Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Румынияда туған британдық барлау офицері Вера Мэй Аткинс (15 маусым 1908 – 24 маусым 2000) – Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде 1941-1945 жылдары Арнайы операциялар атқарушы (SOE) Франция бөлімінде қызмет еткен румыниялық туған британдық барлау офицері.
Romanian born British intelligence officer
Vera May Atkins (15 June 1908 – 24 June 2000) was a Romanian born British intelligence officer who worked in the France Section of the Special Operations Executive (SOE) from 1941 to 1945 during the Second World War.
Ерте өмір
Аткинс Румыния Корольдігінің Галац қаласында, неміс еврейі Макс Розенбергтің (1932 жылы қайтыс болған) және оның британдық еврей әйелі Зефра Хильданың (1947 жылы қайтыс болған), сондай-ақ Хильда деп танылатын, қызы болып дүниеге келді. Оның екі бауыры болған. Аткинс Париждегі Сорбоннада заманауи тілдерді оқыды, содан кейін Лозаннадағы аяқтау мектебіне қатысты, онда ол шаңғы спортына деген құмарлығын қанағаттандырды, ал кейін Лондонда хатшылық колледжінде оқыды. Аткинстің әкесі, Дунай дельтасындағы бай бизнесмен, 1932 жылы банкротқа ұшырап, бір жылдан кейін қайтыс болды. Аткинс 1937 жылы Ұлыбританияға эмиграция жасағанға дейін анасымен Румынияда қалды, бұл Еуропаның құрлықтағы қауіпті саяси ахуалға жауап ретінде жасалған қадам болды. Румыниядағы шағын өмірінде, әкесі Краснада (қазір Украинада) сатып алған үлкен мүлікте тұрған Аткинс, Бухаресттің әлемдік қоғамынан ләззат алды және нацистік Германияның қарсы дипломаты Фридрих Вернер фон дер Шуленбургпен (1944 жылғы шілдедегі қастандықтан кейін атқыланған) жақын болды. Кейін Аткинс Мысырда танысқан жас британдық ұшқыш Дик Кеттон Кремермен араласты, мүмкін, оған қысқа ғана уақытқа никелескен болуы мүмкін. Ол 1941 жылғы 23 мамырда Криті шайқасында қаза тапты. Аткинс ешқашан үйленбеді және SOE-де жұмыс істеген кезінде де, анасы 1947 жылы қайтыс болғанға дейін де анасымен бір пәтерде тұрды. Румынияда болғанда Аткинс британдық барлау қызметінің бірнеше дипломатымен танысты, олардың кейбіреулері кейіннен оның британдық азаматтығына өтінішін қолдады және оның және оның отбасының британдықтарға деген адалдығын ескере отырып, ол "жеделхабаршы" ретінде ақпарат берген болуы мүмкін. Аткинс сонымен қатар мұнай компаниясының аудармашысы және өкілі болып жұмыс істеді. "Аткинс" тегі – анасының бойжеткен кезіндегі тегі және ол өзінің атын қабылдаған түпнұсқа "Эткинс" атауының ағылшынша нұсқасы. Ол Рудольф Врбаның туысы еді. Аткинс соғыстан бұрын канадалық тыңшы, сэр Уильям Стивенсон британдық қауіпсіздік координациясынан жұмысқа алынды. Ол оны Еуропа бойынша фактілерді анықтау миссиясына жіберді, ол Уинстон Черчилльге (сол кезде "саяси далада") нацистік Германияның өсіп келе жатқан қатері туралы ақпарат берді.
Atkins was born Vera May Rosenberg in Galați, Kingdom of Romania, to Max Rosenberg (d. 1932), a German Jewish father, and his British Jewish wife, Zefra Hilda, known as Hilda (d. 1947). She had two brothers. Atkins briefly attended the Sorbonne in Paris to study modern languages and a finishing school at Lausanne, where she indulged her passion for skiing, before training at a secretarial college in London. Atkins' father, a wealthy businessman on the Danube Delta, went bankrupt in 1932 and died a year after. Atkins remained with her mother in Romania until emigrating to Great Britain in 1937, a move made in response to the threatening political situation in mainland Europe. During her somewhat gilded youth in Romania, where Atkins lived on the large estate bought by her father at Crasna (now in Ukraine), Atkins enjoyed the cosmopolitan society of Bucharest where she became close to the anti Nazi German ambassador, Friedrich Werner von der Schulenburg (executed after the July 1944 plot). Later Atkins became involved with a young British pilot, Dick Ketton Cremer, whom she had met in Egypt, and to whom she may have been briefly engaged. He was killed in action in the Battle of Crete on 23 May 1941. Atkins was never to marry, and lived in a flat with her mother while working for SOE and until 1947 when Hilda died. While in Romania, Atkins came to know several diplomats who were members of British Intelligence, some of whom were later to support her application for British nationality, and to whom in view of her and her family's strong pro British views, she may have provided information as a "stringer". Atkins also worked as a translator and representative for an oil company. The surname "Atkins" was her mother's maiden name and itself an Anglicised version of the original "Etkins", which she adopted as her own. She was a cousin of Rudolf Vrba. Atkins was recruited before the war by Canadian spymaster Sir William Stephenson of British Security Co ordination. He sent her on fact finding missions across Europe to supply Winston Churchill (then in the 'political wilderness') with intelligence on the rising threat of Nazi Germany.
Екінші дүниежүзілік соғыстың алғашқы миссиялары
Польшалық шифрлау бюросы 1932 жылдан бастап Германияның «Энигма» шифрларын бұзды, олар «Энигма» машинасының реконструкцияларын пайдаланып, өздерінің британдық және француздық одақтастарына берді. 1939 жылдың шілдесінде Варшавада өткен конференцияда олар француздық және британдық криптологтарға поляктердің шифрларды түсіру әдістері мен арнайы мақсаттағы жабдық туралы ақпарат ұсынды. Уильям Стивенсонның «Вера Аткинстің өмірі» кітабында айтылғандай, Аткинстің алғашқы миссиясы поляк криптологтары Мариан Реевски, Джерзи Рожицки және Генрик Зигальскиді елден шығару болды. Ол Ұлыбританияның әскери миссиясының (MM 4) мүшесі болды, Колин Габбинспен бірге, олар соғыс басталғанға дейін алты күн бұрын Грекия және Румыния арқылы азаматтық киімде Польшаға келді. Аткинс криптологтарды тауып, оларды Польшадан шығаруға тырысқан болуы мүмкін, бірақ Реевскидің айтуынша («Мариан Реевскині» қараңыз), оларды Польшалық шифрлау бюросы Румынияға, ал Румыниядан француздық барлау қызметінің Густав Бертранның көмегімен Францияға эвакуациялады. Реевски ешқашан Вера Аткинспен кездескенін немесе оның есімін естігенін айтпайды. 1940 жылдың көктемінде, SOE-ге қосылмас бұрын, Аткинс Төмен елдерге Абвер офицері Ханс Филлиге, оның туысы Фрицтің Румыниядан қашуы үшін паспорт алуға пара беру үшін ақша жеткізді. 1940 жылдың 10 мамырында немістер басып кірген кезде Аткинс Нидерландыда қалып қойды. Жасырынып, 1940 жылдың соңында Бельгиялық қарсылық желісінің көмегімен Ұлыбританияға оралды. Аткинс бұл оқиғаны өмір бойы құпия сақтап, оның өмірбаянын жазған Сара Хелм Аткинстің жерлеу рәсіміне келген кейбір аза тұтқандарды тауып алғаннан кейін ғана бұл мәлім болды. Аткинс SOE-де жұмыс істемес бұрын Челсиде әуе шабуылынан қорғану күзетшісі болып ерікті жұмыс істеді. Осы уақытта ол Челсидегі Слоан даңғылындағы Нелл Гвинн үйінде тұрды.
The Polish Cipher Bureau broke Germany's Enigma ciphers from 1932 on, using Enigma machine reconstructions which they also gave to their British and French allies, following a July 1939 Warsaw conference at which they gave their French and British cryptologist opposite numbers information on the Poles' decrypting techniques and the special purpose equipment they had invented. According to William Stevenson's The Life of Vera Atkins, the Greatest Female Secret Agent of World War II (Arcade Publishing, 2006), Atkins' first mission was to get Poland's cryptologists Marian Rejewski, Jerzy Różycki, and Henryk Zygalski out of the country, and she was a member of the British military mission (MM 4), alongside Colin Gubbins, which arrived in Poland posing as civilians, by way of Greece and Romania, six days before the outbreak of the war. Atkins may have attempted to find the cryptologists and get them out of Poland, but as Rejewski describes (see "Marian Rejewski"), they were in fact evacuated to Romania by the Polish Cipher Bureau, and from Romania to France thanks to Gustave Bertrand of French intelligence; Rejewski makes no mention of ever having met or heard of Vera Atkins. In the spring of 1940, before joining SOE, Atkins travelled to the Low Countries to provide money for a bribe to an Abwehr officer, Hans Fillie, for a passport for her cousin, Fritz, to escape from Romania. Atkins was stranded in the Netherlands when the Germans invaded on 10 May 1940, and, after going into hiding, was able to return to Britain late in 1940 with the assistance of a Belgian resistance network. Atkins kept this episode secret all her life and it only came to light after her death when her biographer, Sarah Helm, tracked down some mourners at Atkins' funeral. Atkins volunteered as an Air Raid Precautions warden in Chelsea in the period prior to working for SOE. During this time she lived at Nell Gwynn House in Sloane Avenue in Chelsea.
Арнайы операциялар басқармасы (АӨБ)
Британ азаматы болмаса да, 1941 жылдың ақпан айында Аткинс SOE-нің француз бөлімшесіне хатшы болып қосылды. Көп ұзамай ол бөлім басшысы полковник Морис Бакмастердің көмекшісі болды және іс жүзінде барлау офицерінің қызметін атқарды. Аткинс 1944 жылдың тамызына дейін азаматтық қызметте болды, содан кейін ол Әйелдердің көмекші әуе күштерінде (WAAF) ұшқыш офицер болып тағайындалды. 1944 жылдың ақпан айында Аткинс британдық азамат ретінде натурализацияланды. Кейіннен ол F бөлімінің барлау офицері (F Int) болып тағайындалды. Аткинстің SOE-дегі басты міндеті – британдық агенттерді Францияда тарту және орналастыру болды. Ол сонымен қатар SOE құрған түрлі желілерде курьерлер мен радиооператорлар болып жұмыс істеген 37 әйел агенттің жұмысына да жауапты болды. Аткинс агенттерге қатысты «шаруашылық» мәселелерін шешетін, мысалы, олардың киімдері мен құжаттарын миссияға сәйкес келе ма екенін тексеріп, белгілі бір уақыт аралығында алдын ала жазылған бейтарап хаттарды жіберіп, SOE-нің олардың отбасыларымен байланысын қамтамасыз ететін және олардың жалақысын төлейтін. Аткинс көбінесе агенттермен бірге Францияға аттанатын әуежайларға баратын, оларды жібермес бұрын соңғы қауіпсіздік тексерулерін жүргізетін. Аткинс Бакмастер төрағалық ететін бөлім басшыларының күнделікті отырысына міндетті түрде қатысып, агенттер жіберген шифрланған хабарларды күту үшін жиі түнгі уақытқа дейін байланыс орталығында қалатын. Ол әдетте Бейкер-стриттегі F бөлімінің кеңсесіне сағат 10:00 шамасында келетін. Көптеген әріптестерімен жақсы қарым-қатынаста болмаса да, Аткинске Бакмастер оның адалдығы, ерекше жады және ұйымдастыру қабілеті үшін сенген. 1 метр 75 см бойы бар, ол көбінесе тігілген юбка-костюмдер киетін. Ол өмір бойы темекі шеккен, әсіресе «Senior Service» таңбалы темекіні ұнатқан.
Though not a British national, in February 1941 Atkins joined the French section of the SOE as a secretary. She was soon made assistant to section head Colonel Maurice Buckmaster, and became a de facto intelligence officer. Atkins served as a civilian until August 1944, when she was commissioned a Flight Officer in the Women's Auxiliary Air Force (WAAF). In February 1944, Atkins was naturalised as a British subject. She was later appointed F Section's intelligence officer (F Int). Atkins' primary role at SOE was the recruitment and deployment of British agents in occupied France. She also had responsibility for the 37 women SOE agents who worked as couriers and wireless operators for the various circuits established by SOE. Atkins would take care of the "housekeeping" related to the agents, such as checking their clothing and papers to ensure they were appropriate for the mission, sending out pre written anodyne letters at regular intervals, acting as SOE's liaison with their families, and ensuring they received their pay. Atkins would often accompany agents to the airfields from which they would depart for France and carry out final security checks before waving them off. Atkins always attended the daily section heads meeting chaired by Buckmaster, and would often stay late into the night at the signals room to await the decoded transmissions sent by agents in the field. She would usually arrive at F Section's Baker Street office around 10.00 am. Although not popular with many of her colleagues, Atkins was trusted by Buckmaster for her integrity, exceptional memory and good organisational skills. Tall at 5 ft 9 in., she typically dressed in tailored skirt suits. She was a lifelong smoker, preferring the "Senior Service" brand.
Дау
Кейбір орталарда неміс F секциясының басты тыңшы желілерінің біріне қалай енгені және осы ілгілердің неліктен назардан тыс қалғаны туралы пікір таласы болды, ал Бакмастер мен Аткинс тәуекелге ұшыраған агенттерді шығарып алуға күш салған жоқ. Керісінше, олар тағы бірнеше агенттерді жіберді. "Проспер" желісінің радио операторы Гилберт Норман ("Арчамбо") өзінің нақты қауіпсіздік кодынан айырылған хабарлама жіберді – бұл қасақана жасалған қателік еді. Аткинске, айтуынша, Бакмастерге агенттердің өміріне қатысты қателіктерін қайталауға рұқсат беруде немқұрайлылық танытқан. Осының салдарынан 27 агент тұтқындалды, кейін немістер оларды өлтірді. Сара Хелмнің пікірінше, Аткинстің 1940 жылы өзінің туысы Фриц Розенбергті құтқаруда Абвермен байланысы болған болуы мүмкін, бұл туралы ол SOE-ден жасырған. Сонымен қатар, Аткинс британдық азаматтық алған жоқ румын болғандықтан, заңды түрде жау шетелдік саналды және өте осал еді. Шындық қандай болса да, Бакмастер Аткинстің жоғары офицері болды, сондықтан ол SOE-нің француз агенттерін басқаруға жауапты еді, ал ол 1944 жылдың ақпанына дейін азаматтық және тіпті британдық азамат емес болып қалды. Бакмастер Норманның жібергені болжанатын хабарламаға жауаптап, ол өзінің "нақты" кодындағы қателігін ұмытқанын және оны болашақта есте сақтау керектігін айтты. 1943 жылдың 1 қазанында F секциясы Берндегі "Жак" деген агенттен "Соньядан" алынған хабарламаны алды, онда "Мадлен" және тағы екеуі "ауыр апатқа ұшырап, ауруханада жатыр" делінген – бұл неміс билігіне түсірілгенін білдіретін код еді. "Жак" – SOE радио операторы, Швейцарияға қашып кеткен "Жонглер" желісінің Жак Вейлі, "Сонья" – оның никелі, әлі де Парижде жұмыс істейтін Соня Олшанезки, ал "Мадлен" – "Кино" желісінің сымсыз операторы Нур Инаят Хан. Бакмастер бұл нақты ақпаратқа ден қоймады, мүмкін "Сонья" оған таныс емес жергілікті агент болғандықтан, ал F секциясы Нұр тұтқындалғаннан кейін бірнеше ай бойы "Мадленнің" хабарламаларын шынайы деп санады. Аткинстің бұл хабарламаны білгеніне ешқандай дәлел жоқ, ал ол кейінірек Соняны Нұр деп жаңылыстырды, себебі ол бұрынғысының SOE оператившісі екенін білмеді. Сондықтан Соняның хабарламасын елемеу және агенттерді Париждегі бұзылған "Проспер" желісіне және оның қосалқы желілеріне жіберу, осылайша оларды тұтқындау және көбінесе өлімге ием болу жауапкершілігі Аткинске емес, Бакмастерге тиесілі. "Арчамбо" жағдайындағыдай. Соғыс аяқталғаннан кейін ғана Аткинс 1943 жылы Германияның Төмен елдердегі SOE желілерін "Англия ойыны" арқылы жоюдағы сәттілігін білді. Осы ойын арқылы радио операторлары тұтқындалып, кодтары мен "алдауларын" беруге мәжбүр болды, содан кейін неміс барлау қызметінің (Нидерландыда Abwehr; Францияда Sicherheitsdienst (SD)) офицерлері агенттердің рөлін ойнап, оларды Лондондағы бас штабқа қарсы пайдаланды. Бір себеппен, Бакмастер мен Аткинске Нидерландыдағы (N секциясы) және Бельгиядағы (T секциясы) желілердің толық құлдырауы туралы хабарланбады, себебі Abwehr сымсыз операторларды басып алып, бақылауға алды. Бұл ведомствоаралық немесе қызметтік бәсекелестікке немесе бюрократиялық қабілетсіздікке байланысты болуы мүмкін, бірақ олардың басшыларының F секциясына осы басқа SOE апаттары туралы ресми түрде хабарламауы (бірақ Бейкер-стритте N және T секциялары туралы әңгімелер тарады) Бакмастер мен Аткинсті желілерінің қауіпсіздігіне тым сенімді болуға және сымсыз оператордың жекелігіне деген сенімін күмәнге салатын сигналдарды елемеуге итермеледі. Сонымен қатар, Париждегі 84 Avenue Foch мекенжайындағы SD-нің жақсы ұйымдастырылған және шебер қарсы тыңшылық жұмысына назар аудару керек, Ханс Йозеф Киффер F секциясының Лондон мен Францияда қалай жұмыс істейтінін терең түсінді. Кейбір пікірлер бойынша, Аткинстің соғыс аяқталғаннан кейін жоғалып кеткен агенттерді іздеудегі құлшынысы, көптеген адамдарды қажетсіз өлімге жібергендігі үшін кінәлі сезінуден туындады. Сондай-ақ, ол өзі жеке таныс болған, SOE F секциясында ең қауіпті жағдайда қызмет етіп қайтыс болған ерлер мен әйелдерге не болғанын білуді міндет деп санаған болуы мүмкін. Ақырында, Франсис Суттлдің "Проспер" желісінің және оның кең қосалқы желілерінің толық құлдырауына себеп Лондондағы қателіктер емес, Франциядағы F секциясының әуе десанты офицері Анри Дерикорттың ("Гилберт") әрекеттері болды, ол операциялардың ортасында тұрды және SOE құпияларын Париждегі SD-ге беріп отырды. Дерикорттың, әрине, жай ғана сатқын болғаны немесе оның айтқанындай, құпия ба...
Controversy has lasted in certain circles as to how and why clues that one of F section's main spy networks had been penetrated by the Germans were not picked up, and Buckmaster and Atkins failed to pull out agents at risk. Instead, they sent in several more. A radio operator for the Prosper circuit, Gilbert Norman ("Archambaud"), had sent a message omitting his true security check – a deliberate mistake. Atkins, it is alleged, was negligent in letting Buckmaster repeat his errors at the expense of agents' lives, including 27 arrested on landing whom the Germans later killed. Sarah Helm suggests that Atkins, who still had relatives in Nazi occupied Europe, may have been defensive about her involvement with the Abwehr in the 1940 rescue of her cousin Fritz Rosenberg, something she kept secret from SOE. Furthermore, as a Romanian who had not yet obtained British citizenship, Atkins was legally an enemy alien and highly vulnerable. Whatever the truth, Buckmaster was Atkins' superior officer, and thus ultimately responsible for running SOE's French agents, and she remained a civilian and not even a British national until February 1944. It was Buckmaster who sent a reply to the message supposedly sent by Norman telling him, and thus the actual German operator, that he had forgotten his "true" check and to remember it in the future. On 1 October 1943, F Section received a message from "Jacques", an agent in Berne, passing on information from "Sonja" that "Madeleine" and two others had had "a serious accident and were in hospital" – code for captured by the German authorities. "Jacques" was an SOE radio operator, Jacques Weil of the Juggler circuit, who had escaped to Switzerland, "Sonja" was his fiancée, Sonia Olschanezky, who was still operating in Paris, and "Madeleine" was Noor Inayat Khan, a wireless operator of the Cinema circuit. This accurate information was not acted upon by Buckmaster, probably because "Sonja" was a locally recruited agent unknown to him, and F Section continued to regard "Madeleine's" messages as genuine for several months after Noor's arrest. There is no evidence that Atkins was aware of this message, and as she was later to misidentify Sonia as Noor because she was unaware the former was an SOE operative, the responsibility for ignoring Sonia's communication and continuing to send agents to the blown Prosper circuit and sub circuits in Paris, and so to their capture and often death, must lie with Buckmaster and not Atkins, as with the case of "Archambaud" above. It was not until after the end of the war that Atkins learnt of the almost total success the Germans had had by 1943 in destroying SOE networks in the Low Countries by playing the Englandspiel ("England game"), by which radio operators were captured and forced to give up their codes and "bluffs", so that German intelligence (Abwehr in the Netherlands; Sicherheitsdienst (SD) in France) officers could impersonate the agents and play them back against HQ (Headquarters) in London. For some reason, Buckmaster and Atkins were not informed of the total collapse of the circuits in the Netherlands (N Section) and Belgium (T Section) due to the capture and control of wireless operators by the Abwehr. This may have been a result of inter departmental or service rivalry, or just bureaucratic incompetence, but the failure of their superiors to tell F Section officially of these other SOE disasters (although rumours about N and T Sections circulated at Baker Street) may have led Buckmaster and Atkins to be overconfident in the security of their networks and too ready to ignore signals evidence that questioned their trust in the identity of the wireless operator. Notice should also be taken of the well organised and skillful counter espionage work of the SD at 84 Avenue Foch in Paris under Hans Josef Kieffer, who built up a deep understanding of how F Section operated in both London and France. It has been suggested that Atkins' diligence in tracing agents still missing at the end of the war was motivated by a sense of guilt at having sent many to deaths that could have been avoided. It is also possible that she felt it her duty to find out what had happened to the men and women, each known personally to her, who had died serving SOE F Section in the most dangerous of circumstances. In the end, what caused the complete collapse of the Prosper circuit of Francis Suttill and its extensive network of sub circuits, were not errors in London, but the actions of Henri Déricourt ("Gilbert"), F Section's air landing officer in France, who was at the heart of its operations, and who was literally giving SOE's secrets to the SD in Paris. What is not completely clear is whether Déricourt was, as is most likely, simply a traitor, or, as he was to claim, was working for the Secret Intelligence Service (MI6 (Military Intelligence, Section 6)) (unknown to SOE) as part of a complex deception plan in the run up to D Day. However, it is beyond doubt that Déricourt was at least a double agent, and that he provided, first his friend, Karl Boemelburg, head of the SD in France, and then Kieffer, with large amounts of written evidence and intelligence about F Section's operations and operatives, which ultimately led to the capture, torture and execution of scores of British agents. The conclusions of M. R. D. Foot in his official history of F Section are that the errors made by Atkins, Buckmaster and other London officers were the products of the "fog of war", that there were no conspiracies behind these failings, and that few individuals were culpable. Sara Helm's conclusions are that the errors were due to "terrible incompetence and tragic mistakes". Atkins never admitted to making mistakes, and went to considerable lengths to hide her errors, as in her original identification of Noor Inayat Khan, rather than (the then unknown to Atkins) Sonia Olschanezky, as the fourth woman executed at Natzweiler Struthof on 6 July 1944. Indeed, Atkins never informed Sonia's family that Sonia had died at Natzweiler, although she did later protest against the decision of the organising committee of the SOE memorial in Valençay not to include Sonia's name because she was a local agent and not one sent from England.
F бөлімінің жоғалған агенттерін іздеу
Франция азат етіліп, одақтастар Еуропаны жеңгеннен кейін Аткинс Францияға, содан кейін, небәрі төрт күнге Германияға барды. Ол Ф-бөлімінің 51 адамының тағдырын анықтауға ниеттенді, олардың 118-і жау территориясында жоғалып кеткен (олардың 117-сінің неміс тұтқындарында қайтыс болғанын ол растады). Бастапқыда ол Уайтхоллдан аз қолдау алды, тіпті қарсылыққа да тап болды, бірақ нацистердің жасаған қылмыстарының қорқыныштылығы ашылғанда және соғыс қылмыстары бойынша сот процестеріне қоғамдық сұраныс артқанда, Аткинстің британдық агенттерге не болғанын анықтау және оларға қарсы қылмыс жасағандарды әділетке тарту үшін ресми қолдау көрсетуге шешім қабылданды. 1945 жылдың соңында SOE таратылды, бірақ 1946 жылдың қаңтарында Аткинс, енді құпия барлау қызметінің (MI6 (әскери барлау, 6-бөлім)) құрылуымен қаржыландырылды, Германияға әйелдердің қосымша әуе күшінің жаңадан тағайындалған эскадрон офицері ретінде келді. Ол 14 әйелді қоса алғанда, жоғалған агенттерді іздеуді бастады. Аткинс Бад-Ойнхаузендегі Британ армиясының бас штабының Бас прокурор бөлімінің соғыс қылмыстары бөліміне бекітілді, оған Тони Сомерхоу басшылық етті. 1946 жылдың қазан айында Ұлыбританияға оралғанға дейін Аткинс жаудың тылында жоғалған SOE агенттерін және басқа да барлау қызметінің қызметкерлерін іздеді, нацистердің соғыс қылмыстарына күдіктілерді, соның ішінде Аушвиц-Биркенаудың бұрынғы командирі Рудольф Хессті тергеді және келесі сот процестерінде айыптау куәсі ретінде куәлік берді. 1946 жылдың қарашасында Аткинстің өкілеттігі ұзартылды, осылайша ол Германияға оралып, Равенсбрюк процесінде айыптау тарапына көмектесе алды, ол 1947 жылдың қаңтарына дейін жалғасты. Ол бұл мүмкіндікті Нур Инаят Ханды іздеуді аяқтау үшін пайдаланды, ол енді Натцвайлер Струтофта емес, 1946 жылдың сәуірінде ол бастапқыда болжағандай, Дахауда қайтыс болғанын білді. 118 жоғалған F бөлімінің агенттерінің 117-сінің тағдырын анықтағаннан басқа, Аткинс 14 әйелдің өлімінің мән-жайларын анықтады, олардың он екісі концлагерлерде қаза тапты: Андре Боррел, Вера Ли, Соня Олшанецки (Аткинс оны 1947 жылға дейін анықтаған жоқ, бірақ төртінші әйел ретінде білді) және Диана Роуден 1944 жылдың 6 шілдесінде Натцвайлер Струтофта өлімге әкелетін инъекция арқылы өлтірілді; Йоланде Бикман, Мадлен Дамермент, Нур Инаят Хан және Элиан Племан 1944 жылдың 13 қыркүйегінде Дахауда өлтірілді; Дениз Блох, Лилиан Ролф және Виолетта Сзабо 1945 жылдың 5 ақпанында Равенсбрюкте атылып өлтірілді, ал Сесили Лефорт 1945 жылдың ақпанында Равенсбрюкке жақын орналасқан Укермарк жасөспірімдер лагерінде газ камерасында өлтірілді. Ивон Руделлат 1945 жылдың 23 немесе 24 сәуірінде, Берген-Белсен азат етілгеннен кейін сегіз немесе тоғыз күн өткен соң, тифтен қайтыс болды, ал Мюриел Бик 1944 жылдың 25 мамырында Францияның Роморантин қаласында ауруханада менингиттен қайтыс болды. Аткинс сонымен қатар соғыс кеңсесін техникалық жағынан азаматтар деп есептелетін, өлім жазасына кесілген он екі әйелді бастапқыда түрмеде қайтыс болған деп есептемеуге, егер олардың өлімі шайқаста болған деп тіркелгенін көндірді. Аткинстің жоғалған "қыздарын" іздеуге салған күш-жігері олардың әрқайсысының қайтыс болған жерін анықтаумен ғана шектелмеді, сонымен қатар тұтқындалғанға дейін және кейін көрсеткен батылдықтарын егжей-тегжейлі баяндап, олардың барлығына (1947 жылға дейін Аткинске белгісіз болған Соня Олшанецкиден басқа) британдық үкіметтен ресми танылуын қамтамасыз етуге көмектесті, соның ішінде 1946 жылы Виолетта Сзабоға және, әсіресе Аткинстің күш-жігерінің арқасында, 1949 жылы Нур Инаят Ханға Джордж Кресі табысталды. (Равенсбрюктен аман қалған Одте Сансом да 1946 жылы ГК-ны алды.) Алайда, Аткинс Соня Олшанецкидің Натцвайлер Струтофта қайтыс болғанын растағаннан кейін, ол осы ақпаратты Соняның отбасына жеткізе алмады.
After the liberation of France and the allied victory in Europe, Atkins went to both France, and later, for just four days, Germany, where she was determined to uncover the fates of the fifty one still unaccounted for F Section agents, of the 118 who had disappeared in enemy territory (117 of whom she was to confirm had died in German captivity). Originally she received little support and some opposition in Whitehall, but as the horrors of Nazi atrocities were revealed, and the popular demand for war crimes trials grew, it was decided to give official support for Atkins' quest to find out what had happened to the British agents and to bring those who had perpetrated crimes against them to justice. At the end of 1945 SOE was wound up, but in January 1946 Atkins, now funded on the establishment of the Secret Intelligence Service (MI6 (Military Intelligence, Section 6)), arrived in Germany as a newly promoted Squadron Officer in the Women's Auxiliary Air Force to begin her search for the missing agents, including 14 women. Atkins was attached to the war crimes unit of the Judge Advocate General's department of the British Army HQ (Headquarters) at Bad Oeynhausen, which was under the command of Group Captain Tony Somerhaugh. Until her return to Britain in October 1946, Atkins searched for the missing SOE agents and other intelligence service personnel who had gone missing behind enemy lines, carried out interrogations of Nazi war crimes suspects, including Rudolf Höss, ex commandant of Auschwitz Birkenau, and testified as a prosecution witness in subsequent trials. In November 1946, Atkins' commission was extended so that she could return to Germany to assist the prosecution in the Ravensbrück trial which lasted into January 1947. She used this opportunity to complete her search for Noor Inayat Khan, who she now knew had not died at Natzweiler Struthof, as she had originally concluded in April 1946, but at Dachau. As well as tracing 117 of the 118 missing F Section agents, Atkins established the circumstances of the deaths of all 14 of the women, twelve of whom had perished in concentration camps: Andrée Borrel, Vera Leigh, Sonia Olschanezky (whom Atkins did not identify until 1947, but knew as the fourth woman to be killed) and Diana Rowden executed at Natzweiler Struthof by lethal injection on 6 July 1944; Yolande Beekman, Madeleine Damerment, Noor Inayat Khan and Eliane Plewman executed at Dachau on 13 September 1944; Denise Bloch, Lilian Rolfe and Violette Szabo executed by shooting at Ravensbrück on 5 February 1945, and Cecily Lefort executed in the gas chamber at the Uckermark Youth Camp adjacent to Ravensbrück sometime in February 1945. Yvonne Rudellat died of typhus on 23 or 24 April 1945, eight or nine days after the liberation of Bergen Belsen, and Muriel Byck had died of meningitis in hospital in Romorantin, France, on 25 May 1944. Atkins had also persuaded the War Office that the twelve women, technically regarded as civilians, who had been executed, were not treated as having died in prison, as had been originally intended, but were recorded as killed in action. Atkins' efforts in looking for her missing "girls" meant not only did each now have a place of death, but by detailing their bravery before and after capture, she also helped to ensure that each (except Sonia Olschanezky, unknown to Atkins until 1947) received official recognition by the British Government, including the award of a posthumous George Cross to both Violette Szabo in 1946 and, especially due to Atkins's efforts, Noor Inayat Khan in 1949. (Odette Sansom, who survived Ravensbrück, also received the GC in 1946.) However, when Atkins did confirm that Sonia Olschanezky had died at Natzweiler Struthof, she failed to pass the information to Sonia's family.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін
Аткинс 1947 жылы демобилизацияланды, және MBE орденіне ұсынылса да, соғыстан кейінгі құрмет тізімдерінде марапатталған жоқ. Аткинс 1948 жылдан бастап ЮНЕСКО-ның білім беру сапарлары мен алмасулар жөніндегі орталық бюросында кеңсе меңгерушісі, ал 1952 жылдан бастап директор болып жұмыс істеді. Ол 1961 жылы ерте зейнеткерлікке шығып, Шығыс Сассекстегі Винчелсияға қоныстанды. 1950 жылы Аткинс Одет Сансом туралы (Питер Черчилльдің сол кездегі әйелі) «Одет» фильміне кеңесші болды, ал 1958 жылы Р.Дж. Миннидің Виолетта Сабоның өмірбаянына негізделген «Оның есімін мақтанышпен жаз» фильміне де кеңесші болды. Ол сондай-ақ Жан Овертон Фуллерге 1952 жылы Нұр Инаят Ханның өмірінен жазылған «Мадлен» кітабына көмектесті, бірақ автор 1954 жылы «Жұлдызды іс» кітабында F бөліміне қарсы неміс «Функшпиль» операциясының табысын жариялағаннан кейін олардың достығы суытылды. Овертон Фуллер кейіннен Аткинс кеңес агенті болғанына сенді. Кейбір бұрынғы SOE қызметкерлері Аткинстің немістерге жұмыс істегеніне күдік келтірді, бірақ Сара Хелм оның кеңестік немесе нацистік шпион екендігі туралы бұл мәлімдемелерді жоққа шығарып, Аткинстің түсініксіз мінез-құлқы мен құпиялылығын 1940 жылы континентке жасаған миссиясын жария етпеу қажеттігімен түсіндірді. SOE-де әйел, еврей және британдық емес азамат ретіндегі оның ұстанымы соғыс кезінде және одан кейін Аткинстің қорғанышқа ұмтылуын түсіндіреді. Дегенмен, оның соғысқа дейінгі байланыстары мен іс-әрекеттерін ескере отырып, мұндай мүмкіндік те жоққа шығарылмайды. Аткинс М.Р.Д. Футті, SOE-нің ресми тарихшысын, оның румындық тегін тарихта көрсетпеуге көндірді. Ол өмірінің соңына дейін F бөлімінің соғыс кезеңіндегі қызметін қорғады және нацистік үш концлагерьде – Нацвейлер-Штрутгоф, Дахау және Равенсбрюкте қаза тапқан 12 әйелдің әрқайсысының қаза болған жеріне жақын жерде орнатылған ескерткіш тақталармен еске алуын қамтамасыз етті. Аткинс сондай-ақ 1991 жылы ашылған Лоара аңғарындағы Валенсай мемориалын қолдады, ол Францияда қызмет етіп қаза тапқан SOE агенттеріне арналған. 1996 жылы Аткинс «The Daily Telegraph» газетіне Нұр Инаят Ханды Францияға жіберу туралы шешімді қорғап, оның тұтқындалудан қашып құтылудағы алғашқы табысы, екі қашып кету әрекеті және Пфорцхайм түрмесінде тізбекке бұғауланған қауіпті тұтқын ретінде ұсталуы туралы жазды: «Бұл Нұр Инаят Ханның өмір жолы және оған күмәнданатындарға берген жауабы».
Atkins was demobilised in 1947, and although nominated for an MBE, was not awarded a decoration in the postwar honours lists. Atkins went to work for UNESCO's Central Bureau for Educational Visits and Exchanges, as office manager from 1948, and director from 1952. She took early retirement in 1961, and retired to Winchelsea in East Sussex. In 1950, Atkins was an advisor on the film Odette, about Odette Sansom (by the then wife of Peter Churchill), and in 1958 on the film of Carve Her Name With Pride, based upon the biography of the same name of Violette Szabo by R. J. Minney. She also assisted Jean Overton Fuller on her 1952 life of Noor Inayat Khan, Madelaine, but their friendship cooled after the author revealed the success of the German Funkspiel against F Section in her 1954 book, The Starr Affair, and Overton Fuller later came to believe that Atkins had been a Soviet agent. Atkins was also suspected by some former SOE officials of working for the Germans, but Sarah Helm dismisses these claims of her being a Soviet or Nazi spy and suggests that Atkins' less straightforward behaviour and secrecy can be explained by her determination not to reveal her 1940 mission to the continent. Her position as a woman, a Jew and a non British national in SOE would also explain Atkins' defensiveness during and after the war. Nevertheless, especially given her pre war contacts and activities, her position does not rule out the possibility either. Atkins persuaded M. R. D. Foot, SOE's official historian, not to reveal her Romanian origins in his history. She remained to her death a strong defender of F Section's wartime record, and ensured that each of the 12 women who had died in the three Nazi concentration camps of Natzweiler Struthof, Dachau and Ravensbrück are commemorated by memorial plaques close to where they were killed. Atkins also supported the memorial at Valençay in the Loire Valley, unveiled in 1991, which is dedicated to the agents of SOE in France killed in the line of duty. In 1996, Atkins wrote to The Daily Telegraph to defend the decision to send Noor Inayat Khan to France, writing of Noor's initial success in evading capture, her two escape attempts, and her detention in Pforzheim prison manacled in chains as a dangerous prisoner: "This is the record of Noor Inayat Khan and her answer to those who doubted her."
Құрмет белгілері мен марапаттар
Аткинс 1997 жылы туған күніне орай CBE орденімен марапатталды. Ол 1948 жылы «Круа-де-Герр» орденін алды және 1987 жылы Франция үкіметі оны «Құрмет легионының» рыцары етіп тағайындады. 2022 жылы Вераның Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде тұрған Лондонның Слоан-скверіне жақын орналасқан Нелл Гвинн үйіне, Ұлыбритания филиалының Тарихи сақтау жөніндегі еврей американдық қоғамы және Стэмфорд-Хилл филиалының (британдық) еврей бұрынғы әскери қызметшілер мен әйелдер қауымдастығы бірлесіп тарихи тақта орнатты.
Atkins was appointed CBE in the 1997 Birthday Honours. She was awarded the Croix de Guerre in 1948 and made a Knight of the Legion of Honour by the French government in 1987. In 2022, a historical plaque was placed at Nell Gwynn House, near Sloane Square, London, where Vera lived during WW2, by the Jewish American Society for Historic Preservation, U. K. Branch and the (British) Association of Jewish Ex Servicemen and Women, Stamford Hill Branch.
Өлім
Аткинс 2000 жылғы 24 маусымда 92 жасында Гастингс ауруханасында қайтыс болды. Ол қарттар үйінде тері ауруынан емделген кезде құлап, жамбасын сындырып алды. Аткинс ауруханаға түскенде MRSA жұқтырды. Оның ескерткіш тақтасы, оны ағасы Гаймен бөліседі, Сент-Сенара шіркеуінің солтүстік қабырғасында, Зеннор, Корнуоллде орналасқан – оның күлі осы жерге шашылды. Тақтадағы жазу: "Вера Мэй Аткинс, CBE Легион де Хоннор Круа де Гер". AJEX архивисі (Ұлыбритания еврей экс-қызметкерлері мен әйелдер қауымдастығы) және автор Мартин Шугарман 1998 жылғы 24 сәуірде Вераны Винчелсидегі сұхбатына алды. Ол "Fighting Back" кітабындағы SOE-дегі еврейлер туралы тараулары үшін 2012 жылы Зеннордағы ескерткіш тақтасына Давид жұлдызынан жасалған металл белгі орнатуға тырысты, бірақ шіркеу пасторы арқылы отбасы одан бас тартты. Вера сонымен қатар Шугарманға сұхбатын жазуға рұқсат бермеді және ол барлық агенттерді білгендіктен, онымен сұхбаттасу мақсатын толық түсінгенімен, тіпті ол екі агент – Блох пен Байк туралы жазып отырғанын білсе де, өзі еврей екенін ашпады және оның некрологы екі жылдан кейін жарияланғанға дейін ол бұл туралы білмеді. Лео Маркс, SOE-дегі еврей бас код жасаушысы, Шугарманмен де 1998 жылы сұхбаттасты, бірақ ол да Вераның еврей екенін жасырды.
Atkins died at a hospital in Hastings on 24 June 2000, aged 92. She had been in a nursing home recovering from a skin complaint when she fell and broke a hip. Atkins was admitted to the hospital where she contracted MRSA. Her memorial plaque, which is shared with her brother Guy, is in the northern wall at St Senara's churchyard in Zennor, Cornwall where her ashes were scattered. The inscription reads "Vera May Atkins, CBE Légion d'honneur Croix de guerre". An attempt by AJEX Archivist (Association of Jewish Ex Servicemen and Women of the UK) and author, Martin Sugarman, who interviewed Vera in Winchelsea for his chapters on Jews in SOE in his book 'Fighting Back', on 24 April 1998, to have a Star of David metal peg placed at her memorial at Zennor on a visit in 2012, was refused by the family via the vicar of the church when Sugarman visited the church and plaque. Vera also refused to allow Sugarman to tape her interview at the time and even though she understood fully why he was interviewing her as having known all the agents, and the two – Bloch and Byck, he was specifically writing about, she never revealed she was Jewish and he did not discover this till her obituary was published two years later. Leo Marks, the Jewish Chief of Codes at SOE, who Sugarman also interviewed the same year, 1998, also never let on that Vera was Jewish.
Танымал мәдениетте
Аткинспен жазылған радио сұхбаттары, онда ол Францияға жіберген агенттер туралы өзінің тәжірибелерін айтады, Женевьева Симмс режиссерлік еткен "Қараңғыға" атты қысқа фильмде қолданылды. Бұл 16 минуттық жүлделі деректі фильмді режиссер Vimeo платформасына жүктеді. Аткинс "Құпия соғыс" деректі фильмдер сериясының "Fatal Femmes" бөлімінің тақырыбы болды, ол АҚШ-тағы Әскери арнада көрсетілді. Ол 1958 жылғы "Атын мақтанышпен кесу" фильмінде Авис Лэндон рөлін ойнады және фильмде кеңесші ретінде жұмыс істеді. 1980-жылдардағы ITV телесериалы "Wish Me Luck" кейіпкері Фейт Эшли Аткинске негізделген, бірақ олардың арасында оның жұмыс істейтін ұйымдағы лауазымынан басқа көп ұқсастықтар жоқ. Аткинс рөлін BBC Radio 4 радиосында Дэвид Морлидің "A Cold Supper Behind Harrods" драмасында Стефани Коул сомдады. Ол "Фойл соғысы" сериалындағы Хилда Пирс кейіпкерінің прототипі болды. Адриан Дэвистің 2012 жылғы "Сері кездесу" пьесасы 1975 жылы Лондонда кездесу өткізген бес SOE әйелі туралы: Аткинс, Нэнси Уэйк, Одет Сансом Хэллоуз, Вирджиния Холл және Эйлин Нирне. Аткинс Сьюзан Элия МакНилдің "Париж шпионы" (2017) романындағы Диана Линд және Пэм Дженоффтың "Париждің жоғалған қыздары" (2019) романындағы Элеонора Тригг кейіпкерлерінің негізі болды. Аткинс Джонатан Кристенсонның сценарийі бойынша "Көрінбейтін: адал емес соғыс агенттері" мюзиклінде Эвелин Эш кейіпкеріне арналған. Аткинс 2020 жылғы "Шпионға шақыру" фильмінде Стана Катичтің рөлін сомдады.
Recorded radio interviews with Atkins, in which she relates her experiences regarding the agents she sent into France, are used in Into the Dark, a short film directed by Genevieve Simms. This award winning 16 minute documentary has been uploaded by the director to Vimeo. Atkins is the subject of the "Fatal Femmes" episode of the Secret War documentary series, aired in the United States on the Military Channel. She was played by Avice Landone in the 1958 film Carve Her Name with Pride, on which she acted as an advisor. The Faith Ashley character in the 1980s ITV television series Wish Me Luck is loosely based on Atkins, though there are few similarities between them beyond her role in the organisation she works for. Atkins was played by Stephanie Cole in the BBC Radio 4 drama "A Cold Supper Behind Harrods" by David Morley. She is the basis for the character of Hilda Pierce in Foyle's War. The 2012 play The Secret Reunion by Adrian Davis is about five SOE women holding a London reunion in 1975: Atkins, Nancy Wake, Odette Sansom Hallowes, Virginia Hall and Eileen Nearne. Atkins is the basis for Diana Lynd in Susan Elia MacNeal's novel The Paris Spy (2017) and for Eleanor Trigg in Pam Jenoff's novel The Lost Girls of Paris (2019). Atkins is the basis for Evelyn Ash in the musical The Invisible: Agents of Ungentlemanly Warfare scripted by Jonathan Christenson. Atkins is portrayed by Stana Katic in the 2020 movie, A Call to Spy.