Екінші дүниежүзілік соғыстағы британ тыңшысы Джон Старрдың тарихы
John Renshaw Starr
Джон Старр: Екінші дүниежүзілік соғыстағы британ тыңшысы, SOE ұйымының «Acrobat» желісінің басшысы. Француз Төңкерісіне көмек, саботаж, тұтқынға алыну.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Джон Эшфорд Реншоу Старр (6 тамыз 1908 – 1996), «Эмиль» және «Боб» кодтық аттарымен белгілі, Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде Ұлыбританияның құпия «Арнайы операциялар атқарушы» (SOE) ұйымының Франциядағы агенты және британдық суретші болған. Ол Дижон қаласындағы «Acrobat» желісінің (немесе айналымының) ұйымдастырушысы (жетекшісі) болды. Басқыншылық астындағы Франциядағы SOE-нің мақсаты тыңшылық, саботаж және барлау жүргізу болды. SOE агенттері француз Төңкеріс қозғалысымен бірігіп, оларды Англиядан парашютпен жіберілген қару-жарақ және жабдықтармен қамтамасыз етті. 1943 жылдың 18 шілдесінде Старр жараланып, неміс СС-і тарапынан тұтқындалды және соғыстың соңына дейін түрмеде отырды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Старр бірнеше SOE агенттері тарапынан тұтқын болған кезде немістермен ынтымақтастық жасады деген айыптамаға ұшырады. Джон Старрдың інісі Джордж Старр да SOE агенты болған.
John Ashford Renshaw Starr (6 August 1908 – 1996), code names Emile and Bob, was a British artist and an agent in France of the United Kingdom's clandestine Special Operations Executive (SOE) organization during World War II. He was the organiser (leader) of the Acrobat network (or circuit) which operated in Dijon. The purpose of SOE in occupied France was to conduct espionage, sabotage and reconnaissance. SOE agents allied themselves with French Resistance groups and supplied them with weapons and equipment parachuted in from England. Starr was wounded and captured by the German SS on 18 July 1943 and imprisoned for the remainder of the war. After World War II, Starr was accused by several other SOE agents of collaboration with the Germans while he was a captive. John Starr's brother George Starr was also an SOE agent.
Ерте өмір
Старр Ланкаширдің Хитон-Мур қаласында американдық әкесі Альфред Демарест Старр мен ағылшын анасы Этель Реншоудың ұлы болып дүниеге келді. Ол Уильям Роберт Реншоудың немересі еді. Парижде сурет өнерін оқыды және 1934 жылы француз қызы Мишель Вергетасқа үйленді, олардың бір баласы болды – Этель. 1938 жылы Старр Корольдік әуе күштеріне қосылуға тырысты, бірақ әкесі американдық болғандықтан қабылдамады. 1939 жылы Екінші дүниежүзілік соғыс басталғанда ол Парижде болды, 1940 жылдың басында Корольдің Шотландиялық шекаралық полкіне қосылды, кейіннен Далалық қауіпсіздік полициясына жіберілді. Франция нацистік Германияның шабуылына ұшырағанда Англияға қашып кетті. 1941 жылдың басында СОЭ-ге қосылды.
Starr was born in Heaton Moor, Lancashire, the son of an American father, Alfred Demarest Starr, a bookkeeper who became a naturalised British subject, and an English mother, Ethel Renshaw, he was a grandson of William Robert Renshaw. He studied art in Paris and in 1934 he married a French woman, Michelle Vergetas, and the couple had one child, Ethel. Starr tried to join the Royal Air Force in 1938 but was rejected because his father was an American. He was in Paris when World War II began in 1939, and in early 1940 joined the King's Own Scottish Borderers and later was assigned to the Field Security Police. He escaped to England when France was overrun by Nazi Germany. He joined the SOE in early 1941.
Бірінші тапсырма
1942 жылдың 27-28 тамызындағы түні Старр Валенс маңында "көрсетілмей" (жерде күтіп алушыларсыз) парашютпен секірді. Оның міндеті – CARTE желісінің азық-түлік талаптарын бағалау еді. Бұл қарсылық тобы SOE қолдауымен Францияның неміс оккупациясына қарсы тұру үшін 300 000 адамнан тұратын әскер құруға болатынын мәлімдеді. Старр Валенстен Канндағы виллаға жетіп, онда SOE агенті Питер Черчилль және CARTE жетекшісі Андре Жирардпен кездесті. Черчилльден және өзінің тәжірибесінен Старр CARTE-нің Жирардтың көбінесе қиялынан туған нәрсе екенін түсінді. Ол қараша айында Англияға қайтып оралды. Кереметі, Франциядан жасырын шығу үшін шағын қайыққа отырғанда, ол Францияға SOE агенті ретінде келген ағасы Джорджты кездестірді.
Starr parachuted "blind" (without being met on the ground) near Valence on the night of 27–28 August 1942. His job was to evaluate the food requirements for the CARTE network, a resistance group which claimed that, with SOE support, it could raise an army of 300,000 men to resist the German occupation of France. Starr made his way from Valence to a villa in Cannes where he met SOE agent Peter Churchill and CARTE leader Andre Girard. Starr learned from Churchill and his own experience that CARTE was largely a fantasy of Girard's. He returned to England in November. Oddly enough, as he was boarding a small boat to slip out of France, he encountered his older brother George who was arriving in France as an SOE agent.
Екінші тапсырма
Старр SOE-де жоғары бағаланды және сымсыз оператор Джон Янгпен бірге 1943 жылдың 15-16 мамыр түнінде Францияға қайтадан парашютпен секіріп, француз Альпі тауларының Блайе маңына қонды. Ол Сент-Этьен және Дижон айналасындағы Acrobat желісінің ұйымдастырушысы (жетекшісі) ретінде тағайындалды. Францияға келгеннен кейін көп ұзамай Старр Клермон-Ферранда тұтқындалудан мүжілді. Немістер сол аймақта бірнеше SOE желісіне еніп, агенттерді тұтқындаған еді. Старрға Acrobat желісіне саботажник Гарри Ри және курьер Диана Роуден қосылды. Бірақ Ри көп ұзамай басқа желіге кетіп қалды. Ол Старрдың "талапкер мінез-құлқынан" ұна немеді және желінің қауіпсіз емес деп ойлады.
Starr was held in high regard by SOE and, along with a wireless operator, John Young, he parachuted into France again on the night of 15–16 May 1943, landing near Blye in the French Alps. He was designated as the organiser (leader) of the Acrobat network, operating around Saint Étienne and Dijon. Shortly after his arrival, Starr narrowly escaped being captured in Clermont Ferrand. The Germans had penetrated several SOE networks and captured agents in that area. Starr was joined in Acrobat by saboteur Harry Rée and courier Diana Rowden. Rée soon departed for another network. He did not like Starr's "assertive manner" and believed the network was insecure.
Қаптау және бірлесіп жұмыс істеу
1943 жылғы 18 шілдеде Старр өзі жұмысқа алған француздың сатуынан кейін немістерге түсіп қалды. Ол Дижон түрмесіне жолда қашуға тырысты, соққыда жамбасы мен аяғына екі рет оқ тиді. Ол СС-тің барлау қызметі – «Сихерхетсдизнст» (немесе СД) қамқорлығына алынды. Дижонда ол немістердің жараланған жамбасын ұрып-соғып азаптағанын айтты, бірақ оларға маңызды ақпарат бермеді. Ол Париждегі Фрезн түрмесіне, ал қыркүйектің соңында Париждегі 84-авеню Фохтағы СД штаб-пәтеріне ауыстырылды. Париж СД-ның басшысы – бұрынғы полиция қызметкері Ханс Киффер болды, ол азаптаудан гөрі көндіруге бейімдірек еді. Киффер Старрды Франциядағы SOE операцияларының картасын және кестелерін қайта салу үшін өнер талантын пайдалануға көндірді. Қарсылығында Старрға ғимаратта жеке бөлме берілді және офицерлердің асханасында тамақтанды, онда тамаша тағамдар болды. 84-авеню Фохтағы тағы бір SOE тұтқыны Гилберт Норман болды, ол Старрға немістердің SOE туралы барлығын білетінін және оның айтқан ештеңесі олар үшін жаңалық болмайтынын айтты. Старр СД-мен ынтымақтастығын СД операциялары туралы ақпарат жинап, қашқан жағдайда SOE-ге пайдалы болатынын түсіндірді. SOE радиотелеграфисі Нур Иньят Хан және француз полковнигі Леон Фэймен бірге ол 1943 жылдың соңында бөлмесінің люгінен ғимараттың шатырына қашып құтылуға тырысты, бірақ үшеуі де тез ұсталды. Киффер оларды атумен қорқытты, бірақ тағы қашпауға сөз берген жағдайда жеңілді. Хан мен Фэй бас тартты, бірақ Старр сөз берді. Хан мен Фэй Германиядағы концлагерлерге жіберіліп, кейін өлім жазасына кесілді. Қашуға тырысқаннан кейін Старр немістермен қайтадан жақын қарым-қатынас орнатып, тіпті кейбіреулерімен мейрамханаларға шығып, Париж маңында атып түсірілген британдық ұшқыштардың денелерін анықтау операциясына қатысты. Ол СД-ге жалған радиотелеграммаларды жіберуге көмектесті, оларды дұрыс жазу және түзету арқылы. Онымен жұмыс істеген немістер кейін оны «білгендей сатқын емес, әлсіз және адасқан» деп сипаттады.
On 18 July 1943 Starr was captured by the Germans after being betrayed by a Frenchman he had recruited. He attempted to escape en route to a prison in Dijon and was shot twice in the thigh and foot. He was placed in the custody of the Sicherheitsdienst (or SD), the intelligence service of the SS. In Dijon, he said the Germans tortured him by beating on his wounded thigh but he didn't reveal any significant information to them. He was transferred to Fresnes Prison in Paris and in late September to SD headquarters at 84 Avenue Foch in Paris. The head of the Paris SD was an ex policemen named Hans Kieffer, a man more dedicated to persuasion than torture. Kieffer persuaded Starr to use his artistic talents to redraw a map and some charts of SOE operations in France. In return, Starr was given a private room in the building and dined in the officer's mess which served excellent food. Another SOE prisoner at 84 Avenue Foch was Gilbert Norman who told Starr that the Germans knew everything about SOE and that nothing he said would be news to them. Starr justified his cooperation with the SD by saying he was gathering information on SD operations that would be useful to SOE if he could escape. Along with SOE wireless operator, Noor Inyat Khan, and a French colonel, Leon Faye, he tried to escape in late 1943 by climbing out the skylight of his room onto the roof of the building, but the three were soon recaptured. Kieffer threatened to shoot them, but relented on condition that they gave their word of honor not to attempt another escape. Khan and Faye declined; but Starr gave his word. Khan and Faye were sent to concentration camps in Germany and later executed. After the escape attempt, Starr again became friendly with the Germans, even going out to restaurants with some of them and on an operation to identify the bodies of British airmen who had been shot down near Paris. He helped the SD send bogus wireless messages by correcting spelling and editing mistakes. The Germans he worked with later described him as "weak and misguided rather than knowingly treacherous."
Неміс концлагері
1944 жылдың тамызына дейін Старр Авеню Фохта болды. Нормандияға шабуылдан кейін және одақтас әскерлер Парижге жақындағанда, ол Берлинге жақын орналасқан Заксенхаузен концлагеріне жеткізілді. Оның мәлімдемесіне сәйкес, ол 1945 жылы лагерь ішіндегі тиф індетінен туындаған карантинге байланысты атылудан құтылды. Оған Линцке жақын Маутхаузен концлагеріне ауыстырылатын тұтқындар тобына жасырын кіруге мүмкіндік туды. Өзін французбен шатастыру қабілетін пайдаланып, ол Еуропадағы соғыс аяқталар тұсында Қызыл Кресттің қамқорлығына берілген француз және бельгиялық тұтқындар тобына қосылып, Швейцарияға жеткізілді.
Starr remained at Avenue Foch until August 1944 when, after the Normandy Invasion and with allied armies approaching Paris, he was transported to the concentration camp at Sachsenhausen near Berlin. According to his account he avoided execution in 1945 due to a quarantine resulting from a typhus outbreak within the camp. The opportunity arose to smuggle himself into a group of prisoners who were being transferred to the Mauthausen concentration camp near Linz. By using his ability to pass himself off as a Frenchman, he joined a group of French and Belgian prisoners who were released into the custody of the Red Cross and taken to Switzerland as the war in Europe drew to a close.
Екінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі кезең
Старр Иозеф Киффердің соғыс қылмыстары бойынша сотта куәлік берді. Ол Киффердің тұтқындарды зорлап ұстамағанын және Киффердің "британ тұтқындарын қасақана өлтіруге қатысатынына" сенбегенін айтты. Киффер кінәлі деп танылып, дарға асылды. Авеню Фошта бірге тұтқында болған басқа SOE агенттерінің айтқандары Старрдың адалдығына күмән келтірді, және оның ісі MI5 тергеуіне айналды. Тергеу қорытындысы бойынша, оның мінез-құлқы күмәнді болғанымен, қылмыстық қудалауға негіз болмады. Соғыстан кейін Старр Стаффордширдегі Ханли қаласында Альфред пен Генри Ньютонмен, SOE агенттерімен (және бауырластармен) түнгі клуб ашты, олармен ол оқу кезінде және Авеню Фошта танысқан. Бауырластар Бухенвальд концлагерінде болған. Кейін Старр Парижге оралып, содан кейін Швейцарияға көшіп, 1996 жылы қайтыс болды.
Starr testified at the war crimes trial of Josef Kieffer. He said that Kieffer had not mistreated prisoners and that he did not believe that Kieffer would "take part in the deliberate murder of British prisoners." Kieffer was found guilty and hanged. Stories from other SOE agents who shared his captivity at Avenue Foch resulted in doubts being raised about Starr's loyalty, and his case became the subject of an MI5 investigation, which concluded that although his behaviour was suspicious, there were no grounds for criminal prosecution. After the war, Starr opened a night club in Hanley, Staffordshire, with Alfred and Henry Newton, SOE agents (and brothers) whom he had met during his training and also at the Avenue Foch. The brothers had been at Buchenwald concentration camp. Starr later returned to live in Paris, then moved to Switzerland where he died in 1996.