Диана Роуден: Ұлыбританияның тыңшысы және Француздық қарсыласы

Кіріспе

Британдық тыңшы агент (1915–1944)

Диана Хоуп Роуден (31 қаңтар 1915 – 6 шілде 1944) Әйелдер көмекші әуе күштерінде қызмет етті және Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританияның құпия Арнайы операциялар атқарушы ұйымының (SOE) агенты болды. Роуден SOE-нің оккупацияланған Франциядағы «Акробат» желісінің мүшесі болды, ол Гестапоға ұсталғанға дейін курьер болып жұмыс істеді. Одан кейін ол Натцвайлер-Струтхоф концлагерінде атылды.

Ерте өмір

Англияда туған Роуден, майор Олдред Клемент Роуденнің (Британ армиясы) және оның әйелі Мюриел Кристиан Мейтленд Макгилл Крайтонның қызы болды. Олар 16 шілдеде 1913 жылы Лондонның сәнді Мэйфэр ауданындағы Сент-Маркс шіркеуінде неке қиды. Неке сәтті болмады және ол әлі кішкентай кезінде ата-анасы ажырасып, анасы және екі інісі – Морис Эдвард Альфред пен Сесил Уильям Олдредпен бірге Францияның оңтүстігіне көшіп кетті. Себебі, Англияға қарағанда онда аз табыспен де жақсы өмір сүруге болады еді. Ол және оның інілері көп уақытын жағажайда, балық аулап, қайықпен жүзіп, суға түсіп, желкенмен сырғанап өткізді. Роуденнің туысы Марк Четвинд Стейплтон Роуден балаларымен қызыққанда олардың жасырынбау ойыны ойнағанын еске алады, сондай-ақ Беркхемстед орманында велосипед тебуді еске алады. Алпыс жыл өткен соң ол Роуденді "біршама еркек мінезді", қызғылт шашты, бетіне күйме дақтары бар, тістері аздап ішке қарай шығыңқы деп есіне алды. Оның анасы ерекше мінезді әйел болған, оның жүрегінде (Марк) "көп жағдайда қызықты, бірақ сөйлегеніне және кімге сөйлегеніне аса мән бермейтін, тілге келгенде өткір және тікенді" екендігі сақталған. Францияда тұрғанда, Роуден ханымды жергілікті тұрғындар, оның әпкесінің айтуынша, "ессіз ағылшын әйел" деп атаған. Роуден француз Ривьерасындағы Санремо мен Канн қалаларындағы мектептерде оқыды, бірақ оның отбасы көп ұзамай Англияға оралып, Шығыс Сассекстегі Мейфилдке жақын орналасқан Хэдлоу Даунға қоныстанды. Ол Лимпсфилдтегі Манор Хаус мектебінде білімін жалғастырды, себебі Роуден ханым, оның жүрегінде, Францияда Роуден алған білімнің толық еместігін ағылшын білімімен толықтыруды жөн санады. Манор Хаус төменгі төбелердің арасында орналасқан. Роуденмен бір бөлмеде тұрған (Элизабет Николас) қыз кейін ол жерді "сия мен бордың иісі, гүлзарлардың маңындағы аралардың жалқау гулы, қысқы аспанға қарап тұрған қараңғы және ақ қақпалар" деп еске алды. Кейін Роуден туралы кітап жазған Элизабет ("Өлім мақтан тұтпасын") Роуденнің мектептегі өмірдің шектеулеріне қатты ренжігенін еске алды. "Ол оның бір бөлігі болды, бірақ ешқашан оның құрамына кірген жоқ. Ол біз үшін тым ересек еді. Біз әлі де ақ блузка киген, ойын-сауықтармен, дау-жанжалдармен және әзілдермен айналысатын мектеп оқушылары едік. Ол бұрыннан-ақ ересек болды және біздің көңіл көтерулерімізден алыс қалды; менің ойымша, ешқайсымыз оны жақсы білген жоқ." Бірнеше жылдан кейін Элизабет Роуден ханымнан Диананың алғашқы жылдары туралы естіп таң қалды, "теңіз кірпісі" ретінде, Sans Peur палубасында балық аулағанда ояту үшін үлкен аяғына арқан байлап, балық аулап, "көңілді сенімділікпен балықты ішек-қарнынан тазалап, сауда жасап, той жасап, кішкентай қайықпен ойсыз шеберлікпен жүзіп жүрді". Элизабетке Роуденнің мінезіндегі өзгеріс, спонтандылықтан тартымдылыққа дейін, Суррейдегі сарайға көшуімен түсіндірілді, онда ол Францияда өткізген өмірін, яхтаны, теңізді, Жерорта теңізінің жылы күнін және оның қарапайым, абайсыз, болжауға болмайтын серіктерін сағынды. 1933 жылы, Роуден жеткілікті білімді деп есептелген кезде, егер толығымен бітірмеген болса да, ол анасымен бірге Францияға оралды (екі ұлды Англиядағы мектепте қалдырды) және Сорбоннаға оқуға түсті, сондай-ақ бос журналистикамен айналысты.

Born in England, Rowden was the daughter of Major Aldred Clement Rowden (British Army) and his wife, Muriel Christian Maitland Makgill Crichton, whom he married on 16 July 1913 at St Mark's, North Audley Street in London's fashionable Mayfair district. The marriage was not successful and her parents separated when she was still a young child, whereupon she moved with her mother and two younger brothers, Maurice Edward Alfred and Cecil William Aldred, to southern France as a small income went farther there than in England. She and her brothers spent much of their time there on the beach, fishing and boating, swimming and gliding. Rowden's cousin, Mark Chetwynd Stapylton, remembers playing games of hide and seek with the Rowden children when they came to visit and bicycle rides on Berkhamsted Common. Sixty years later he was left with a faint impression of Rowden as "a bit of a tomboy", reddish haired, freckled, with slightly protruding teeth. Her mother was apparently an eccentric who was remembered by her nephew (Mark) as "amusing even if possessing a somewhat caustic – and biting – wit and not much worried about what she said and to whom". When living in France Mrs Rowden was known to locals, according to her sister, as "the mad Englishwoman". Rowden attended schools in Sanremo and Cannes on the French Riviera, but her family soon returned to England, settling at Hadlow Down, near Mayfield, East Sussex, where she continued her education at Manor House school in Limpsfield, Surrey, as Mrs Rowden was, according to her nephew, mindful enough of her parental responsibilities to finish off the haphazard schooling Rowden had in France with a proper English education. The Manor House was set beneath a low line of hills. A girl who shared a room with Rowden (Elizabeth Nicholas), remembered the place later in terms of "the smell of ink and chalk dust, the lazy drones of bees around the flower beds, goal posts pointing bleak and white towards a winter sky." Elizabeth, who would later write a book about Rowden (Death Be Not Proud), remembered how bitterly Rowden resented the restrictions of life at school. "She was of it, but never part of it. She was", she thought later, "too mature for us. We were still schoolgirls in grubby white blouses concerned with games and feuds and ha ha jokes. She was already adult, and withdrawn from our diversions; none of us, I think, ever knew her." Elizabeth was amazed to learn years later from Mrs Rowden about Diana's early years "as a sea urchin", napping on the deck of the Sans Peur with a line tied around her big toe to wake her if a fish bit, gutting her catch "with a cheerful confidence, marketing, carousing, sailing a small boat with reckless skill. "It seemed to Elizabeth that the change in Rowden's personality from spontaneity to reserve was explained by the change of scene to a manor in Surrey where she longed for the life she had led in France, "for the yacht and the sea and the warm sun of the Mediterranean and her raffish, careless, unpredictable companions." In 1933, when Rowden was considered sufficiently educated, if not entirely finished, she returned to France with her mother (leaving the two boys at school in England) and enrolled at the Sorbonne, and tried her hand at freelance journalism.

Қызыл Крест ВААФ-қа (1940-43)

1940 жылы Германия Францияға басып кірген кезде ол француз Қызыл Кресімен қызмет етуге ерікті болды және Англо-американдық жедел жәрдем бөліміне тағайындалды. 1940 жылы мамыр айында одақтастардың күйреуі оның Франциядан эвакуациялануына кедеріс келтірді, ол 1941 жылдың жазына дейін Францияда қалды. 1941 жылы қыркүйекте ол Әйелдердің көмекші әуе күштеріне (WAAF) қосылды, Әуе штабының бастығы департаментінде барлау жұмыстары бойынша бөлім офицерінің көмекшісі болып жұмыс істеді, ал 1942 жылдың шілдесінде Моретон-ин-Маршқа жіберілді, онда ол бөлім офицері болып тағайындалды. Батыстағы елдегі ауруханада шағын операциядан кейін қалпына келген кезде Роуден француз бөлімінде жұмыс істеген сауығып жатқан ұшқышпен (эскадрилья басшысы Уильям Симпсонмен) кездесті. Ол алғаш рет Арнайы операциялар атқарушы тобының назарына Гарри Спорборгтың, аға қызметкердің, оның іс қағаздарын көріп, оны өзінің хатшысы етіп тағайындауды сұрағанда ілікті, бірақ ол бұл кезде WAAF-қа қосылып, әскери оқуын бастаған еді. Симпсон SOE үшін жартылай уақыт жұмыс істеді және ол Францияға оралу және қарсылық қозғалысына қатысу ниетін талқылады, бұл оны Бейкер көшесіндегі әріптестеріне (SOE Бейкер көшесінің батыс жағының көп бөлігін алып жатты, сондықтан олар "Бейкер көшесінің ережесіздері" деп аталды) айтуға себеп болды.

Арнайы операциялар басқармасы (1943-1944 жж.)

1943 жылдың наурыз айының басында ол SOE F бөлімінің офицерімен алдын ала сұхбаттасуға шақырылды, сұхбаттасушы оған жақсы әсер қалдырды. Ол "Францияға оралып, немістерге қарсы жұмыс істеуге өте құштар" екені айтылды, және F бөлімінің басқа қызметкерлері оны көргеннен кейін, ол іздеген мүмкіндік беріледі деп шешім қабылданды. 18 наурыз 1943 жылы ол ресми түрде 10-шы әуе барлау бөліміне жіберілді, бірақ іс жүзінде SOE-ге жіберілді. Оның жаттығу туралы есебінде "өте епті емес", бірақ "батылдығы мол" және "физикалық жағдайы жақсы" деп сипатталды. Оның ең жақсы пәндерінің бірі – далалық дағдылар, онда ол "керемет іздер қалдырды". Ол "жақсы атып, қарудан қорқудың жоқ", "граната лақтыру – өте жақсы". Оның оқытушысы оны "өте жауапкершілігі жоғары" және "оқытуға ыңғайлы оқушы" деп тапты. Командирдің есебінде ол "ерекше қоспа. Көп жағынан өте зиялы, бірақ жаңа нәрсені үйренуге өте жайпақ" делінген. Ол техникалық егжей-тегжейлермен қиналды және оның сигналдауы өзіне де, басқаларға да қайғылы болды, оған табандылық танытуға тұрмайды, себебі ол оны тек ашуландырады. Ол ешқандай нәрсеге жеңілуді ұнатпайды, сондықтан осы жерде көптеген ашу-ызаны бастан өткерген болуы керек. Ол: "Менің ойымша, ол курстан ләззат алды және пайдалы болуы мүмкін", - деп қорытындылады. 9 маусым 1943 жылы Роуден өзінің алғашқы миссиясына бұйрық алды, ал бір аптадан кейін, 16/17 маусым түнінде, ол Анжеден солтүстік-шығысқа қарай бірнеше шақырым жердегі Луара аңғарындағы ай жарығындағы шабындыда Лизандерден шықты. Бірнеше минуттан кейін Сесили Лефорт және Нур Инаят Хан тағы екі агент қонды. Францияның әртүрлі бөліктеріндегі әртүрлі желілерді (сондай-ақ ұйымдар) ұйымдастырушылар үшін курьер ретінде жұмыс істеуге жіберілген үш әйелді F бөлімінің әуе қозғалысы жөніндегі офицері Анри Дерикур ұйымдастырған қабылдау тобы күтіп алды және олар тез арада өздерінің бағыттарына бет бұрды. Роуден Дижонның оңтүстік-шығысында және Швейцария шекарасының батысында орналасқан Юра тауларының аймағына Джон Реншо Старр басқаратын Акробат желісінің ұйымдастырушысы үшін жұмыс істеуге жіберілді. Оның құжаттары Джульетта Тереза Рондо деген жасырын есіммен жазылған. Әріптестері арасындағы оның іс жүзіндегі аты – Полетт, ал Лондонға жіберілген хабарламалардағы кодтық аты – Капеллен. Ол сауда үйінің артқы жағындағы кішкентай бөлмеде тұрды, қажет болған жағдайда, көрінбеу үшін төбеге шыға алатын. Оның негізгі міндеті – басқа агенттерге және астыртын қызметкерлерге хабар жеткізуші курьер болып жұмыс істеу, ол үнемі велосипедпен, көбінесе Пайнс шекарасындағы көршілес жолдармен саяхаттайтын, сондай-ақ Марсель, Лион, Безансон, Монбельяр және тіпті Париж сияқты қалаларға агенттерге нұсқаулар жеткізіп, олардың хабарламаларын W/T операторына (Джон Янг) беру үшін қайтарып әкелетін. Янг француз тілін нашар білетін шотланд болғандықтан, Роуденнің міндеттеріне оны француз тілін сөйлеуге мәжбүр болмауы үшін оны бірге алып жүру кірді. Марсельге жасаған сапарының бірінде неміс полициясы пойызға мініп, құжаттарды тексеруді бастады, сондықтан ол өзінен өткенше, әжетханада жабылып қалды. Роуден жергілікті макилермен танысты, олар оны қорқынышсыз деп сипаттады. Ол түнде айға жарық далаға қарсылық көрсетушілермен кездесуге шығып, ұшақтарға парашютпен қару-жарақ, оқ-дәрілер мен жарылғыш заттарды түсіруге жол көрсету үшін жалынды шамдар мен фараларды орнатты. Осы жарылғыш заттардың кейбіреулері Монбельяр қаласына жақын Сошодағы "Пежо" зауытын саботаж жасау үшін пайдаланылды, ол Вермахт үшін танк мұнараларын және Люфтваффе үшін қозғалтқыш бөліктерін шығарып тұрды. Достасқан бомбалаушылардың шабуылы зауытқа зақым келтіре алмады және қалада жүздеген азаматтардың өліміне әкелді, сондықтан Гарри Ре (Сезар деп аталған SOE агенты) зауыттың жергілікті директорына (Пежо отбасының мүшесі) жақындады және оны зауытта саботаж жасауға көндірді, әйтпесе тағы да көп өлімге әкелуі мүмкін еді. Келгеніне бір ай болмай-ақ Старр қос агенттің сатқынынан тұтқындалды, сондықтан Янг пен Роуден қашып кетті. Роуден қысқа уақытқа Эпидегі шағын бистрода және дүкенде баспана тапты. Үш аптадан кейін Эпиде ол Янгқа қосылды, бұл олардың соңғы жасырын орны болды, оған Жаңер Дубри отбасы көмектесті, ол қарт жесір, оның ұлы мен қызы, Джуфтер мен Паулилер, оның екі қызы және күйеулерінен тұрды. Олар бірге Клерво-ле-Лакс сыртындағы жергілікті арақзауытын иеленді, ол Лон-ле-Сонье қаласынан шамамен 15 километр қашықтықта орналасқан. Тамыз айында Роуден мен Янг Джуфтерлердің үйінде орналасты. Оның сипаттамасы таратылғандықтан, Роуден шашын бояды және оны кию тәсілін өзгертті, киімдерін ауыстырып, басқаларын қарыздады. Ол Полетт кодын да тастап, Марсель есімін қабылдады. Ол үй шаруасында көмектесті, ал Джуфтер балалары оны жақсы көріп, олармен бірге ойын ойнады және үйдің сыртындағы бөлшектермен сырғанады, ал Мадам Джуфтер оны еркектей мықты және балаша шаршамайтын деп ойлады.

In early March 1943, she received an invitation to a preliminary interview with an officer of SOE F Section, during which the interviewer was favourably impressed. It was duly noted that she was "very anxious to return to France and work against the Germans", and after she had been seen by other members of F Section staff, it was decided that she would be given the chance she had been looking for. She was officially posted to Air Intelligence 10, actually seconded to SOE, on 18 March 1943, and immediately sent off to training. Her training report described her as "not very agile", but with "plenty of courage", and "physically quite fit". One of her best subjects was fieldcraft, in which she "did some excellent stalks". She was "a very good shot, not at all gun shy. Grenade throwing, very good". Her instructor found her "very conscientious" and "a pleasant student to instruct". Her commandant's report described her as a "strange mixture. Very intelligent in many ways but very slow in learning any new subject". She had trouble with technical details and her signalling was described as a grief to herself and others, not worth while persevering with as it only discourages her. She hates being beaten by any subject, so must have got through a lot of hate down here." He concluded, "I think she has enjoyed the course and could be useful." On 9 June 1943, Rowden received orders for her first mission, and a week later, on the night of 16/17 June, she stepped out of a Lysander on a moonlit meadow in the Loire Valley a few miles north east of Angers. Within minutes two other agents, Cecily Lefort and Noor Inayat Khan, had landed. The three women, who had been sent to operate as couriers for the organizers of various circuits (also known as networks) in different parts of France, were met by a reception committee organized by F Sections' air movements officer, Henri Déricourt, and quickly spirited to their destinations. Rowden was bound to the area of the Jura Mountains south east of Dijon and just west of the Swiss border to work for the organizer of the Acrobat circuit, led by John Renshaw Starr. Her papers were in her cover name of Juliette Thérèse Rondeau. Her name in the field among fellow agents was Paulette while her code name in messages to London was Chaplain. She lived in a small room at the back of the Hôtel du Commerce with access to a roof if she had to leave in a hurry without being seen. Her primary was acting as a courier delivering messages to other agents and members of the underground, and she would travel constantly, mostly by bicycle over the neighbouring roads bordering the Pines, but would also deliver instructions to agents as far afield as Marseille, Lyon, Besançon, Montbéliard, and even Paris, and bring their messages back to the W/T operator (John Young) for transmission. Young was a Scotsman who spoke poor French, so Rowden's duties included escorting him around so he would not have to speak French. On one of her trips to Marseille the German police boarded the train and began inspect papers, so she locked herself in the W/C until they had passed through her car. Rowden got to know the local maquis who described her as without fear – sans peur. She went out at night to meet local members of the resistance in the moonlit fields, setting flares and shining flashlights to guide in the planes with parachute drops of arms, ammunition and explosives. Some of these explosives were used to sabotage the Peugeot factory at Sochaux, near the town of Montbéliard, which had been turning out tank turrets for the Wehrmacht and engine parts for the Luftwaffe. A raid by Allied bombers had failed to damage the factory and caused hundreds of civilian deaths in the town, so Harry Rée (an SOE agent known as César) approached the local director of the factory (a Peugeot family member) and convinced him to facilitate sabotage at the factory as the alternative was another bombing raid that could cause many more deaths. Barely a month after her arrival, Starr was arrested, betrayed by a double agent who had infiltrated the circuit, so Young and Rowden were on the run. Rowden briefly sheltered in a little bistro and shop at Epy. After three weeks at Epy she joined Young in what would be their last hideout thanks to the help of the Janier Dubry family, which consisted of an elderly widow and her son and daughter in law of the family name, and her two daughters and their husbands, the Juifs and the Paulis. Together they owned a local sawmill outside Clairvaux les Lacs, a village about 15 kilometres from the town of Lons le Saunier. In August Rowden and Young were established in the house of the Juifs. Since her description had likely been distributed, Rowden dyed her hair and changed the way she wore it, got rid of the clothes she had been wearing and borrowed some others. She also dropped the codename Paulette and assumed the name Marcelle. She helped around the house while the Juif children loved her as she joined in their games and went tobogganing with them down the log slide outside the house, and to Madame Juif she seemed as tough as a man and as tireless as a child.

Фельджандармерияның рейдi

Қарашада Янг Бенуа есімді жаңа агенттің келетіні туралы хабар алды. Бенуа жақын жердегі үйге келді де өзін таныстырды, сосын М. Жаниер Дубри оны Лон-ле-Сауньеге бір портфель алу үшін алып кетті, ал Роуден де олармен бірге болды. Лонста олар Сент-Амурдан қарсылық көрсетуші Анри Клеркпен кездесіп, онымен бірге «Страсбург» кафесінде шай ішті, ол аталған аймақтың почта жөнелту пункттерінің бірі болатын. Олар сол күні сағат алты шамасында үйге оралып, кешкі аспаздық дайындалып жатқан мадам Джуфпен сөйлесіп отырғанда, есік күшпен ашылып, бөлме автоматтармен қаруланған неміс әскери полициясы – фельдгендармерияға толып кетті. Роуден, Янг және Бенуа қолғаппен байланыстырылып Лонсқа әкелінді, бірақ кейін «жалған Бенуа» деп белгілі болған ол, немістердің бір бөлігімен бірге қайтып келіп, отбасыға қару көрсетіп, сымсыз құрылғы мен кристалдарын беруді талап етті. Немістер үйді тінткен кезде бірнеше рет қабырғаға оқ атты, бірақ ештеңе таба алмады. Янг сымсыз құрылғыны жасырып, кейін жергілікті қарсыластарға тапсырды. Ал мадам Джуф Янгтың пальтосынан радио кристаллын алып, ешкім көріп тұрмағанда, нәрестенің төсегінің астына тығып қойды. Бенуа мен немістер үйдегі құнды заттарды тонап, мадам Полиді де өздерімен алып кетті, ол соғыс аяқталғаннан кейін Равенсбрюктен босатылып қайтып келді. Соғыс бітіскен соң Жаниер Дубри отбасы Роуденді қайта көретінін немесе кемінде хат алатынын күтті, бірақ одан ешқандай жаңалық болмады. Роуден соғыстан кейін өзінің формасында және үлкен американдық машинасында қайтып келетінін айтатын, ал шатоға жаяу көтерілудің орнына, олар төбені зымырандай атып өтетінін жеткізді. Лонстан Роуденді келесі күні Парижге алып кетіп, екі апта бойы Авеню Фоштағы Гестапо штаб-пәтерінде ұстады. 1943 жылдың 5 желтоқсанында оны Паристің оңтүстігіндегі шамамен бірнеше шақырым жерде орналасқан, сұр түсті қамал сияқты Фресне түрмесінің әйелдер бөліміндегі камераға қамады.

Германияға көшіп бардым

1944 жылдың 13 мамырында Роуден, тағы үш тұтқынға алынған әйел SOE агенттері – Андре Боррель, Вера Ли және Соня Олшанецкимен бірге Фреснеден Авеню Фошкаға көшірілді. Олармен бірге Йоланде Бикман, Мадлен Дамермент, Элиан Плевман және Одетт Сансом есімді тағы төрт әйел болды, барлығы да F бөлімінің агенттері еді. Сол күні оларды теміржол стансасына алып барды, және пойызға отырғанда әрқайсысы күзетшіге кісен салынды. Сансом соғыстан кейінгі сұхбатында былай деді:

Біз осы сапарды бірге қорқынышпен бастадық, бірақ бәріміз ең бастысы бірге қаламыз деген үмітте болдық. Бізге бәрімізге де жағдайдың қалай болатынын білуге мүмкіндік болды, ешкім көп нәрсе күткен жоқ, бізді өлімге кесуі мүмкін екенін жақсы білдік. Өлім жазасына ресми түрде кесілген жалғыз адам мен болдым. Қалғандары емес. Бірақ, әрқашан бір керемет нәрсе болады деген үміт бар. Әйелдер Германияға келгеннен кейін, Карлсруэдегі (Justizvollzugsanstalt Karlsruhe) түрмедегі бөлек камераларға жайғастырылды. Сансом үш жылдан бері түрмеде отырған әйелмен бірге болды, себебі оның өзінің қызы (Гитлерюгендінің мүшесі) оны Би-би-си радиосын тыңдағаны үшін және Ехоба куәгерлеріне қатысы бар екені үшін жамандаған. Агенттерге басқа тұтқындармен салыстырғанда ешқандай айырмашылық жасалмады – концентрациялық лагерьдегілерге қарағанда жағдайы жақсырақ болды – және уақыт өткізу үшін картопты қабылдау, тігіс сияқты қолмен жұмыс істеуге берілді. Кейде олар биік терезелер арқылы Германия ішіндегі нысаналарға бет алған одақтас бомбалаушыларының шуын еститін, сондықтан әуе шабуылынан қаза табу мүмкіндігі болғанымен де, олар үшін жағдай жақсы болатын. Соғыс аяқталуға жақын екені анық көрінді және олар жақын арада одақтастар тарапынан босатылатынын күтуге болады.

Натцвайлер-Струтхофтағы өлім жазасы

1944 жылдың 6 шілдесінде таңғы сағат бес пен алтының арасында, Карлсруэге келгеннен кейін екі ай өтпеген кезде, Боррел, Ли, Олшанецки және Роуден қабылдау бөлмесіне жеткізіліп, жеке заттары қайтарылып, екі гестапо қызметкеріне тапсырылды. Олар оларды 100 шақырым оңтүстік-батысқа жабық жүк көлігімен алып жүрді. Әйелдердің келуі күтпеген болып шықты, сондай-ақ әйелдерді сүйемелдегендердің бірі төрт әйелді дереу атқылау туралы бұйрық берді. Лагерьде әйелдер сирек кездесетін болғандықтан, олардың келгені неміс күзетшілері мен тұтқындардың назарын бірден аударды. Төрт әйелді СС қызметкерлері лагерьдің ортасынан төменгі жағындағы камералар блогына алып барды және сол түні кешкі уақытқа дейін ұстады. "Олардың сыртқы түріне қарағанда, бұрын лагерьде болмағандары байқалады", - деді бір француз тұтқыны. "Олар жас көрінеді, жақсы күтімделген, киімдері жаман емес, шаштары тарақталған, әрқайсысының қолында бір зат бар еді". Төрт әйел бастапқыда бірге ұсталды, бірақ кейін жеке-жеке камераларға жайғастырылды. Олар аурухана терезелері арқылы бірнеше тұтқынмен, соның ішінде бельгиялық тұтқын, доктор Жорж Бугартспен байланыса алды. Ол әйелдердің біріне (кейін фотосурет арқылы Боррел екені анықталды) терезе арқылы темекі жіберді. Боррел оған ақшасы бар кішкентай темекі қалтасын лақтырды. Бельгиялық армия дәрігері Альберт Гериссе, Марсельдегі Пэт О'Лири қашқындар желісін басқарған, Боррелді өзінің бұрынғы көмекшісі ретінде таныды. Ол басқа әйелмен бірнеше сөз айтысты, ол өзінің ағылшын екенін (Ли немесе Роуден) айтты, содан кейін ол камера блогының ішіне жоғалып кетті. Төрт әйелді атқылауға қатысқан адамдардың соғыстан кейінгі сотта, Гериссе ауруханада болғанын және әйелдерді СС күзетшілерінің камера блогынан (Zellenbau) бірнеше метр қашықтықтағы крематорийге алып бара жатқанын көргенін мәлімдеді. Ол сотқа былай деді: "Мен төрт әйелді крематорийге бірінен соң бірі бара жатқанын көрдім. Біреуі кетті, екі-үш минуттан кейін тағы біреуі кетті". Крематорий орналасқан ғимараттың ішінде әр әйелге медициналық тексеру үшін киімдерін шешуге бұйрық берілді, дәрігер олардың біріне тифке қарсы вакцинация деп айтқан инъекция жасады, бірақ шындығында бұл 10 мл фенолдің дозасы еді, дәрігердің пікірінше, ол өлімге алып келеді. Инъекциядан кейін әйел есінен танып қалған соң, оны крематорий пешіне салды. Гериссе былай деді: "Ертесіне күні крематорийді басқаратын неміс тұтқыны маған пеш есігі әрқашан ашылғанда шырылдың естілетінін түсіндірді, бұл пешке дене салынғанын білдіреді. Мен төрт рет отты көрдім". Ату кезінде есік сырттан құлыпталған, бірақ есіктің үстіндегі кішкентай терезеден дәлізді көруге болады, сондықтан ең жоғары төсектегі тұтқын көргендерін үнемі баяндап отыратын. Гериссе сөз еткен тұтқын - Франц Берг, ол крематорийде көмекші болып, сол түні отты жаққан, содан кейін оны екі басқа тұтқынмен бөлмеге қайтарған. Берг былай деді: "Төртінші әйелді пешке итеру кезінде күрес болғанын бірнеше куәгер айтқан. Польшалық тұтқын Уолтер Шульцтің айтуынша, СС-тің медициналық қызметкері (Эмил Брюттель) оған былай деді: "Соңғы әйел пешке жартылай кіргенде (аяқтарын алдымен пешке салды), ол есін жиып, қарсылық көрсетті. Сол жерде жеткілікті адам болғандықтан, олар оны пешке итеріп жіберді, бірақ ол қарсылық көрсетіп, [Питер] Штраубтың бетін тырнап алғаннан кейін ғана". Келесі күні Шульц лагерьдің жазалаушысының (Штраубтың) беті қатты сырықтанғандығын байқады. Лагерь дәрігері (Вернер Род) соғыстан кейін атқыланды. Франц Берг бес жылға, Штрауб 13 жылға бас бостандығынан айырылды, бірақ екеуі де басқа қылмыс үшін басқа сотта өлім жазасына кесілді және Родпен бір күні дарға асылды. Лагерь командирі (Фриц Хартженштейн) өмір бойына бас бостандығынан айырылды; кейін ол Францияда өлім жазасына кесілді және өлім жазасын күтіп жүріп қайтыс болды.

Some time between five and six in the morning on 6 July 1944, not quite two months after their arrival in Karlsruhe, Borrel, Leigh, Olschanezky and Rowden were taken to the reception room, given their personal possessions, and handed over to two Gestapo men who then escorted them 100 kilometres south west by closed truck to the Natzweiler Struthof concentration camp in France, where they arrived around three thirty in the afternoon. The women's arrival was apparently unexpected as was the order by one of the women's escorts that the four women were to be executed immediately. As women were a rarity in the camp their presence immediately attracted attention from both German guards and prisoners. The four women were led through the center of the camp down to the cellblock at the bottom of the camp by SS men and held there until later that night. "One could see from their appearance that they hadn't come from a camp," said a French prisoner. "They seemed young, they were fairly well groomed, their clothes were not rubbish, their hair was brushed, and each had a case in their (sic) hand." The four women were initially together but later put into individual cells. Through the windows, which faced those of the infirmary, they managed to communicate with several prisoners, including a Belgian prisoner, Dr Georges Boogaerts, who passed one of the women (whom he later identified as Borrel from a photograph) cigarettes through the window. Borrel threw him a little tobacco pouch containing some money. Albert Guérisse, a Belgian army physician who had headed the Pat O'Leary escape line in Marseille, recognized Borrel as one of his former helpers. He exchanged a few words with another of the women, who said she was English (Leigh or Rowden) before she disappeared into the cellblock building. At the post war trial of the men charged with the execution of the four women, Guérisse stated that he was in the infirmary and had seen the women, one by one, being escorted by SS guards from the cellblock (Zellenbau) to the crematorium a few yards away. He told the court: "I saw the four women going to the crematorium, one after the other. One went, and two or three minutes later another went." Inside the building housing the crematorium, each woman in turn was told to undress for a medical check and a doctor gave her an injection for what he told one of them was a vaccination against typhus, but was in fact a 10 cc dose of phenol which the doctor believed was lethal. When the woman became unconscious after the injection, she was inserted into the crematorium oven. Guérrise said, "The next morning the German prisoner in charge of the crematorium explained to me that each time the door of the oven was opened, the flames came out of the chimney and that meant a body had been put in the oven. I saw the flames four times." The door was locked from the outside during the executions, but it was possible to see the corridor from a small window above the door, so the prisoner in the highest bunk was able to keep up a running commentary on what he saw. The prisoner Guérisse referred to was Franz Berg, who assisted in the crematorium and had stoked the fire that night before being sent back to the room he shared with two other prisoners before the executions. Berg said:

More than one witness talked of a struggle when the fourth woman was shoved into the furnace. According to a Polish prisoner named Walter Schultz, the SS medical orderly (Emil Brüttel) told him the following: "When the last woman was halfway in the oven (she had been put in feet first), she had come to her senses and struggled. As there were sufficient men there, they were able to push her into the oven, but not before she had resisted and scratched [Peter] Straub's face." The next day Schultz noticed that the face of the camp executioner (Straub) had been severely scratched. The camp doctor (Werner Rohde) was executed after the war. Franz Berg was sentenced to five years in prison and Straub to 13 but both received the death penalty in another trial for a different crime and were hanged on the same day as Rohde. The camp commandant (Fritz Hartjenstein) received a life sentence; he was later sentenced to death in France and died awaiting execution.

Марапаттар мен құрметтер

Роуден қайтыс болғаннан кейін, британ үкіметі оны МБЭ орденімен марапаттады (кейін бұл орденнің қайтыс болған адамдарға берілу саясатына байланысты алынып тасталды) және «Депеште айтылды» тізіміне енгізілді, ал француз үкіметі оған 1939-1945 жылдарғы «Круа-де-Герр» орденін берді. Ол Эдинбург қалашығындағы және Раннимед ескерткішінде еске алынады. Сонымен қатар, ол Англияның шығысындағы Бедфордшир графтығындағы Темпсфорд ауылындағы Темпсфорд ескерткішінде және Моретон-ин-Марш қаласындағы соғыс ескерткішінде де еске алынады. Кейінірек орнатылған SOE агенттерінің ескерткіші Ламбет Палас Роудта (Вестминстер, Лондон) барлық SOE агенттеріне арналған. Ол қайтыс болған концлагерь қазір француз үкіметінің тарихи орны болып табылады: осы орындағы Депортация ескерткішінің бір бөлігі ретінде Роуденге және онымен бірге қайтыс болған үш әйелге арналған тақта орнатылған. 1985 жылы SOE агенті және суретші Брайан Стоунхаус, Роуденді және басқа SOE агенттерін Natzweiler-Struthof концлагерінде өлімге жетпес бұрын көрген, төрт әйелдің акварельді суретін салған, ол қазір Лондондағы Арнайы күштер клубында ілінген.