған, тіпті достары "Леди Макбет" деп атаған, қарсыластарын жеңіп шықты. Ол жаңадан құрылған BFASS-қа жетекшілік етті, ол одан кейін негізінен аболиционизмді қолдау үшін Бостон базарын ұйымдастыруға бағытталды. Ол қатысқан шіркеу, Федеральді көше шіркеуі, унитариандық, Бостон әйелдерінің мұра жолында көрсетілген.

Саяхат

Құлдыққа қарсы қозғалысқа қатысқан үш онжылдықта Чэпман АҚШ-тан тыс жерлерде, алдымен Гаитиде (1841–1842 жж.) және кейін Парижде (1848–1855 жж.) көп уақыт өткізді. Ұзақ уақыт бойы болмағандарына қарамастан, ол Бостон қозғалысының және әсіресе Бостон жәрмеңкелерінің орталық тұлғасы болып қала берді. Шетелде жүргенде ол Бостон жәрмеңкелеріне британдық және еуропалық қоғамның элиталық өкілдерінен, мысалы, леди Байрон, Гарриет Мартино, Алексис де Токвиль, Виктор Гюго және Альфонс де Ламартин сияқтылардан табандылықпен қолдау мен үлестер сұрады. 1855 жылы АҚШ-қа оралғанда "Қанды Канзас" және Республика партиясының күшеуі құлдық мәселесін ұлттық пікірталастың ортасына қойды. Осы кезеңде Чэпман Гаррисондық идеологиядан айқын түрде бас тартып, Республика партиясын қолдады, кейіннен Америка Азамат соғысын және 1862 жылы Ыбырайым Линкольннің құлдарды ақырындап, өтемақымен босату туралы ұсынысын қолдады. Гаррисонның өзі сияқты көптеген гаррисондықтардан айырмашылығы, Чэпман мәжбүрлеуге қарсы болу принципі мен Азамат соғысының күш қолдану арқылы құлдықты жою мақсаты арасындағы қайшылықты сезінбеді. Әдеттегідей, Чэпман өзінің жаңа сенімдерінде бұрынғыдай нық және өкінгенсіз болды. Дегенмен, мемлекетке деген жаңа сеніміне қарамастан, Чэпман босатылғаннан кейін бұрынғы құлдарға жауапкершілік сезінбеді.

Жеке өмір

1830 жылы Генри Графтон Чэпман (1804–1842), құлдырауға қарсы күрестің екінші буынының өкілі және Бостонның бай саудагері; оның ата-анасы құлдырауға қарсы белсенді түрде күрескен. Барлық есептер бойынша, Чэпмендердің некесі жақсы болған, идеологиялық және қаржылық мәселелерден мүлдем алыс болған. 12 жылға созған некелері Генридің 1842 жылы туберкулезден қайтыс болуымен аяқталды, олардың төрт баласы болды, олардың бірі балалық шағында қайтыс болды, соның ішінде:

Генри Графтон Чэпман кіші (1833–1883), Джон Джейдің қызы, АҚШ-тың Австрия-Мажарстан елшісі, Уильям Джейдің немересі және АҚШ Жоғарғы Сотының төрағасы Джон Джейдің шөбересі Элеонора Кингсленд Джейге (1839–1921) үйленді. 1863 жылы, ААСС-қа деген қысқа ғана қызығушылығынан басқа, Чэпман қоғамдық өмірден шеттеді және келесі екі онжылдық бойы, 1885 жылғы 12 шілдеде Уэймут қаласында қайтыс болғанға дейін, ол "өз ісінің жетістігін және жеңістегі өзінің рөлін толық сезінді".