Клод Бюфье: Француз философы, тарихшы және педагог

Кіріспе

Француз философы, тарихшы және мұғалімі Клод Буфьер (25 мамыр 1661 – 17 мамыр 1737), француз философы, тарихшысы және мұғалімі, Польшада француз ата-аналарының отбасында дүниеге келді. Олар оның туылғаннан кейін көп ұзамай Францияға оралып, Руан қаласына қоныстанды. Ол он тоғыз жасында сол жердегі иезуит колледжінде білім алды және орденге қабылданды. Архиепископпен болған дауға байланысты Руаннан кетуге мәжбүр болды. Римде қысқа ғана уақыт болғаннан кейін, ол Парижге иезуиттер колледжіне қайтып келді және өмірінің соңына дейін сонда тұрды. Ол жақсы ұстаз және түсінікті баяндаушы болған сияқты.

Шығармалары

Оның ең танымал еңбегі – «Traité des premières vérités» (Париж: 1724) мақсаты білімнің түпкілікті қағидасын табу болды. Ол мұны өз өмір сүруімізді және ішкі сезімімізді қабылдауымыздан тапты. Осылайша ол Декартпен бірдей негізге келді, бірақ априорлық әдісті қабылдамады. Өзінен өзге нәрсені білу үшін салауатты (жалпы) ақыл-ой қажет. Ол салауатты ақыл-ойды – табиғаттың барлық немесе көптеген адамдарға берген қабілеті деп анықтады, олар ақыл-ойы жетілгенде, өз ішкі сезімдерінен өзге объектілерге қатысты ортақ және біркелкі пікір қалыптастыруға мүмкіндік алады, және бұл пікір бұрынғы пікірдің салдары емес. Табиғаттың осы қабілеті бізді қабылдауға міндеттейтін шындықтарды дәлелдеуге де, жоққа шығаруға да болмайды; тіпті оларды теориялық тұрғыдан қабылдамайтындар да іс жүзінде оларды ұстанады. Бірақ Буффиер осы салауатты ақыл-ойдың шындықтары үшін өзіміздің өмір сүруіміз туралы білімімізге немесе ойларымыздан туындайтын логикалық қорытындыларға тән абсолютті нақтылық талап етпеді; олар тек жоғары дәрежеде ықтималды, ал оларды қабылдамаған адам ақымақ саналады, бірақ ол өзіне қайшылық тудырмайды. Буффиердің схоластикалық тереңдіктерге қарсылығы оның жазбаларына сыртымдылық және метафизикалық түсініксіздік береді, және ол осы салауатты шындықтарға жатқызған жалпылық пен қажеттіліктің мәнін көрсетуге мүлдем жетпеді; алайда, ол Декарттың қағидасының метафизикалық емес, психологиялық жағын мойындаған және оны Локк сияқты адам ақылының талдауына негіз ретінде қолданған алғашқылардың бірі болды. Осылайша ол Томас Рид пен шотланд мектебін алдын ала білді. Вольтер оны философияның ақылға қонымды жүйесін ұсынған жалғыз иезуит деп сипаттады. Ол сонымен қатар «Élémens de métaphysique» (1725), «Suite de la Grammaire française sur un plan nouveau» (1709) ["Француз грамматикасының жаңа әдісінің жалғасы"] және көптеген тарихи мақалалар жазды. Оның көптеген еңбектері 1732 жылы жинақталып басылды, ал «Traité»-нің ағылшын тіліне аудармасы 1780 жылы жарық көрді.

His goal in the Traité des premières vérités (Paris: 1724), his best known work, was to discover the ultimate principle of knowledge. This he found in the sense we have of our own existence and of what we feel within ourselves. He thus took substantially the same ground as Descartes, but he rejected the a priori method. In order to know what exists distinct from the self, common sense is necessary. Common sense he defined as that disposition which nature has placed in all or most men, in order to enable them, when they have arrived at the age and use of reason, to form a common and uniform judgment with respect to objects different from the internal sentiment of their own perception, which judgment is not the consequence of any anterior judgment. The truths which this disposition of nature obliges us to accept can be neither proved nor disproved; they are practically followed even by those who reject them speculatively. But Buffier did not claim for these truths of common sense the absolute certainty which characterizes the knowledge we have of our own existence or the logical deductions we make from our thoughts; they possess merely the highest probability, and the man who rejects them is to be considered a fool, though he is not guilty of a contradiction. Buffier's aversion to scholastic refinements gives to his writings an appearance of shallowness and want of metaphysical insight, and unquestionably he failed entirely even to indicate the nature of that universality and necessity which he ascribed to his common verities; he was, however, one of the earliest to recognize the psychological as distinguished from the metaphysical side of Descartes's principle, and to use it, with no inconsiderable skill, as the basis of an analysis of the human mind, similar to that enjoined by Locke. In this he has anticipated Thomas Reid and the Scottish school. Voltaire described him as the only Jesuit who has given a reasonable system of philosophy. He also wrote Elémens de métaphysique (1725), Suite de la Grammaire française sur un plan nouveau (1709) ["Sequel to A New Method of French Grammar"], and a number of historical essays. Most of his works appeared in a collected form in 1732, and an English translation of the Traité was published in 1780.