Кіріспе

Израильдің Батыс жағалаудағы бөгеті, Батыс жағалаудағы қабырға мен Батыс жағалаудағы қоршаудан тұрады. Бұл Израильдің Жасыл сызық бойымен және Батыс жағалаудың ішкі бөліктері бойынша салынған бөгеті. Израиль қабырғаны палестиналық саяси зорлық-зомбылыққа қарсы қажетті қауіпсіздік кедергісі ретінде сипаттайды; ал палестиналықтар оны нәсілдік бөлінудің элементі және Израиль апартеидінің бейнесі ретінде сипаттайды, олар оны жиі "Апартеид қабырғасы" деп атайды. Бөгет 2000 жылдың қыркүйегінде басталып, 2005 жылдың ақпанында аяқталған Екінші интифада кезінде Палестинаның саяси зорлық-зомбылық толқыны мен Израильдің ішінде терроризм оқиғаларынан кейін Израиль тарапынан салынды. Израиль үкіметі оның тиімділігін дәлелдеу үшін Батыс жағалаудан жасалған жанкешті бомбалаулардың саны азайғанын келтіреді, өйткені мұндай шабуылдар 2000 жылдан 2003 жылдың шілдесіне дейін 73-тен (бірінші үздіксіз бөлігінің аяқталуы) 2003 жылдың тамызынан 2006 жылдың соңына дейін 12-ге дейін төмендеді. Бөгет алғашында шиеленістің күшейген кезінде уақытша қауіпсіздік шарасы ретінде ұсынылған болса, кейіннен Израиль мен Палестина мемлекеті арасындағы болашақ саяси шекарамен байланысты болды. Бұл бөгетті палестиналықтар, адам құқықтары жөніндегі ұйымдар және халықаралық қауымдастық мүшелері сынға алды. Олардың барлығы оның Израильдің қауіпсіздікті желеу етіп, палестиналық жерді басып алу ниетіне дәлел болатынын айтады. Сондай-ақ, қабырғаның құрылысы Израиль мен Палестинаның бейбітшілік процесін біржақты жаңа де-факто шекаралар орнату арқылы әлсіретуді көздейді деп мәлімделген. Даудың негізгі нүктелері - ол Жасыл сызықтан шығысқа қарай айтарлықтай ауытқып, көптеген палестиналықтардың саяхаттауын қатаң шектейді және олардың Батыс жағалауға немесе Израильге жұмысқа бару мүмкіндігін бұзады. Халықаралық Сот Халықаралық заңдарды бұзады деп есептеген консультативтік қорытынды шығарды. 2003 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Бас Ассамблеясы Израильдің бөгетті салуын халықаралық құқық бұзушылық деп айыптаған және 144 дауыспен оны жоюды талап еткен. Қабырғаның қабырғалы бөліктері графити өнеріне айналды, оның палестиналық жағы кедергіге қарсылық, палестиналық қарсылық, олардың оралу құқығы, сондай-ақ жалпы адам құқықтары туралы көрсетеді. Араб тілінде бұл "апартеид қабырғасы" / "растық сегрегация қабырғасы" деп аталады, jidār al faṣl al ‘unṣuriyy, Израиль апартеидінің айыбын білдіреді. Ағылшын тілінде BBC-нің стильдік нұсқаулығында "barrier" (кейде "separation barrier" немесе "West Bank barrier") терминдері қолданылады, сонымен қатар The Economist, PBS және The New York Times. Израиль Сыртқы істер министрлігі ағылшын тілінде "security fence" деген сөз тіркесін қолданады. Халықаралық Сот "wall" деген терминді қолданып, "басқа қолданылған сөздердің нақты мағынада түсінілмесе, бұдан да дұрыс емес екенін" түсіндірді. "Тігіс аймағы" (מרחב התפר) 1949 жылғы қарулы келісім сызығы мен қоршау арасындағы жерді білдіреді.

Құрылымы

Израиль қорғаныс күштері кедергіні "көп қабатты композициялық кедергі" деп сипаттайды, оның кей бөліктері биік бетон қабырғадан тұрады, ал басқалары – үш қоршаудан тұратын көп қабатты қоршау жүйесінен: екі сыртқы қоршауда пирамида пішіндес тігілген сымдардан жасалған үйінділер, ал ортасында кірмелерді анықтау жабдығы бар жеңіл салмақты қоршау; көлікке қарсы арық; екі жағында патрульдік жолдар; және "кірмелерді қадағалау" үшін құмның тегіс жолағы. Көп қабатты қоршау жүйесі қолданылған жерлерде, оның ені орташа есеппен 50 метрді құрайды, ал кейбір учаскелерде 50 метрге дейін жетеді. Гұш-Ецион, Гиват-Зев, Оранит және Маале-Адумим аймақтарында. Батыс жағалаудың шамамен 13,5 пайызы, яғни 13,5% қабырғаның батыс жағында орналасқан. Израильдік құқық қорғау ұйымы B'Tselem жүргізген 2006 жылғы сәуір айындағы зерттеуге сәйкес, толыққаннан кейін Батыс жағалаудың 8,5 пайызы кедергінің Израиль жағында болады, ал 3,4 пайызы шығыс жағында толық немесе ішінара қоршалған болады. Шамамен 27 520-дан 31 000-ға дейін палестиналық Израиль жағында қалып қояды. Ал тағы 124 000 адам тиімді бақылауда және оқшауланған күйде болады. Иерусалимдегі 230 000-ға жуық палестиналық Батыс жағалау жағына орналастырылады. Израильдің мәлімдемесіне сәйкес, кейбір жерлердегі жер бедері Жасыл сызық бойында кедергіні орнатуға мүмкіндік бермейді, себебі Палестина жағындағы төбелер немесе биік ғимараттар кедергіні терроризмге қарсы тиімсіз етеді. Халықаралық сот мұндай жағдайларда кедергіні тек Израильдің ішінде салу ғана заңды екенін мәлімдейді. Кедергінің жолы бірнеше рет сотта сыналып, өзгертілді. Сотқа ұсынылған аргументтерде 1949 жылғы атысты тоқтату желісі "болашақтағы аумақтық келісімдерге немесе шекараларға зиян келтірмей" келісілгені қайта айтылды (м. VI.9).

Уақыт шкаласы

1992 жылы Израиль мен палестиналықтар арасында физикалық кедергі құру идеясын сол кездегі премьер-министр Ицхак Рабин Иерусалимде ізраилдік жасөспірім қыздың қазасынан кейін ұсынды. Рабин Израильдің халықтар арасындағы шиеленісті азайту үшін «Газаны Тель-Авивтен шығаруы керек» деді. 1994 жылдың қазан айында Газада зорлық-зомбылық оқиғалары болғаннан кейін Рабин: «Біз бөлінуді философия ретінде қабылдауымыз керек. Нақты шекара болуы керек. Егер шекараны белгілемесек, 1,8 миллион арабты жұтып алуды қалағандар ХАМАС-қа одан да көп қолдау көрсетеді» деді. 1994 жылы кедергінің бірінші бөлігі (шақырымдар бойы тікелей жалғасқан бетон плиталар) салынды. Бұл бөлік Бат-Хефер мен Түлкарм қауымдастықтары арасындағы шекарамен өтеді. 1995 жылы Ицхак Рабин ізраилдіктер мен палестиналықтарды бөлетін кедергіні қалай іске асыру керектігін талқылау үшін Шахал комиссиясын құрды. Израиль премьер-министрі Эхуд Барак 2000 жылғы Яссер Арафатпен болған Кэмп-Дэвид саммитіне дейін бөлу кедергісін салуға уәде берді, бұл «Палестина ұлтының ұлттық ерекшелігі мен тәуелсіздігін дамыту үшін Израиль мемлекетіне тәуелді болмай, маңызды» деді. Және кедергі құрылысы басталды. 2002 жылдың соңында үкіметтің белсенсіздігіне байланысты шекаралық кедергінің болмауынан ең көп зардап шеккен бірнеше елді мекендер өз қаражатымен жасыл сызықта тікелей кедергі салуды бастады. 2003 жылы құрылыс аяқталды және 2004 жылы Израиль кедергінің оңтүстік бөлігін салуға кірісті. Жолдың ұзындығы (жасыл сызықтың шамамен екі есеге жуығы) ұлғайтылды және Батыс жағалаудың 10% -ын, соның ішінде Шығыс Иерусалимді және шамамен 50 000 палестиналықты Израиль жағында қалдырады. Сондай-ақ, ол үлкен Маале Адумим және Гуш-Этцион блогын кедергінің ізраилдік жағына орналастырып, оларды тиімді түрде аннексиялады. Соңғы бағыт жүзеге асса, Шығыс Иерусалимді, Маале Адумимді қоса алғанда, Батыс жағалаудан бөлетін қабырға жабылады. Бұрын кедергінің нақты бағыты анықталмаған, қарсыластары кедергі жолы Батыс жағалаудағы Самария таулы аймағын қоршап, оларды Иордан аңғарынан бөліп алады деп мәлімдеген. 2004 жылдың маусымында Қаржы министрі Беньямин Нетаньяхудің Газадан Израильдің жоспарланған шығарылуын қолдауы үшін Премьер-министр Шарон Газадан шығарылу аяқталғанға дейін аяқталатын Ариэль елді мекенінің шығысына кедергі салуға уәде берді. Халықаралық соттың жасыл сызықтан арғы қабырғаның заңсыз екендігіне қарамастан, Ариэль Шарон 2004 жылдың 8 қыркүйегінде Ариэль, Маале Адумим және Гуш-Этционның үлкен елді мекендері кедергінің ізраилдік жағында болады деп мәлімдеді. Сондай-ақ, ол кедергі Ариэльдің шығысынан өтетінін, бірақ оның негізгі қоршаумен байланысы кейінге шегерілетінін шешті. Израиль кедергі салу үшін палестиналықтардың жеке жерлерін иеленді және Батыс жағалаудағы ең алыс нүктеге дейін, яғни жасыл сызықтан тыс жерге қамал салуға дайындық жұмыстарын бастады. 2005 жылы Израильдің Жоғарғы соты кедергі құрылысына әкелген жағдайлар мен тарихқа сілтеме жасады. Сот Екінші интифада басталғаннан бері ізраилдік азаматтарға қарсы зорлық-зомбылық тарихын және ізраилдік тараптан адам өмірінің жоғалуын сипаттады. Соттың шешімі Израильдің өз азаматтарын қорғау үшін жасаған әрекеттеріне, соның ішінде «террористік әрекеттерге» қарсы жүргізілген «әскери операцияларға» сілтеме жасап, бұл әрекеттер «терроризмнің ауыр әрекеттерін тоқтату қажеттілігіне жеткілікті жауап бермегенін» айтты. Бұл шаралардың бәріне қарамастан, террор тоқтаған жоқ. Шабуылдар тоқтамады. Күнәсіз адамдар өмірімен де, мүшелерімен де төледі. Осы себепті бөлу кедергісін салу туралы шешім қабылданды. Ариэль ауданында жаңа бағыт бұрынғы бағыттың аномалиясын түзетіп, мыңдаған палестиналықтарды ізраилдік жағында қалдырады. Алфей-Мәнше елді мекендерінің аумағы қысқартылды, жаңа жоспар бойынша палестиналық жағында үш топ палестиналық үйлер қалды. Иерусалим аймағындағы кедергі Бейт-Иксаны палестиналық жағында, ал Джабаны ізраилдік жағында қалдырады, бірақ Цурифте палестиналық жағына өтуге мүмкіндік береді. Эшколот пен Мецадот Йехуда маңындағы бағытқа да өзгерістер енгізілді, ал Мецадоттан Хар-Холедке дейінгі бағыт мақұлданды. 2012 жылы кедергінің 62% құрылысы аяқталды. 2014 жылдың қыркүйегінде Гуш-Этционды қоршап тұрған 45 шақырымдық кедергіні мақұлдағаннан кейін сегіз жыл өткен соң, бұл мәселеде ешқандай прогресс болған жоқ, Израиль талқылауды қайта басталды. Қоршау ұлттық саябақты, Нахаль Рафаим аңғарын және палестиналық Баттир ауылын басып өтуі тиіс. Гуаотта ізраилдік жер кедергінің палестиналық жағында болады. 2014 жылдың 21 қыркүйегінде үкімет Гуш-Этцион аймағында кедергіні қайта бекітпеуге дауыс берді. 2022 жылы көп қабатты қоршау ретінде салынған кедергінің бөліктері 9 метрлік бетон қабырғаның жаңа бөліктерімен ауыстырылды. Аль-Ақса шейіттер бригадасы, ХАМАС және Палестина ислами джихады Израильде шабуылдар жасау мүмкіндігі азайды, кедергі аяқталған аудандарда шабуылдар азайды. Израильдің Сыртқы істер министрлігі мен Израильдің қауіпсіздік агенттігі 2002 жылы террористік шабуылдардан 452 адамның қаза болғанын хабарлады. Екінші интифаданың басынан бастап (2003 жылдың шілдесі) Батыс жағалаудан 73 палестиналық қатысушы шабуылдары жасалды, нәтижесінде 293 ізраилдік қаза тауып, 1900-нан астам адам жараланды. 2006 жылдың соңына дейін Батыс жағалаудағы 12 шабуыл жасалды, нәтижесінде 64 адам қаза тауып, 445 адам жараланды. 2010 жылы бұл көрсеткіш 9-ға дейін төмендеді. Maariv газетінде сұхбат берген ізраилдік шенеуніктер (Shin Bet басшысы қоса) кедергі толық аяқталған аудандарда жауынгерлік шабуылдардың саны дерлік нөлге дейін төмендегенін айтты. Maariv сондай-ақ палестиналық жауынгерлердің, соның ішінде Ислам джихадының жетекші мүшесінің кедергі Израильде шабуыл жасауды әлдеқайда қиындататынын растағанын хабарлады. 2003 жылдың маусымында Түлкарм және Калькилия аудандарында қоршау аяқталғаннан бері сол аудандардан сәтті шабуылдар жасалмады. Барлық шабуылдар тоқтатылды немесе қатысушылар ерте жарылды. Төмендеудің себептері ретінде басқа факторлар да айтылады. Haaretz газетінің мәліметінше, 2006 жылғы Shin Beit есебінде «кедергі оларға [террористтерге] қиындық тудырады», бірақ 2005 жылғы шабуылдардың азаюы Израиль армиясы мен барлау ұйымдарының палестиналық жауынгерлерді ұстауының күшеюіне, ХАМАС-тың саяси белсенділігінің артуына және палестиналық жауынгерлік топтар арасындағы бітімге байланысты екені айтылған. Haaretz хабарлағандай, «қауіпсіздік кедергісі қатысушы шабуылдардың алдын алудың маңызды факторы болмайды, себебі террористтер оны қабылдаудың жолдарын тапты». Бұрынғы Израиль қорғаныс министрі Моше Аренс палестиналық зорлық-зомбылықтың азаюының басты себебі 2002 жылы Израиль армиясының Батыс жағалауға енуі екенін айтады.

Палестинаға әсері

Қалқа палестиналықтарға көптеген әсер етеді, оның ішінде бостандықтардың шектелуі, Израиль қорғаныс күштерінің бақылау-өткізу бекеттері мен жолдардың жабылуының азаюы, жерді жоғалту, Израильдегі медициналық және білім беру қызметтеріне қол жеткізудің қиындауы, су көздеріне қол жеткізудің шектелуі және экономикалық салдарлар.

Жерді жоғалту

Қалқанның бір бөлігі палестиналықтардан тартып алынған жерлерде немесе палестиналықтар мен олардың жерлері арасында салынған. БҰҰ 2009 жылғы есебінде, қазіргі кедергі жолының бұрынғы жобаларға қарағанда Жасыл сызықта салынатын бөліктердің көбірек бөлігін қамтитынын айтты. Дегенмен, қазіргі бағыты бойынша бөгет Батыс жағалаудың жалпы аумағының 9,5%-ын Израиль тарапына қосады. 2003 жылдың басында Назлат Исса ауылында қабырға құрылысы кезінде Жасыл сызықтың бойында орналасқан 63 дүкен Израиль қорғаныс күштері (IDF) тарапынан бұзылды. 2003 жылдың тамызында тағы 115 дүкен мен сауда орындары (бірнеше қауым үшін маңызды табыс көзі) және бес-жеті үй де қиратылды. Біріккен Ұлттар Ұйымының қашқындар мен жұмыс жөніндегі агенттігінің (UNRWA) мәліметінше, 15 қауым тікелей әсерге ұшырады, олардың саны 138 593 палестиналықты, оның ішінде 13 450 босқын отбасыны немесе 67 250 адамды құрады. Жерді жоғалтудан басқа, Калқилия қаласындағы су құдықтарының үштен бірі кедергінің арғы жағында орналасқан. Израильдің Жоғарғы соты Израиль үкіметінің осы құдықтарды де-факто аннексиялау туралы айыптауларды жоққа шығарды, "қоршаудың құрылысы (уақытша) келісімде белгіленген су шарттарының орындалуына әсер етпейді" деп мәлімдеді. Израиль Иордан шекарасына жақын Иордан аңғарында кедергі салды. 2004 жылғы Халықаралық сот шешімінен кейін халықаралық айыптауларға байланысты Батыс жағалау мен Иордан аңғары арасында тағы бір кедергі салу жоспарынан бас тартылып, палестиналықтар үшін шектеулі рұқсат жүйесі енгізілді. Алайда, ол маршрутты өзгертіп, елді мекендерге жер участаларын аннексиялауға мүмкіндік берді. Қазіргі кедергі Батыс жағалаудағы палестиналық фермерлердің Иордан өзеніне қол жеткізуін қиындатады. Израильдік қоныс кеңестері де-факто Иордан аңғары мен Өлі теңіздің 86 пайызын бақылайды, өйткені қоныс аударушылардың саны осы аймақта үнемі өсіп келеді. 2013 жылы сол кездегі Израильдің қорғаныс министрі Эхуд Барак Израильдің Батыс жағалаудан бір жақты түрде кетуді және бөлгіш кедергінің артындағы қоныстарды таратуды қарастыруы керек екенін ұсынды, бірақ Батыс жағалаудың Иорданмен шектесетін бөлігінде әскери қатысуын сақтап қалуды ұсынды.

Денсаулық сақтау және медициналық қызметтер

"Медисин дю Монд", "Палестиналық Қызыл Жарты Ай" қоғамы және "Израильдегі адам құқықтары үшін дәрігерлер" ұйымдары бөгеттің "Батыс жағалаудың денсаулығына зиян келтіретінін" мәлімдеді. Ұйымдардың болжамы бойынша, құрылыс аяқталғаннан кейін бөгет 130 мыңнан астам палестиналық баланың егуге мүмкіндігін жоққа шығарады және 100 мыңнан астам жүкті әйелге (оның ішінде 17 640-ы жоғары тәуекелді жүктілік) Израильде медициналық көмек алуға қатысты құқықтарын шектеуі мүмкін. Сонымен қатар, Батыс жағалаудағы ауылдардың шамамен үштен бірі медициналық көмекке қол жеткізе алмайды. Құрылыс аяқталғаннан кейін көптеген тұрғындар түнде шұғыл медициналық көмекке толыққанды қол жеткізе алмауы мүмкін. Мысалы, Иерусалимге жақын қалаларда (Абу Дис және әл-Изария) жедел жәрдемнің ең жақын ауруханаға жету уақыты 10 минуттен 110 минутқа дейін ұлғайды. Израильдегі Адам құқықтары үшін дәрігерлер ұйымының баяндамасында бөгеттің ауруханаларды оларға қызмет көрсетуге тиіс халықтан "толыққанды бөліп тастағаны" айтылған. Баяндамада сондай-ақ 2002 жылдан 2003 жылға дейін Иерусалимдегі палестиналық клиникаларын аралаған Батыс жағалаудан келген науқастардың саны екі есеге азайғаны көрсетілген.

Израильде жұмыс істейтін палестиналықтардың құқықтары, бостандықтары және ұтқырлығы

Қабырға палестиналық жұмысшылардың құқықтарына, бостандықтарына және қозғалысына едәуір әсер етеді. Палестиналықтар үшін бұл бақылау, қадағалау және қысым көрсетудің күрделі жүйесін білдіреді. "Вашингтон Пост" газетінің мәліметінше, күніне шамамен 70 000 палестиналық Израильде жұмыс істеу үшін, көбінесе құрылыс алаңдарында жұмыс істеуге бақылау-өткізу пункттерінен өтеді. Бақылау-өткізу пункттеріндегі қауіпсіздік күштері палестиналықтарды себепсіз кері қайтаруға немесе, көбінесе болатындай, қысқа сапарды сағаттарға созылатын қорлаушы сапарға айналдыруға құқылы. Жұмысшылар үйлерінен таңның ерте сағаттарында, кейде тіпті таңғы 2-де шығып, сағаттап жол жүріп, кешкі уақытқа дейін үйлеріне қайта алмайды. Олардың өтуі керек әскери бақылау-өткізу пункттері көбінесе тығырылы, нашар күйде болады және өтеу процесі ұзаққа созылады. Олар тығырылы темір торлар мен металл турникеттер арқылы өткізіліп, қатаң қауіпсіздік тексерулерінен өтеді. Оларға өздерімен бірге құрал-жабдықтарын, тамақ пен сусын алып жүруге рұқсат етілмейді, бұл олардың қаржылық жағдайына қосымша салмақ қосады. Amnesty International және Human Rights Watch сияқты бірнеше халықаралық құқық қорғау ұйымдары бақылау-өткізу пункттерінде адам құқықтарының бұзылуы туралы, соның ішінде негізсіз тұтқындаулар мен заңсыз оқ атулар туралы хабарлады. Бақылау-өткізу пунктінен өтудің күнделікті қиындығы мен қорлауы тек жұмысшыларға ғана емес, сонымен қатар ажырату қабырғасының салдарынан екіге бөлінген қауымдарға да тиесілі. Батыс Жағалаудағы палестиналықтар, Наби Самуил сияқты Иерусалим жанындағы аудандарда тұратындар, өз үйлерінен тыс Иерусалимге баруға тыйым салынған және мектепке, жұмысқа немесе ауруханаға бару үшін бақылау-өткізу пунктінен өтуге мәжбүр.

Экономикалық өзгерістер

2013 жылы Дүниежүзілік банк Батыс жағалау экономикасына "тосқауылдар" мен "бақылау-өткізу бекеттері және қозғалысқа рұқсаттар" салдарынан 185 және 229 миллион АҚШ доллары көлемінде шығын келгенін атап көрсетті. Сыртқы саясат жөніндегі сарапшы Дэвид Маковский 2004 жылы Батыс жағалауда Израиль тарапында тұратын палестиналықтардың санын "бір проценттен кем" деп бағалады, бірақ қоршауға жақын орналасқан Калқилия сияқты аймақтарда тұратын көптеген адамдар да қиын жағдайға түскенін айтты. Израильдік құқық қорғау ұйымы "Б'Целем" былай деді: "Мыңдаған палестиналықтар өз егістіктеріне барып, өнімдерін Батыс жағалаудың басқа аймақтарында сатуда қиындықтарға тап болып жатыр. Палестиналық қауымдастықтардың негізгі табыс көзі – шаруашылық, ал олар Батыс жағалаудағы ең құнарлы аймақтардың бірінде орналасқан, тосқауылдың бойында. Шаруашылық саласына келтірілген зиян тұрғындарға, олардың экономикалық жағдайы бұрыннан да қиын, ауыр соққы беруі мүмкін және көптеген отбасыларды кедейлікке ұшыратуы ықтимал".

Біріккен Ұлттар Ұйымының Қауіпсіздік Кеңесі

2003 жылдың қазан айында БҰҰ-ның Жасыл сызықтан ауытқуы бар және бұзылуы тиіс кедергіні заңсыз деп жариялау туралы резолюциясын БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесінде АҚШ вето құқығын қолданды. 2004 жылдың 19 мамырында БҰҰ Қауіпсіздік Кеңесі 1544 қарарыны қабылдады, онда Израильдің, оккупациялық державаның, Төртінші Женева конвенциясы бойынша өз заңдық міндеттемелері мен жауапкершіліктерін қатаң сақтау қажеттігі қайта расталды және Израильді халықаралық құқық шеңберінде өз қауіпсіздік қажеттіліктерін қамтамасыз етуге шақырды. Бас Ассамблеяның арнайы төтенше сессиясында Біріккен Ұлттар Ұйымы Халықаралық соттан [ICJ] кедергінің құқықтық жағдайын бағалауды сұрады. Израиль Халықаралық соттың құзыретін қабылдаудан бас тарды және ауызша мәлімдемелер жасаудан тартынды, оның орнына сотқа Израиль үкіметінің құзыреттілік және заңдылық туралы пікірлерін қамтитын 246 беттік жазбаша мәлімдеме ұсынды.

Халықаралық Сот соты

Халықаралық соттың 2004 жылғы консультативтік пікіріне сәйкес, «Израиль қабырға салудың заңсыздығын болдырмау үшін өзін-өзі қорғау құқығына немесе қажеттілік жағдайына сүйене алмайды». Сот «қабырғаның құрылысы және онымен байланысты режим халықаралық құқыққа қайшы келеді» деп мәлімдеді. Сондықтан 2004 жылдың 9 шілдесіндегі Халықаралық соттың консультативтік пікірінде бұл кедергі халықаралық құқықты бұзады, оны жою керек, араб тұрғындарына келтірілген залал үшін өтемақы төлеу керек және басқа мемлекеттер Израильдің Төртінші Женева конвенциясына сәйкес келуін қамтамасыз ету үшін шаралар қабылдауы керек екені айтылды. Халықаралық соттың пікірінше, оккупациялаған елдің оккупацияланған аумақтың заңды тұрғындары БҰҰ Хартасының 51-бабы мақсатында «сыртқы» қауіп құрайды деп мәлімдеуге құқығы жоқ. Сондай-ақ, қажеттілік белгілі бір шектеулі жағдайларда заңсыздыққа жол бермейтін жағдай болуы мүмкін екенін, бірақ Халықаралық құқық комиссиясының халықаралық құқық бұзушылықтары үшін мемлекеттердің жауапкершілігі туралы ережелерінің 25-бабы (ARSIWA) мемлекет қажеттілік туындауына себеп болған жағдайда, қажеттілікке сүйенуге тыйым салады. Сот Израиль үкіметінің палестиналықтардың өзін-өзі анықтау құқығына заңсыз араласуын, жерді тартып алуды, үйлерді бұзуды, анклавтар құруды, суға, азық-түлікке, білімге, денсаулық сақтауға, жұмысқа және лайықты тұрмыс деңгейіне қол жеткізуді шектеуді атап өтті, бұл Израильдің халықаралық құқық бойынша міндеттемелерін бұзу болып табылады. Сот сондай-ақ Израильдіктердің қоныстарын салғанын және палестиналықтардың Төртінші Женева конвенциясының 49-бабының 6-тармағын бұза отырып, қоныстан шығарылғанын мәлімдеді. Халықаралық соттың сұрауы бойынша Палестина кең көлемді мәлімдеме ұсынды. БҰҰ-ның фактілерді анықтау миссиясы және бірнеше БҰҰ арнайы баяндамашылары қозғалыс және қол жеткізу саясатында нәсілдік немесе ұлттық тегі бойынша кемсітуге ұшырамау құқығы бұзылғанын мәлімдеді. Израильдіктер кедергіні қолдап, сот ғимаратының жанындағы алаңда 927 терроризм құрбандарының суреттерін ұстады. «Израиль үшін христиандар» ұйымы 11 азаматтың қаза болған №19 автобусты Гаағаға әкелуге көмектесті.

Израиль

2003 жылдың сәуірінде Б'Целем "Израиль оккупацияланған аумақтардағы ауыр адам құқықтары бұзылуларын ақтау үшін қауіпсіздік туралы мәлімдемелерді цинизммен пайдаланды" деді. Басқа нәрселермен қатар, бөгеттің жобасы саяси факторларға негізделген, бөгеттің батысындағы елді мекендерді қалдыруға және діни қасиеттерге баратын жолдарды қорғауға бағытталған – мұның ешқайсысы әскери қажеттіліктермен байланысты емес. Бұл жағдай халықаралық құқық бойынша бүкіл бөгет жобасын заңсыз деп тануы мүмкін. 2004 жылдың 30 маусымында Израильдің Жоғарғы соты Иерусалимнің батысындағы бөгеттің бір бөлігі палестиналықтардың құқықтарын бұзады деген шешім шығарды және қолданыстағы және жоспарланған бөгеттің бағытын өзгертуге бұйрық берді. Алайда, бөгет принципі бойынша заңды деп шешілді және Израиль үкіметінің бұл қауіпсіздік шарасы деген пікірін қабылдады. 2005 жылдың 15 қыркүйегінде Израильдің Жоғарғы соты Израиль үкіметіне бөгеттің бағытын өзгертуді бұйырды, осылайша палестиналықтарға тигізетін зиянды азайту және оны пропорционалды ету керек.

Біріккен Ұлттар Ұйымы

2003 жылдың желтоқсан айында Біріккен Ұлттар Ұйымы Бас Ассамблеясы төтенше арнайы сессияда ЕС 10/14 қарарыны қабылдады. 90 мемлекет мақұлдады, 8 қарсы дауыс берді, 74 қалыс қалды. 2004 жылдың 20 шілдесінде БҰҰ Бас Ассамблеясы ES 10/15 қарарыны қабылдады, онда 150 ел кедергіге қарсы дауыс берді, ал 10 ел дауыс беруден бас тартты. 6 ел қарсы дауыс берді: Израиль, АҚШ, Австралия, Микронезия Федеративтік Штаттары, Маршалл аралдары және Палау. АҚШ және Израиль бұл шешімді де, қарарды да қабылдамады. Еуропалық Одақтың барлық 25 мүшесі қарарға қолдау көрсетті, оған «жол картасы» бейбіт жоспары бойынша ізраилдіктер мен палестиналықтардың міндеттемелерін орындауға шақыру енгізілгеннен кейін.

Палестиналықтардың пікірлері

Палестина халқы мен оның басшылығы бөгетке қарсы тұруға негізінен бірауыздан келіседі. Палестиналықтардың көптеген бөлігі өздерінің егістік жерлерінен, жұмыс істейтін немесе оқитын орындарынан бөлінді, ал Иерусалим маңындағы бөгеттер толыққаннан кейін одан да көбі бөлінеді. Бұған қоса, Израиль үкіметі жариялаған жоспарлы бағыты бойынша, бөгет палестиналық халқының қозғалысын белгілі бір аймақтармен шектеу мақсатында салынған деп қарастырылады. Олар Абу-Дис қаласындағы палестиналық мекемелердің Шығыс Иерусалим маңындағы тұрғындарға қызмет көрсетуіне кедергі келтірілетінін, ал 10 минуттық қашықтықты жүріп өту орнына қақпаға жету үшін 3 сағаттық сапар қажет болатынын, рұқсат болған жағдайда, көпшілікпен толған әскери бекеттен өтіп, содан кейін мақсатты жеріне қайта оралуға тура келетінін айтады. Палестиналық өкілдер, Израильдің солшылдары және басқа да ұйымдардың қолдауымен, бөгет салдарынан туындайтын қиындықтар аффектіленген халық арасында наразылықты күшейтетінін және қауіпсіздік мәселесін шешпей, керісінше ушықтыратынын мәлімдейді. 2006 жылғы қарашада Аль-Манар телеарнасына берген сұхбатында Палестина Исламдық Джихадының жетекшісі Рамазан Салах бөгеттің маңызды кедергі екенін айтып, "Егер ол болмаса, жағдай мүлдем басқаша болар еді" деді. Палестина Ұлттық Әкімдігі АҚШ-ты бөгет құрылысын ынталандырды деп айыптап, былай деді: "АҚШ-тың кепілдіктері палестиналық халық пен араб әлемінің есебінен, заңды палестиналық басшылықтың білмеуімен жасалуда. Олар заңсыз оккупацияны, еврей қоныстарын және апартеид қабырғасын қолдап отыр." 2005-2010 жылдар аралығында жүздеген палестиналықтар мен израильдік белсенділер Билин қаласындағы бөгетке қарсы наразылық акцияларын өткізу үшін әр апта сайын жиналды. Наразылық акциялары кезінде бірнеше палестиналық наразылық білдірушілер Израиль армиясының қолынан қаза тапты. Израиль үкіметінің жасырын қызметкерлері наразылық білдірушілердің кейпіне кіріп, наразылық білдірушілерді тұтқындау үшін сылтау іздеп, Израиль армиясына тас лақтырды. "Аватар" фильмінен кейін өткен наразылық акцияларында наразылық білдірушілер палестиналықтардың күресін, өздерінің отанын шетелдік басқыншылардан қорғауға тиіс на'ви тайпасымен салыстыруға тырысып, на'ви тайпасының кейпін киді. 2013 жылдың 23 желтоқсаны мен 2014 жылдың 5 қаңтары аралығында Лондонда Пикадиллидегі Сент-Джеймс шіркеуінің аумағында қабырғаға қарсы ірі демонстрация өтті. Көрме "Бетлехем ашылды" деп аталды және Израиль қабырғасының материалы мен оның бетіне жазылған граффитилерді көшірген қабырғаның үлкен бөлігін қамтыды. Демонстранттар келушілер мен жолшыбайларға демонстрацияның мақсатын түсіндіру үшін қабырғаның маңында орналасты. Көрнекі плакаттар қабырғаға қарсы наразылықтың мақсатына назар аударды. Әсіресе, Халықаралық соттың 2004 жылғы 9 шілдедегі "Қорғаныс қабырғасы халықаралық құқықты бұзады" деген шешіміне сілтеме жасалды. Демонстрация Нельсон Манделаның қайтысынан кейін бірнеше күн өткен соң өтті, сондықтан плакаттарда Манделаның "БҰҰ апартеидке қарсы күшті ұстаным білдірді. Біз палестиналықтардың бостандығысыз өзіміздің бостандығымыз толық емес екенін жақсы білеміз" деген сөзіне ерекше назар аударылды. 8 метрлік (нақты қабырғаның биіктігімен бірдей) реплика қабырғасын Джастин Батчер, Геоф Томпсон және Дин Уилларс жасады, олар сонымен қатар Солтүстік-Оңтүстік Тіппинг Пойнттан Дебора Бертиннің еңбегін мойындады. Олар келушілерді, әсіресе бейбітшілік тілегін білдіретін граффитилерді жазуға шақырды. Сент-Джеймс шіркеуі демонстрацияға өз аумағында рұқсат берді және шіркеу ғимаратының қабырғамен толығымен жасырылуына келісім берді, Израильдің өз шекарасын қорғау құқығын қолдап, бірақ қабырғаны және оның палестиналықтарға келтірген азаптарын айыптады. Шіркеу мәлімдемесі Дүниежүзілік шіркеулер кеңесінің барлық христиандарға қабырғаға қарсы тұру туралы шақыруына назар аударды.

АҚШ-тың пікірі

2003 жылы Буш әкімшілігі Израильге берілетін несие кепілдіктерін азайтуды қарастырғанда, осы кездегі мемлекеттік хатшы Колин Пауэлл жобаны сынады. Ол: «Егер халық қажет деп тапса, қоршау орнатуға құқылы. Бірақ Израильдің қоршауы басқа елдердің жеріне өткен кезде біз алаңдаймыз», – деді. Израильді қолдайтын Конгресс мүшелері несиелік көмекті қысқарту мүмкіндігін сынады. Мысалы, Коннектикут штатынан демократ сенатор Джо Либерман: «Әкімшілік Израильге көмек көрсетуді тоқтату үшін қатаң тактика қолдануда», – деді. Либерман одақтастар арасындағы бұл әрекетті дұрыс емес деп сынап, «Израиль халқының терроризмнен қорғану құқығы бар, ал осы мақсатқа жету үшін қауіпсіздік қоршауы қажет болуы мүмкін» деп жалғастырды. 2005 жылдың 25 мамырында Буш: «Менің ойымша, бұл қабырға – мәселе. Мен бұл туралы Ариэль Шаронмен әңгімелестім. Батыс жағалауда қабырға тұрғанда палестиналықтар мен Израиль арасындағы сенімді дамыту өте қиын», – деді. Келесі жылы болашақ шекара ретіндегі бөгет мәселесін қарастыра отырып, ол 2004 жылғы 14 сәуірде Шаронға жазған хатында: «Бұл саяси емес, қауіпсіздік бөгеті болуы керек, тұрақты емес, уақытша болуы керек, сондықтан соңғы мәртебе мәселелеріне, соның ішінде соңғы шекараларға кедергі келтірмеуі керек. Сондай-ақ, оның бағыты қауіпсіздік қажеттіліктеріне сәйкес келіп, террористік қызметке қатысы жоқ палестиналықтарға тигізетін әсерін ескеруі керек», – деді. 2005 жылы сол кездегі Нью-Йорк штатының сенаторы Хиллари Клинтон Израильдің Батыс жағалауда салған бөлу қоршауын қолдайтынын және терроризммен күресу міндеті Палестина басшылығына жүктелетінін айтты. «Бұл палестиналықтарға қарсы емес», – деді ол Иерусалим төңірегінде салынып жатқан бөгеттің бір бөлігін аралап көргенде. «Бұл террористерге қарсы. Палестина халқы терроризмнің алдын алуға көмектесуі керек. Олар терроризмге деген көзқарасын өзгертуі керек». 2007 жылы сенатор Чарльз Шумер: «Палестиналықтар мектеп автобустарына және түнгі клубтарға жарылғыш заттармен қаруланған террористерді жібергенше, Израильдің қауіпсіздік қабырғасын салудан басқа амалы жоқ», – деді.

Еуропалық Одақтың пікірі

Еуропалық Одақтың сыртқы саясат жөніндегі басшысы Кэтрин Эштонның сөзіне қарағанда, Еуропалық Одақ бұл кедергіні Палестина жерінде салынған бөлігіне қатысты заңсыз деп есептейді.

Канадалық пікір

Канада үкіметі Израильдің өз азаматтарын террористік шабуылдардан қорғау құқығын мойындайды, соның ішінде өз аумағына кіруді шектеу арқылы және қауіпсіздік мақсатында өз аумағында кедергі орнату арқылы. Дегенмен, ол кедергінің оккупацияланған аумақтарға енуіне және олардың бұзылуына қарсы. Батыс жағалауды (Шығыс Иерусалимді қоса алғанда) "оккупацияланған аумақ" деп есептейтін Канада үкіметі, бұл кедергінің Төртінші Женева конвенциясына сәйкес халықаралық құқыққа қайшы екенін санайды. Ол кедергіге, сондай-ақ оның салынуына дейінгі үйлерді және экономикалық инфрақұрылымды тартып алу мен бұзуға қарсы.

Шекаралық пікірлер

Қалқаның Палестина шабуылдарына қарсы уақытша қорғаныс екені айтылғанымен, көптеген адамдар оны Израильдің болашақ шекаралары туралы келіссөздер үшін маңызды деп санайды. Б'Целемнің мәлімдемесінше, "бөлу қабырғасының жалпы сипаттамалары және оның бағытын анықтауға себеп болған факторлар Израильдің қауіпсіздікке байланысты желеулермен біржақты түрде жағдай жасап жатыр деген ойға жетелейді". The New Republic журналының Израиль тілшісі Йосси Клейн Халеви: "[Ж]асыл желінің ар жағында құрылыс салу, керісінше, палестиналықтар келісімге келмеген сайын – 1937, 1947 немесе 2000 жылдары – Палестинаның мүмкін болатын картасы тарылады дегенді еске салады. Бұл қоршау – ескерту: Палестиналықтар терроризмді тоқтатса және Израильді жою арманынан бас тартса ғана, Израиль оларға өз картасын таңудан бас тартады. Ал Палестина қайта құрылмай, жаңадан жасалып жатқандықтан, оның шекаралары келісе алатын нәрсе" деп жазады. 2000 жылы Израильдің қорғаныс министрінің орынбасары бұл қабырғаның болашақ Палестина мемлекетінің шекарасын белгілейтінін міндетті түрде білдірмейтінін мәлімдеді. 2012 жылы Израиль шекараны жүргізу принциптерін ұсынды деген хабар тарады, ол Батыс жағалаудағы бөлу қабырғасын болашақ Палестина мемлекетімен шекараға айналдыруды көздейді.

Апартеидке ұқсастықтар

Ахмад Хажихосейни, Ислам Конференциясы Ұйымының (ИКҰ) бақылаушысы, қабырға салу және оны күтіп ұстау – апартеид қылмысы екенін, Батыс жағалаудағы палестиналық қауымдастықтарды оқшаулап, Израильдік елді мекендер арқылы палестиналық жерлерді аннексиялауды нығайтатынын айтты. Оңтүстік Африкада апартеидке қарсы күрескен және Иерусалимдегі Халықаралық Христиандық Елшілігінің атқарушы директоры, Оңтүстік Африканың дін қызметкері Малкольм Хеддинг, Батыс жағалаудағы кедергінің апартеидке еш қатысы жоқ, ол толығымен Израильдің өзін-өзі қорғауымен байланысты екенін мәлімдеді. Ол Израильдің палестиналықтармен келісімге келуге ниетті екенін, сонымен қатар либералды демократиялық жүйеде өз араб азаматтарына саяси құқықтар бергенін, бірақ палестиналықтар Израильді құртуға бейілді екенін айтты. Оның сөзіне қарағанда, Оңтүстік Африкада билікті шағын азшылық ұстаған, ал демократия орнағаннан кейін халықты басып алған Ұлттық партия таратылды.

Өнер, кітаптар, фильмдер

Қабырға көптеген суреттер мен жазулар үшін холст ретінде пайдаланылған. Оны "әлемдегі ең ірі наразылық граффитиі" деп атаған. Олардың бір бөлігін (бірақ барлығын емес) израильдіктер, ал кейде палестиналықтар жойды. Палестина тарапындағы граффити, оның болуына қарсы наразылықтың көптеген формаларының бірі болды, бұл кедергіні тоқтатуды талап ету немесе оны салғандарды және оның өміршеңдігін сынау ("Абу-Дис геттосына қош келдіңіз"). 2005 жылдың тамызында британдық граффити суретшісі Бэнкси Палестина тарапындағы бөгетке тоғыз сурет салған. Ол бұл бөгетті "граффитишілер үшін ең керемет демалыс орны" деп сипаттап, 2007 жылдың желтоқсанында Бейтлехемдегі "Сантаның геттосы" үшін жаңа суреттермен қайта келді. "Бейтлехемдегі Сантаның геттосы 2007" көрмесін Бэнкси және басқа да бірнеше суретшілер Батыс жағалаудағы кедейлікке назар аудару және туризмді қолдау мақсатымен ұйымдастырды. Қабырғада басқа суреттермен қатар, оқтан қорғалған жилет киген бейбітшілік голубы, солдатты тексеріп жатқан жас қыз, жеке куәлігін тексеріп жатқан сарбазға қарап тұрған есек бейнеленген. Американдық заманауи суретші Рон Инглиш қабырғаға палестиналық киім киген Микки Маус портреттерін жапсырып, "Енді сіз Диснейлендте емессіз" деген ұранды қосты. 2006 жылдың 21 маусымында Израильде концерт беруге келген Пинк Флойд тобының Роджер Уотерс қабырғаға "The Wall" альбомынан "Қабырғаны бұзу керек" деген фразаны жазды. 2007 жылы француз суретшілері JR және "Марко" "Face2Face" жобасы аясында сол кезде (кем дегенде 2010 жылға дейін) ең ірі заңсыз фотосурет көрмесі деп есептелген шараны ұйымдастырды. Монументаль форматта, қабырғаға ұқсас мамандықтар мен өмір жолы бар израильдіктер мен палестиналықтардың портреттері біріне жақын жабыстырылды. Мақсаты – халықтар арасындағы айырмашылықтарға емес, ұқсастықтарға назар аудару болды. Жоба қабырғаның екі жағындағы Бетлехем, Иерихо, Рамалла және Иерусалим сияқты сегіз қалаға тарады. Кейіннен жоба әлемдегі бірқатар көрмелерде көрсетілді, оның ішінде Италиядағы Венеция биенналесі, Амстердамдағы Foam Musée de la Photographie, Оңтүстік Францияның Арль қаласындағы "Арль кездесулері" жазғы фотосурет фестивалі, Германияның Берлин қаласындағы Artitud, Францияның Париж қаласындағы Artcurial және Швейцарияның Женева қаласындағы Рат мұражайы. JR-дің "Face2Face" сияқты туындылары қазір Токиодағы Уатари Ум мұражайында көрсетілуде. Палестиналық белсенді Фарис Арури бастаған голланд-палестиналық ынтымақтастық аясында интернет пайдаланушылары қауіпсіздік бөгетіне 30 еуролық қайырымдылық жасау шартымен 80 таңбадан тұратын хабарлама жіберуге шақырылды. Расизмді, жеккөрушілікті, зорлық-зомбылықты немесе порнографияны қамтитын хабарламалар қабылданбады. Жиналған қаражаттың үштен екісі әлеуметтік, мәдени және білім беру жобаларына, мысалы, Бір-Зейт қаласындағы Бейбітшілік және бостандық жастар форумының ашық жастар орталығын жаңартуға жұмсалды. Жоба аяқталған кезде, ол әлем бойынша 550 миллион адамға жеткені және қабырғаға 1498 хабарлама жазылғаны хабарланды. "Хабарлама жібер" акциясының ұйымдастырушыларының бірі, голланд театр режиссері Юстус ван Оэль, 2009 жылы қабырғаға іліп қою үшін Оңтүстік Африканың апартеидке қарсы белсендісі және теологы Фарид Эсакқа хат жазуды тапсырды. Нәтижесінде Рамалла қаласының жанында 3 шақырымға созылған, ағылшын тілінде жазылған 1998 сөзден тұратын хат пайда болды, ол Палестина аумақтарындағы жағдайды Оңтүстік Африкадағы апартеид дәуірімен салыстырды. Бөгет 2011 жылы түсірілген "5 сынған камера" атты деректі фильмнің де тақырыбы болып табылады. Бұл фильмде Палестинаның Билин ауылының палестиналық шаруасы Эмад Бурнаттың оқиғасы баяндалады. Ол бастапқыда ұлының балалық шағын бейнелеу үшін бейнекамерасын пайдалануды жоспарлаған, бірақ оның ауылы арқылы салынған израильдік бөлу бөгетіне қарсы қарсылық қозғалысын түсіріп алды. Бұл марапатталған фильм ауыл тұрғындарының және оларға қосылған халықаралық және израильдік белсенділердің бейкүнә наразылықтарының, сондай-ақ оның түсіру барысында камераларының бірінен соң бірі атылып немесе қиратылғаны туралы айтады.

Газадағы кедергілер

Екі ұқсас кедергі, Израильдің Газа секторындағы кедергісі және Израильдің салған 7-9 метрлік (23-30 фут) қабырғасы, Газаны Мысырдан бөліп тұрады (2008 жылдың 23 қаңтарында уақытша бұзылған), қазіргі уақытта Мысырдың бақылауында болып, даулы мәселе тудырады.

Сауд Арабиясы мен Йемен арасындағы бөгет

2004 жылдың ақпан айында The Guardian газеті Йемен оппозициялық газеттері Сауд Арабиясы салған тосқауылды Израильдің Батыс жағалаудағы тосқауылмен салыстырғанын хабарлады, ал The Independent газетінде "Араб әлемінде Израильдің Батыс жағалаудағы "қауіпсіздік қоршауын" ең көп сынаған Сауд Арабиясы, Йеменмен кеудесін қоршаған, нашар қорғалған шекарасында тосқауыл тұрғызу арқылы Израильдің мысалын тыныш түрде қайталап келеді" деген мақала жарияланды. Сауд Арабиясының шекара күзетінің басшысы Талал Анкави Израильдің Батыс жағалаудағы тосқауылмен салыстыруды жоққа шығарды: "Трубалар мен бетоннан жасалған тосқауылды ешқандай жағдайда бөлу қоршауы деп атауға болмайды. Йеменмен шекарада салынып жатқан нәрсе – кіру және контрабанданы болдырмау мақсатындағы қорғаныс қабырғасы", - деді ол. "Бұл ешқандай қабырғаға ұқсамайды".

Карталар

Батыс жағалаудағы кедергінің 2012 жылғы жағдайы, соның ішінде салынып жатқан, тоқтатылған немесе бұзылып жатқан бөлімдері, сондай-ақ қай бөлімдер қабырға екендігі көрсетілген. 2012 жылдың тамызы, Женева бастамасы.
Батыс жағалауға кіру шектеулері (10.4 МБ!). 2012 жылдың желтоқсаны, OCHAoPt, Map Centre
Гуманитарлық атлас 2012 (49.1 МБ!). 2012 жылдың желтоқсаны, OCHAoPt, Map Centre
Кедергі маршруты. 2008 жылдың шілдесі, OCHAoPt
2012 жылдың маусымы, B'Tselem
Батыс жағалаудағы ажырату кедергісі. 2006 жылдың сәуірі, B'Tselem, MidEastWeb, Израиль қауіпсіздік кедергісінің ("Қабырға") картасы – Қазіргі жағдай (2006)
2005 жылдың наурызы, OCHAoPt, web.archive.org
Батыс жағалаудағы жабылулар (2.5 МБ). 2003 жылдың желтоқсаны, OCHAoPt
Израиль қауіпсіздік кедергісі ("Қабырға") – Қазіргі жағдай (2005) және эволюциясы. 2005 жылдың ақпаны мен 2003 жылдың тамызы, MidEastWeb
Кім кірді, кім шықты (атаулар иврит тілінде). 2003 жылдың қазаны, Ma'ariv, MidEastWeb, "Тарихи құжаттың алғашқы жариялануы: Ажырату қоршауының соңғы маршруты"
Алғашқы жоспар. 2002 жылдың мамыры, Haaretz, MidEastWeb сайтында.