Кіріспе

Металл, түс немесе жүн геральдикалық дизайнда қолданылады. Тинктура – геральдикада қолданылатын түстер мен өрнектердің шектеулі палитрасы. Әр түрлі тинктураларды анықтау, бейнелеу және дұрыс сипаттау қажеттілігі геральдикалық өнер мен дизайнның ең маңызды аспектілерінің бірі болып табылады.

Даму және тарихы

Тинктураларды қолдану Еуропа геральдикасының қалыптасу кезеңінен, яғни 12-13 ғасырлардан бастау алады. Тинктуралардың ауқымы мен оларды бейнелеу және сипаттау тәсілі жаңа нұсқалар мен тәжірибелер пайда болған сайын уақыт өте келе дамыды. Геральдикалық тинктураларды қолданудың негізгі схемасы мен ережелері 12 ғасырға дейін жетеді. 13 ғасырдың ортасынан сақталған ең көне түсті геральдикалық суреттерде екі металл, бес түс және екі жүндің стандартты қолданылуы көрсетілген. Осы уақыттан бастап геральдикалық өнердің көп бөлігі осы тоғыз тинктураны пайдаланды. Уақыт өте келе, осы негізгі тинктуралардың түрлі нұсқалары жасалды, әсіресе жүндерге қатысты. Бұл нұсқаларды жеке тинктуралар деп қарастыру керек пе, әлде тек қолданыстағы түрлердің баламасы деп қарастыруға болады деген пікірлер әртүрлі. Екі қосымша түс пайда болды және геральдика жазушылары оларды қабылдады, бірақ олар сирек кездесті және соңында оларды ұстаушының ар-намысын білдіретін «дақтар» деп атады. Белгілі бір элементтерді табиғаттағы түсімен бейнелеу практикасы, «тура түс» деп аталады, 17 ғасырда қалыптасты. Басқа түстер де 18 ғасырдан бастап, әсіресе континенттік геральдикада кейде пайда болды, бірақ олардың қолданылуы жиі кездеспейді және олар ешқашан ерекше геральдикалық деп есептелмеді немесе геральдикалық дизайнның негізін құрайтын тинктуралар тізіміне енген жоқ.

Жиілігі және ұлттық нұсқалары

Әр түрлі бояулардың (настойкалардың) уақыт өте келе қолданылу жиілігі көп байқалды, бірақ аз зерттелген. Уақыт өте келе және аймақтар бойынша белгілі бір жалпы тенденциялар бар. Ортағасырлық геральдикада қызыл (gules) ең көп таралған бояу болды, одан кейін күміс (argent) және алтын (or) металдары келді, олардың кем дегенде біреуі көптеген қару-жарақтарда міндетті түрде кездесетін (төменде қараңыз). Түстердің арасында қара (sable) екінші орында тұрды, одан кейін көк (azure) келді. Жасыл (vert) геральдикалық дизайнның қалыптасу кезеңінен бері болғанымен, салыстырмалы түрде сирек кездесетін. Уақыт өте келе көк түс қарадан гөрі танымал болды, ал қызыл, әлі де ең көп таралғанымен, бұрынғыдай басым емес болды. XVII ғасылда француз ақсүйектеріне және қарапайым халыққа берілген қару-жарақтардың тенденциялары арасындағы айқын айырмашылықты көрсетеді. Ақсүйектер арасында қызыл ең көп таралған бояу болып қалды, одан кейін алтын, содан кейін күміс және көк түс шамалас деңгейде болды; қара өте алыс бесінші таңдау болды, ал жасыл сирек болды. Қарапайым халық арасында көк түс ең көп таралған бояу болды, одан кейін алтын, содан кейін ғана қызыл, күміс және қара келді, оны ақсүйектерге қарағанда қарапайым халық көбірек қолданды; алайда, жасыл қарапайым қаруларда тіпті сирек болды. Қызғылт (purpure) француз геральдикасында соншалық сирек кездеседі, кейбір сарапшылар оны «нағыз геральдикалық бояу» деп санамайды. Жалпы алғанда, француз геральдикасы көк және алтын түстерін қолдануымен танымал, ал ағылшын геральдикасы қызыл және күміс түстерін көп қолдануымен сипатталады, және француз геральдикасынан айырмашылығы, ол әрқашан жасыл түсті тұрақты түрде қолданады, ал қызғылт түсті кейде, бірақ кеңінен емес қолданады. Немец геральдикасы алтын мен қараны кеңінен қолдануымен танымал. Шындығында, терілер (furs) неміс және скандинавия геральдикасында сирек кездеседі.

Тізім

+ Геральдикалық түстер (жүндерді қоспағанда) Сыныбы Металдар Түстер Дақтар Атауы Argent Or Gules Sable Азурлы көк Жасыл Қызғылт Муррей Сангуин Тенне Түс Геральдикалық эквиваленті жоқ Күміс/Ақ Алтын/Сары Қызыл Қара Көк Жасыл Көк қызғылт Мүлбіді қан қызыл Қызыл қоңыр Монохроматикалық белгілер Штриховка Трик аббр. (қысқарту) ar. o. gu. s., sa. as., bl., b. vt., v. purp., pu., p. m. ♌︎ ♌︎ Поэтикалық белгілер Аспан денелері Ай, ☾ Күн, ☉ Марс, ♂ Сатурн, ♄ Юпитер, ♃ Венера, ♀ Меркурий, ☿ Аждаһаның құйрығы, ☋ Аждаһаның құйрығы, ☋ Аждаһаның басы, ☊ Зергерлік тастар Жемшұжыр Топаз Рубин Алмаз Сапфир Зүңгірт Аметист Сардоник Сардоник Жацинт Геральдикалық палитраның түстері мен өрнектері әдетте металдар, түстер және жүндер деп аталатын үш топқа бөлінеді.

Металдар

Металдар – алтын және күміс, сәйкесінше, бірақ практикада олар көбінесе сары және ақ түспен бейнеленеді. Алтын латын тіліндегі "aurum" сөзінен шыққан. Оны суретшінің қалауынша сары немесе металл алтын түсінде бейнелеуге болады; "сары" геральдикада жеке түс ретінде қарастырылмайды және алтыннан басқа ешқандай түсті көрсету үшін қолданылмайды.

Түстер

Геральдиканың алғашқы күндерінен бері бес түс қабылданған. Олар: қызыл немесе гюль; қара немесе сабель; көк немесе азур; жасыл немесе вер; және қызғылт немесе пурпур. Гюль (кіші) (фр. gueules, нем. Rot)

Сабель (нем. Schwarz) латын тіліндегі purpura сөзінен, ал одан бұрын грек тіліндегі porphyra сөзінен шыққан – бұл Тирия қызғылт түсі деп белгілі бояу. Бұл қымбат бояу ежелгі заманнан бері белгілі және қазіргі геральдикалық түске қарағанда әлдеқайда қызыл қызғылт түс береді; шындығында, пурпурдің ертеректегі бейнелері соңғыларына қарағанда көбінесе қызыл түсті болып келеді. Геральдикалық түс ретінде пурпур гюльдің түрі ретінде пайда болған болуы мүмкін.

Тіптер

Кейіннен тағы үш бояу геральдикалық мамандар тарапынан мойындалды: сангвин, көк тамырлы қан қызылы, мурей, қара қызыл немесе тут түсі; және тенне, апельсиннен қоңырға дейін қара сары түс. Бұларды кейбір белгілі геральдикалық авторлар "дақтар" деп атады және оның иесінің беделін түсіруді білдіреді деп есептеді; бірақ іс жүзінде олардың мұндай мақсатта қолданылғанына ешқандай дәлел жоқ, және олар бұрыннан бар түстердің әдеттегі өзгерісі ретінде пайда болған болуы мүмкін. Дегенмен, олардың қару ұстаушының ар-намысына дақ түсіретіні туралы сенім оларды кеңінен қолданудан алдын алды, және олар тек соңғы кезде ғана жиі қолданыла бастады. Сангвин – латын тілінен алынған sanguineus, "қан қызылы", британдық қару-жарақ саласындағы "дақтар" деп аталатын, қызыл және күлгін түстердің арасындағы қараңғы қан қызылы бояу.

Қалпы

Геральдикалық терілерді металдар мен түстермен бірге қолдану өнердің бастапқы кезеңдеріне дейін барады. Осы ең алғашқы кезеңде бар болғаны екі тері ғана болған: ермін және ваир. Сабль, бір түрлі мықының қара терісімен аталғанымен, ол әрқашан тері емес, түс ретінде қарастырылған. Ермін – құзқардың, яғни ұсақ жолбарыстың, қысқы ақ жүнін көрсетеді. Ваир – қызыл сүрегінің қысқы жүнін көрсетеді, ол жоғары жағы көк-сұр, ал төменгі жағы ақ болады. Бұл терілер көбінесе ақсүйектердің сырт киімдері мен халаттарын безендіру үшін қолданылған. Ермін де, ваир да металл мен түстің үйлесімін ұсынатын сияқты көрінеді, бірақ геральдикалық дәстүрде олар металл да, түс те емес, жеке түрлі бояу саналады. Уақыт өте келе, ермін мен ваирдің бірнеше нұсқалары пайда болды, сондай-ақ континенттік геральдикада кездесетін plumeté, papelonné және kürsch сияқты үш қосымша тері пайда болды, олардың шығу тегі одан да құпия, бірақ олар ваирдің өзгерулерінен туындаған болуы мүмкін.

Қалыпты

Табиғи түсімен боялған элемент (Fr. propre) немесе "табиғат түсі" деп сипатталады. Қатаң айтқанда, "тиісті" дегеніңіз – өзіндік түс емес, егер элементтің түсі "тиісті" деген сөзбен толық көрсетілмесе, онда қажеттілікке қарай нақты түстермен көрсетілуі мүмкін. Мысалы, дөңгелек сұр ат, қара құйрық және шашы, ал артқы екі аяғы ақ. Геральдикалық емес түстердің кең қолданылуы, әсіресе, XVIII ғасырдың соңы мен XIX ғасырдың басындағы британдық және неміс қаруларында кездесетін "ландшафт геральдикасымен" байланысты. Көбінесе, бұл суреттер күшейту ретінде беріліп, сәтті басып алынған немесе қорғалған бекініс, белгілі бір кеме немесе күшейту алған адам қатысқан шайқасты бейнелейді. Мұндай ландшафттар әдетте бастықта орналасып, бейнеленген заттар мен оларды көрсету үшін қолданылған түстерге қатысты егжей-тегжейлі сипаттамамен жазылуы мүмкін. Ресми түрде бұл ландшафттар күміс фонға (argent) жазылған, бірақ суретшінің аспан мен бұлттар сияқты қосымша бөлшектер қосуы қалыпты және күтілетін нәрсе еді, олар фонды толығымен жасыра алатын. Виктория дәуірінде геральдикада ландшафттарды қолдану сәннен шығып, геральдикалық ғалымдар мен суретшілер ертерек және қарапайым қару-жарақ дизайнынан шабыттанды.

Терминология

Ағылшын тілінде сөйлейтін әлемде геральдикалық терминология негізінен британдық қару-жарақ терминологиясына негізделген, ол өз кезегінде нормандық француз тілінен туындаған. Геральдикалық түстерге қатысты, геральдикалық авторлар жиі сілтеме жасайтын француз геральдикасы ұқсас терминология қолданады. Дегенмен, өте ықпалды неміс геральдикасы басқаша сөздік қолданады; ол түстерді күнделікті атауларымен атайды. Испан және голланд тілдері, ағылшын тілі сияқты, нормандық француз тілінен алынған геральдикалық терминологияны пайдаланады; ал португал, итальян, швед, поляк және чех тілдері, неміс тіліндегідей, түстерді күнделікті атауларымен білдіреді. Алғашқы мағынасында, "тінктура" термині тек "түстер" деп аталатын топқа ғана қатысты. Бірақ "түс" сөзі геральдикалық жұмсақтарға (мехтерге) қолданылмайды және ешбір басқа термин осы үш санатты толық қамтымайды, сондықтан "тінктура" сөзі осы кең мағынада қолданыла бастады, ал "түс" сөзі "тінктураға" бастапқыда берілген тар мағынаны иеленді. Осылайша, түрлі геральдикалық дереккөздерге жүгінгенде, әрбір терминге берілген мағынаны анықтауға көңіл бөлу қажет.

Өнер бостандығы

Геральдикалық дәстүрдің көп бөлігінде әр түрлі металдар мен түстердің белгілі бір көрінісі, тоны немесе реңі жоқ. Геральдикалық суретші ашық немесе қою көк немесе жасыл, терең немесе жарқын қызыл түсті таңдауға, сары немесе әртүрлі алтын бояулармен бейнелеуге, немесе аргентті ақ немесе күміс ретінде көрсетуге еркін. Жақында Герб колледжі түсіндірді: «Геральдикалық түстер үшін белгіленген тондық схемалар жоқ. Егер қарудың ресми сипаттамасында оның түстері қызыл (Gules), көк (Azure) және күміс (Argent) деп көрсетілсе, көк түс тым ашық болмаса және қызыл түс тым қызғылт, күлгіш немесе ақсыл болмаса, суретшілер қайсысы тиімді деп санайтынын шеше алады». Тағы бір қағида – тек блазонда кездесетін алғашқы сөзді немесе алғашқы түсті үлкен әріппен жазу, ал қалған сөздерді емес. Қару-жарақтардың көптеген берілулеріндегі күрделі каллиграфияда барлық түстер, сондай-ақ белгілердің атаулары үлкен әріппен жазылады, бірақ бұл тек сәндік стиль мәселесі және бастапқы берілуде қолданылған үлкен әріптердің түрі басқа жағдайларда қарудың қалай сипатталатынына әсер етпейді. Ұзақ жылдар бойы қалыптасқан геральдикалық дәстүр бойынша, кез келген блазонда түстердің атауларын бірнеше рет қайталаудан аулақ болу керек. Егер бір түстің бірнеше белгісін бір уақытта атап, содан кейін түстің атын атауға болады, онда бұл мәселеден құтылуға болады, бірақ егер бір түстің элементтерін осылай біріктіру мүмкін болмаса, шығармашылық сипаттамалар қолданылуы мүмкін. Мысалы, «қызыл, фес алтын, үш шахмат мұнарасы күміс арасында, арыстан жүйрік қызыл, қарулы және тілі күміс» орнына «қызыл, фес алтын, үш шахмат мұнарасы күміс арасында, даланың арыстаны жүйрік, қарулы және үшіншісінен тілі» деуге болады. Осыған ұқсас тіркестер «соңғысынан» және «сондайдан» дегенді қамтиды. «Алтын» және «күміс» сияқты сипаттамаларды «ор» және «аргент» сөздерінің орнына кейіннен қолдануға болады. Түстерге қатысты тағы бір блазон ережесі – әр кездесетін түс атауынан кейін үтір қоюды ұсынады. Соңғы жылдары Герб колледжі осы тәжірибелердің көпшілігінен бас тартты, олардың шатасуға әкелетініне сенді және жаңа қару-жарақтардың берілулерінде түстердің атаулары олар кездесетін әрбір жағдайда қайталанады. Барлық түстер мен белгілердің атаулары үлкен әріппен жазылады, бірақ «тиісті» деген сөз табиғаттың түсін білдірмейді және ішкі үтірлер мүлдем алынып тасталады.

Тинктураның ережесі

Геральдиканың бірінші деп аталатын "ережесі" – түс үйлесімділігінің қағидасы: контраст үшін металл металлға, ал түс түске қойылмауы керек. Геральдикалық белгінің басты міндеті – оны тану, сондықтан қара түстер немесе жарық металдарды басқа қара немесе жарық түстердің үстіне, әсіресе нашар жарықта ажырату қиын деп есептеледі. Бұл қағиданың пайда болуының негізгі себебі осы болғанымен, қағида техникалық сипатқа ие және қарудың қағидаға сәйкес келе ме екенін анықтау үшін сыртқы түрі ескерілмейді. Осы қағиданы негіздеу үшін тағы бір себеп келтіріледі: эмаль түстерін басқа эмаль түстерінің үстіне немесе металлдың үстіне бояу қиын болған. Осы "ереже" кейде соншалықты қатаң сақталған, тіпті оны бұзатын қаруларды "жалған қару" немесе "тергеуге алынатын қару" деп атаған; кез келген бұзушылық қасақана жасалған деп есептеліп, оның қалай орын алғанын анықтау қажет болған. Ең танымал "тергеуге алынатын қарулардың" бірі – күміс фонға алтын кресттері бейнеленген Иерусалим Корольдігінің қалқаны. Ақ және алтынның осылай үйлесімі Иерусалим Королінің қаруында, Ватиканның туы мен елтаңбасында, сондай-ақ Андорраның елтаңбасындағы епископтың митрасында да кездеседі. Күмісте алтынның қолданылуы осы елтаңбалардың ерекше қасиетті және арнайы мәртебесін көрсетеді. "Түс үстіне түс" мысалы – Албанияның елтаңбасы, онда қара түсті екі басты бүркіт қызыл фонда бейнеленген. "Түс үйлесімділігінің қағидасы" геральдикадан асып, басқа салаларға да әсер еткен. Ол тулардың дизайнына қолданылды, сондықтан Саксен-Веймар-Эйзенахтың туы осы қағидаға сәйкес өзгертілді.

Қайта ауыстыру

Заряд немесе зарядтар тобы бөлгіш сызық, вариация немесе қарапайым сызық арқылы орналастырылған кезде, ол қарсы ауыстырылуы мүмкін (фр. contre changé, бірақ қазіргі заманда de l'un en l'autre, нем. verwechselte Farben немесе verschränkte Farben), яғни зарядтар олар орналасқан өрістегідей бөлінеді, ал түстер кері ауыстырылады. Мұнда көрсетілген Саксония-Анхальт штатының Бенсдорф қаласының елтаңбасында, өріс сол жағынан ақ (күміс) және оң жағынан жасыл (жасыл) түспен бөлінген. Ал қарсы ауыстырылған ағаш, өрістің ақ бөлігінде жасыл, ал жасыл бөлігінде ақ түспен бейнеленген. Мэриленд штатының туы – қарсы ауыстырудың тағы бір мысалы. АҚШ-тың жалғыз штат туы, тікелей ағылшын геральдикасына негізделген. Ол 1632 жылы Мэриленд колониясын құрған Джордж Калверт, 1-ші Барон Балтимордың қаруы болып табылады. 1-ші және 4-ші тоқсандарда өріс алты тік жолаққа бөлінген: алтын (алтын) және қара (сабл) түстерімен, ал диагональды жолақта (белдеу) түстер кері ауыстырылған (яғни, белдеу қарсы ауыстырылған). 2-ші және 3-ші тоқсандар өздері ақ (күміс) және қызыл (қызыл) түстерге бөлінген, ал қарсы ауыстырылған кресттің төменгі бөлігі қызыл өрісте ақ, ал ақ өрісте қызыл түспен көрсетілген. Қарсы ауыстыру ерте геральдикада сирек кездеседі. Неміс геральдикасының алғашқы мысалдары 15-шы ғасырдың соңындағы Вернигероде армориалында кездеседі. Ол 17-шы ғасырдан бастап жиі қолданыла бастады, әсіресе көптеген жаңадан жасалған елтаңбаларда, олардың ішінде Барон Балтимор (1624), Найтингейл барондары (1628), Барретт Леннард барондары (1801), Верни барондары (1818) және Барон Альвингем (1929) бар. Шотландия геральдикасында зарядтар кейде өрістен өзге түстермен қарсы ауыстырылған деп сипатталады, мысалы, қызыл және көк түсті, күннің сәулесі алтын және бірінші түспен қарсы ауыстырылған. Бұған арналған стандартты сипаттама – қызыл және көк түсті белдеу, алтын және бірінші түспен қарсы ауыстырылған күннің сәулесі. Кейде қарсы түсті термині қарсы ауыстырылғанның орнына қолданылады. Фенвик барондарының қаруы бастапқыда күміс, қызыл басқада алты марлеттен тұратын қарсы түсті деп сипатталған. Бұл жағдайда үш күміс марлет қызыл басқада, ал үш қызыл марлет күміс өрісте орналасқан. Кейбір геральдикалық мамандар бұл терминді қолдануды қате деп санайды.

Ұрықтандыру

XVII ғасырдың бірінші жартысында баспа машинасының кеңінен таралуы, сондай-ақ түсті баспаның қиындықтары мен шығындарының сақталуы, геральдикалық суреттерді түссіз бейнелеу мақсатында бірнеше штрихтау жүйелерін дамытуға түрткі болды. Баспаға және гравюраға арналған, кейіннен кеңінен танымал болған жүйе 1638 жылы жарияланған иезуит діни қызметкері және геральдикалық ғалым Сильвестро де Петра Санктаның жүйесі болды. Петра Санкта әдісі бойынша, жоғарыдағы кестеде көрсетілгендей, әрбір металл мен түс жеке штрихтау арқылы бейнеленеді, ал жүндер металл пен түстің комбинациялары ретінде қарастырылады. Argent – жай фон, ал or – нүктелермен себілген фон арқылы бейнеленеді. Gules – тік сызықтармен, azure – көлденең сызықтармен, ал sable – көлденең және тік сызықтардың үйлесімімен бейнеленеді. Диагональ сызықтар оң жақ жоғарғы бұрыштан сол жақ төменгі бұрышқа дейін жүреді, vert түсін көрсетеді, ал purpure – керісінше, сол жақ жоғарғы бұрыштан оң жақ төменгі бұрышқа дейін жүретін диагональ сызықтармен бейнеленеді. Sanguine – әр бағытта жүретін диагональ сызықтармен, ал tenné – көлденең сызықтар мен сол жақ жоғарғы бұрыштан оң жақ төменгі бұрышқа дейін жүретін диагональ сызықтардың комбинациясымен бейнеленеді. 1639 жылы Маркус Вулсон де ла Коломбиер жариялаған тоғыз қосымша штрихтау басқа түстерді бейнелеуге арналған, бірақ олардың ешқайсысы дәстүрлі геральдикалық түстерге сәйкес келмейді және британдық қару-жарақ қоймасында ешқашан қолданылмаған. Оң жақ жоғарғы бұрыштан сол жақ төменгі бұрышқа дейін жүретін диагональ сызықтары бар тік сызықтардың комбинациясы қоңыр түсті білдіреді; қан қызыл түсі – сол жақ жоғарғы бұрыштан оң жақ төменгі бұрышқа дейін жүретін диагональ сызықтары бар тік сызықтармен; жер түсі – көлденең және тік сызықтармен, сондай-ақ оң жақ жоғарғы бұрыштан сол жақ төменгі бұрышқа дейін жүретін диагональ сызықтармен; темір сұр – әр бағыттағы диагональ сызықтарымен (Петра Санкта жүйесіндегі sanguine-мен бірдей); су түсі – үзілген көлденең сызықтармен; ет түсі – үзілген тік сызықтармен; күлгін – үзілген көлденең және үзілген диагональ сызықтарының комбинациясымен; қызғылт сары – нүктелермен араласқан үзілген тік сызықтармен; табиғат түсі – оң жақ жоғарғы бұрыштан сол жақ төменгі бұрышқа дейінгі зигзаг сызықтарымен. Француз геральдикасы да геральдикалық түстерді бейнелеу үшін трикингті қолданады: O – or үшін; A – argent үшін; G – gules үшін; S – sable үшін; B – bleu үшін (azure-ді argent-пен шатастырудан сақтану үшін); V – vert үшін (sinople-ді sable-мен шатастырудан сақтану үшін); P – purpure немесе pourpre үшін; және Pr – propre үшін. Бұл ілім ортағасырлық медицинаға, дәріханаға, алхимияға, сондай-ақ геральдикаға әсер етті. 1350 жылдары Бартоло де Сассоферратоның (1313/1314–1357) еңбегі Or-ды күнмен, Azure-ді ауа элементімен, ал Gules-ті от элементімен байланыстырды. Прованс геральдисі Оноре Боне өзінің "Арбре де Баттайл" (1387) еңбегінде алтын металлдың (Or) әлемдегі ең асыл металл екенін жариялады, өйткені оның табиғаты бойынша ол жарқырап, жарқырап, қасиеттерге толы. Орта ғасырдың соңы мен Ренессанс дәуірінде асыл тастармен немесе жеті классикалық "планеталарға" (күн мен айды қоса алғанда) сілтеме жасау арқылы түстерді атау практикасы болды. Боне еңбегі 15 ғасырдағы Бургундия геральдисі Жан Куртуаға (1436 ж. ш.) әсер етті, ол сондай-ақ Сицилия геральды деп танылды. "Le Blason des Couleurs" (1414) еңбегінде Куртуа нақыштар, планеталар және карбункулдардан тұратын геральдикалық жүйені, сондай-ақ қасиеттер, металдар, айлар, зодиак және апта күндерімен бірге әзірледі. Оның негізгі үлесі – асыл тастың планеталық бейнесін жасау, ол түсті асыл тасқа және планетаға байланыстырады: or – топаз, күн; argent – інжу, ай; gules – рубин, Марс; sable – алмаз, Сатурн; azure – сапфир, Юпитер; vert – изумруд, Венера; purpure – аметист, Меркурий; tenné – хацинт, айдаһардың басы (көтерілетін ай түйіні); sanguine/murrey – сардоникс, айдаһардың құйрығы (төмендеген ай түйіні). Айдаһардың басы (астрономия мен астрологияда Анабибазон деп те аталады) және айдаһардың құйрығы (Катабибазон деп те аталады) ежелгі заманнан бері қолданылып келеді. Геральдикада айдаһардың басы ашық түсті (tenné), ал құйрығы – қара түсті (sanguine) көрсетеді. Алхимияда айдаһардың басы – философ тасын жасау үшін трансмутацияға ұшырайтын бастапқы материал. Трансмутация процесінде ашық түсті бастапқы материал қараңғы және қызғылт түске айналады. Астрологияда айдаһардың басы сәттілікпен байланысты, ал құйрығы – бақытсыздықпен. Бұл байланыстар 15 ғасырдағы геральдиканың сиқырлы көзқарастар мен алхимикалық идеялардың күшті ықпалында болғанын көрсетеді, олар өз кезегінде түстер, планеталар, асыл тастар, металдар, қасиеттер арасындағы сымбаттылық туралы біліммен байланысты болды. Жан Куртуаның еңбегі қолжазбалар түрінде таратылды, кейіннен француз тілінде басылған алғашқы кітаптардың бірінде жарияланды. Тюдор және Стюарт династиялары тұсында Англияда (1485–1702) ол геральдикалық нұсқаулықтарда пайда болды. Клемент Принсолт өзінің "Traité du blason" (1465) кітабында түстердің қасиеттермен, жеті планетамен, 12 аспан белгісімен, асыл тастармен, апта күндерімен, үш элементпен және т.б. байланысын қарастырады. Бұл кітап бүгінгі күні қол жетімді геральдика туралы ең ерте жазбалардың бірі болып табылады. Англия тарихшысы және геральдисі сэр Генри Спельман (1564–1641) өзінің 1654 жылғы "Aspilogia" кітабында түстерді белгілеу үшін планеталардың белгілерін қолданды. Сэр Джон Ферн (1609 ж. ш.) 14 түрлі бейнелеу әдісін тізімдейді: 1. түстер бойынша; 2. планеталар бойынша; 3. асыл тастар бойынша; 4. қасиеттер бойынша; 5. аспан белгілері бойынша; 6. жылдың айлары бойынша; 7. апта күндері бойынша; 8. адам өмірінің кезеңдері бойынша; 9. гүлдер бойынша; 10. элементтер бойынша; 11. жылдың маусымдары бойынша; 12. адамның дене бітімі бойынша; 13. сандар бойынша; және 14. металдар бойынша. Негізгі түстерден басқа, Proper – ppr, pp, Ermine – er сияқты басқа түстерді белгілеу үшін трикинг аббревиатуралары Ренессанс кезеңінде ағылшын және басқа да тілдерде болған. Карнеацияны (carnea tinctura) белгілеу үшін герман геральдикасында кері арыстан белгісі қолданылды, ал жеті негізгі түстен басқа түстерді белгілеу үшін үш жапырақты ұсынылды (♣). Спенер (1717, 113 б.) tenné және sanguine түстерін де арыстан белгісімен байланыстырды. Рудольфи үш жапырақты (♣) vert түсінің белгісі ретінде де қарастырды, әдетте Венерамен байланысты. Ол сонымен қатар апельсин және карнеация түстеріне аждаһардың басы мен құйрығының астрологиялық белгілерін (☊ ☋) тағайындады, олар арыстан белгісінен алынған. Нәтижесінде, тоғыз түстік жүйе әзірленді, герцогтар, графтар және барондар өз қаруларын асыл тастармен, ал князьдар, корольдер және императорлар өз қаруларын планеталармен бейнелейтін болды. Австриялық трубадуры және геральдисі Петер Сухенвирт (шамамен 1320–1395) түстерді белгілеу үшін асыл тастарды одан да ертерек (шамамен 1355) Венгрия королі Людовик I Ұлының (1342–1382) елтаңбасында қолданды. "Мен оның қаруларының сұлулығын мақтауға жеткілікті тапқыр және дана болсам деймін, оны ол құрметпен ұстап тұр! Оның елтаңбасы ешқандай кемшіліктермен бүлінген жоқ; ол күмістей жарқырап, сәулеленеді және екі тең бөлікке бөлінген. Бір бөлігінде інжу мен рубиннің ашық түсі жарқырап, сәулеленеді және оның көлденеңіне сегіз таңдалған жолақ орналасқан; екінші бөлігінде аспан көгі аспан алтынынан жасалған күмбезді лилиялармен безендірілген, олар көптеген сәулелерімен қарулармен бірге тұрған, көруге өте жағымды. Қалқанның үстін көптеген сәулелі асыл тастармен әшекейленген алтын тәж безендіреді; тәжден екі түйе құсының қауырсыны шығып тұр, ал олардың арасында түйе құсының күміс мойны көрінеді; оның рубиннен жасалған көздері жауға қарап тұр, оның тұмсы алтыннан жасалған, оның ішінде әдемі қисық пішіндес алтыннан жасалған заряд ұсталып тұр. Оның басы алтынмен әшекейленген." Бұл өлең бұрынғы кезде...