Джеймс Фортен: Аболиционист және кәсіпкердің өмірі мен қызметі
James Forten
Джеймс Фортен (1766-1842) – афроамерикалық аболиционист, Филадельфия кәсіпкері. Бостандыққа туған, жабық жасаушы, табысты бизнес құрған. Аболиционизм тарихы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Америкалық-африкалық құлдыққа қарсы күрескер (1766–1842)
African American abolitionist (1766–1842)
Джеймс Фортен (2 қыркүйек 1766 – 4 наурыз 1842) – Филадельфия, Пенсильваниядағы американдық құлдыққа қарсы күрескер және кәсіпкер. Бостандықпен туған афроамерикалық, ол Америка революциялық соғысынан кейін желкен тігуші болды. Оқудан өткен соң ол бригадир болып, шебері зейнетке шыққанда желкен тігу шеберханасын сатып алды. Өзі жасаған жабдықтардың негізінде ол өте табысты бизнес құрды. Ол қазір Пенн-Лэндинг деп аталатын жерде, Делавэр өзенінің жағасында орналасқан. Джеймс Фортен өзінің байлығы мен қоғамдық беделін қалада және бүкіл елде афроамерикалықтардың азаматтық құқықтары үшін күресуге пайдаланды. 1817 жылдан бастап ол отарлау қозғалыстарына, әсіресе Америка отарлау қоғамына қарсы шықты. Ол афроамерикалықтардың Америка Құрама Штаттарында өз орнына ие болу құқығын қорғады. Ол Уильям Ллойд Гаррисонды отарлауға қарсы ұстаным қабылдауға көндірді және оның "The Liberator" (1831–1865) газетін қаржыландыруға көмектесті, онда ол жиі қоғамдық мәселелерге қатысты хаттар жариялады. Ол 1833 жылы құрылған Америкалық құлдыққа қарсы қоғамның вице-президенті болды және құлдықты жою үшін жұмыс істеді. Оның үлкен отбасы да осы мақсаттарға адал болды, ал екі қызы Пурвис ағайындыларына үйленді, олар өз байлықтарын құлдыққа қарсы күрестің жетекшілері ретінде пайдаланды.
James Forten (September 2, 1766March 4, 1842) was an American abolitionist and businessman in Philadelphia, Pennsylvania. A free born African American, he became a sailmaker after the American Revolutionary War. Following an apprenticeship, he became the foreman and bought the sail loft when his boss retired. Based on equipment he himself had developed, he established a highly profitable business. It was located on the busy waterfront of the Delaware River, in an area now called Penn's Landing. James Forten used his wealth and social standing to work for civil rights for African Americans in both the city and nationwide. Beginning in 1817, he opposed the colonization movements, particularly that of the American Colonization Society. He affirmed African Americans' claim to a stake in the United States of America. He persuaded William Lloyd Garrison to adopt an anti colonization position and helped fund his newspaper The Liberator (1831–1865), frequently publishing letters on public issues. He became vice president of the biracial American Anti Slavery Society, founded in 1833, and worked for national abolition of slavery. His large family was also devoted to these causes, and two daughters married the Purvis brothers, who used their wealth as leaders for abolition.
Ерте өмір және білім
Джеймс Фортен 1766 жылдың 2 қыркүйегінде Пенсильвания штатының Филадельфия қаласында Томас және Маргарет Фортеннің екі баласының бірі болып дүниеге келді; Филадельфиялық желкен тігуші Томас Фортеннің әкесі – құл болған, бірақ "өзін-өзі босатып алған" адамның немересі еді. Алайда тоғыз жасқа келгенде Фортен мектепті тастап, толық уақыт жұмыс істеуге кірісті. Оның еңбек еткен алғашқы жылдары өмірі мен мансабындағы жетістіктердің өлшеміне айналды. 14 жасында, Азаттық соғысы кезінде Фортен капитан Стивен Декатур аға басқарған "Royal Louis" жекешелік кемесінде қызмет етті. "Royal Louis" Корольдік теңіз күштерінің кемесімен ұсталды. Кемені ұстаған капитан Джон Бизли Фортеннің қабілетіне қызықты. Фортен Бизлидің оған ұлы Генримен бірге Ұлыбританияда білім алу мүмкіндігін ұсынғанын еске алды, бірақ Фортен: "Мен елдерімнің бостандығы үшін тұтқынға алындым және оның мүддесіне ешқашан сатқындық жасамауға ант етем" деп жауап берді. Бизли оның орнына оны "Royal Louis" экипажының қалған мүшелерімен бірге соғыс тұтқыны ретінде қарауды ұйғарды. Тұтқындардың барлығы Бруклиндегі теңіз базасының болашақ орнына жеткізілді. Фортен жеті айлық қамаудан кейін айырбасқа түскендіктен бақытты болды. Ол соғысқа қатыспауға уәде бергеннен кейін шартты түрде босатылды. Анасы мен әпкесіне қайту үшін Бруклиннен Филадельфияға жаяу жол тартты. Ол Англияға бағыт алған сауда кемесіне мінді. Бір жылдан астам уақыт Лондон кеме жасау шеберханасында тұрып жұмыс істеді. Үлкен желкендерді басқаруға көмектесетін құралды өңдеп, 1810 жылға қарай Филадельфиядағы ең табысты желкен тігу шеберханаларының бірін құрды. Ол қоғамдағы жұмыс жағдайларын жасады, қара және ақ жұмысшыларды жұмысқа алды. Іскерлік қабілетінің арқасында Фортен қаладағы ең бай филадельфиялықтардың біріне айналды, оның терісі қара немесе ақ болғаны маңызды емес.
James Forten was born free on September 2, 1766, in Philadelphia, Pennsylvania, one of two children of Thomas and Margaret Forten; a Philadelphia sailmaker, Thomas Forten was the grandson of a slave who had "freed himself." but by the age of nine, Forten had left school to work full time. His early years of work became a measure for progress in his life and career. At the age of 14, during the Revolutionary War, Forten served on the privateer Royal Louis, commanded by Captain Stephen Decatur Sr. The Royal Louis was captured by a Royal Navy warship. Captain John Beazley, who had captured the privateer, was impressed with Forten. Forten recalled that Beazley offered Forten the opportunity to be educated in Great Britain with his son, Henry, but Forten replied, "I have been taken prisoner for the liberties of my country, and never will prove a traitor to her interest." Beazley instead saw to it that he was treated as a prisoner of war along with the rest of the crew of the Royal Louis. The prisoners were all transported to , then moored in Wallabout Bay, later the site of the Brooklyn Navy Yard. Forten was fortunate as he was exchanged after seven months' imprisonment. He was released on parole after giving a promise not to fight in the war. He walked from Brooklyn to Philadelphia to return to his mother and sister. He signed up on a merchant ship, which sailed to England. He lived and worked there for more than a year in a London shipyard. By developing a tool to help maneuver the large sails, by 1810, Forten had built up one of the most successful sail lofts in Philadelphia. He created the conditions he worked for in society, employing both black and white workers. Because of his business acumen, Forten became one of the wealthiest Philadelphians in the city, black or white.
Неке және отбасы
Джеймс Фортен екі рет үйленді: оның алғашқы әйелі, Марта Битт (немесе Битти) Делавэр округінің Дарби қалашығында тұрған, некеден кейін бірнеше ай өткен соң қайтыс болды (1804). 1806 жылы ол Шарлотта Вандинге (1785-1884) үйленді. Джеймс пен Шарлотта Фортеннің тоғыз баласы болды: Роберт Бриджес Фортен, Маргаретта, Гарриет, Сара Луиза, Шарлотта, Уильям Диас, Мэри Тереза, Томас Уиллинг Фрэнсис және кіші Джеймс. Роберт пен кіші Джеймс әкесінің отбасылық желкен тігу бизнесін жалғастырды.
James Forten married twice: his first wife, Martha Beatte (or Beatty) of Darby Township, Delaware County, died after only a few months of marriage (1804). In 1806, he married Charlotte Vandine (1785 1884). James and Charlotte Forten had nine children: Robert Bridges Forten, Margaretta, Harriet, Sarah Louisa, Charlotta, William Deas, Mary Theresa, Thomas Willing Francis, and James Jr. Robert and James Jr. succeeded their father in the family sail making business.
Қоғамдық белсенділік
40 жасында Фортен құлдықты жою және афроамерикандықтардың азаматтық құқықтарын қорғау үшін уақытын және қаржысын жұмсады. Олар Пенсильвания және Солтүстік штаттарда ауыр кемсітуге ұшырады және көбінесе дауыс беруге немесе қазылар алқасында отыруға құқығы болмады. Ол өзінің қауымдастығының мүдделерін қорғауды міндет деп сезінді. "1801 жылы ол АҚШ Конгресіне құл саудасын тоқтатуға және 1793 жылғы қашқан құлдар туралы заңға түзетулер енгізуге шақыратын петицияға қол қойды". 1813 жылы ол "Түсті терілі адамнан хаттар" атты памфлет жазды, ол анонимді түрде жарияланды. (Толық мәліметтерді төмендегі Сілтемелер бөлімінен қараңыз.) (Көптеген адамдар оның оны жазғанын білді.) Ол Пенсильвания заң шығарушы органында қаралып жатқан заң жобасын сынады, ол Пенсильванияға көшіп келген барлық афроамерикандықтарды штатта тіркеуді талап етті және бос афроамерикандықтарды ақ адамдардан өзгеше қарауға қарсылық білдірді. Кейбір заң шығарушылар штатқа көшіп келген бос афроамерикандықтардың санынан алаңдады, олар ақ жұмысшылармен бәсекелесті. Сонымен қатар, олар қашқан құлдардың Пенсильванияны басқа бос аймақтарға жету үшін немесе өткізу үшін пайдаланғанын білді, себебі ол оңтүстікте құлдар бар штаттармен шектесетін. Фортен бұл заң жобасы Пенсильванияның афроамерикандық халқы үшін кері қадам болады деп есептеді. "Хаттарда" Фортен заң жобасы штатқа кіретін кез келген бос афроамерикандықтардың құқықтарын бұзады және оларды ақ адамдардан кемсітеді деп мәлімдеді. Фортен афроамерикандық қауымдастықтың көптеген құрметті азаматтарының танылып, құрметтелгенін қалады. Нәтижесінде, заң жобасы қабылданбады және Джеймс Фортен өзінің ықшам және құлшынысты памфлетімен танылды. 19 ғасырдың басында кейбір ақ және афроамерикандықтар бос афроамерикандықтарды Африка құрлығында, Канадада немесе 1804 жылы Франциядан тәуелсіздік алған Гаитиде "қайта қоныстандыру" қозғалысын қолдады. 18 ғасырдың соңында британдықтар қазіргі Сьерра-Леонеде Фритаунды Лондоннан келген афробритандықтарды және Нова-Скотиядан кетуге ниеттенген қара лоялистерді қоныстандыру үшін колония ретінде құрды. Америка революциясы кезінде британдықтар паттриоттардан қашқан құлдарға азаттық ұсынды. Британдықтар мыңдаған босатылған құлдарды әскерлерімен бірге эвакуациялады және 3000-нан астам қара лоялистерді Нова-Скотияға қоныстандырды, онда оларға жер берілді. Басқалары Лондонға немесе Вест-Индияға кетті. Ол өзінің қауымдастығының аргументтерін қабылдады және американдық афроамерикандықтардың көпшілігі көптеген ұрпақтар бойы АҚШ-та болғанын және оны өздерінің жері деп санайтынын атап өтті.
Having become well established, in his 40s Forten devoted both time and money to working for the national abolition of slavery and gaining civil rights for blacks. They were severely discriminated against in Pennsylvania and the North, and generally could not vote or serve on juries. He felt a sense of obligation to work on these issues of his community. " in 1801, he was among the signers of a petition to the U. S. Congress calling for the abolition of the slave trade and the modification of the Fugitive Slave Law of 1793." In 1813 he wrote a pamphlet called Letters From A Man of Colour, published anonymously. (See External links below.) (Many people knew he had written it.) He denounced a bill under consideration in the Pennsylvania legislature that required all black emigrants to Pennsylvania to be registered with the state, and protested treating free blacks any differently than whites. Some legislators were worried about the number of free blacks who migrated into the state, competing with white laborers. In addition, they knew fugitive slaves often used Pennsylvania as a destination or byway to other free areas, as it was bordered by slave states to the south. Forten believed the bill was a step backward for black Pennsylvanians. In his "Letters," Forten argued that the bill would violate the rights of any free blacks entering the state and set the people apart as somehow not equal to whites. Forten wanted the many respectable citizens of the black community to be recognized and valued. In the end, the bill was not passed, and James Forten became known for his succinct and passionate pamphlet. In the early 19th century, some black and white Americans supported movements to "resettle" free blacks on the African continent, in Canada, or in Haiti, which achieved independence from France in 1804. In the late 18th century, the British had founded Freetown as a colony in present day Sierra Leone, for the resettlement of Black Britons from London, together with those Black Loyalists who wanted to leave Nova Scotia. During the American Revolutionary War, the Crown had offered freedom to slaves who left Patriot masters. The British evacuated thousands of freed slaves along with their troops, and resettled more than 3,000 Black Loyalists in Nova Scotia, where it granted land. Others went to London or the West Indies. He absorbed his community's arguments and noted that most American blacks had been in the United States for many generations and had claim to it as their land.
Мұра мен құрмет
Ол туралы Болден былай деп жазды: "Жеймс Фортен қайтыс болғанда, үлгілі отбасын, мол мүлікті, сондай-ақ қайырымдылық пен қоғамдық белсенділіктің ұрпақтарға шабыттандырған мұрасын қалдырды, бұл Филадельфияның афроамерикалықтарға үлкен әсер етті". 2023 жылдың ақпан айында Филадельфиядағы Америка революциясы мұражайы Фортеннің өмірі мен отбасына арналған алғашқы музейлік көрмені ашады – «Қара негізін қалаушылар: Филадельфияның Фортен отбасы».
Bolden wrote of him: "When James Forten died, he left behind an exemplary family, a sizable fortune, and a legacy of philanthropy and activism that inspired generations of black Philadelphians." In February 2023, the Museum of the American Revolution in Philadelphia will open the first ever museum exhibition dedicated to Forten's life and family, Black Founders: The Forten Family of Philadelphia.