Кіріспе
Джон Димитри Негропонте (John Dimitri Negroponte; 1939 жылғы 21 шілдеде туған) – американдық дипломат. 2018 жылы Вирджиния университетінің Миллер қоғамдық істер орталығындағы Джеймс Р. Шлезингер атындағы ерекше профессор болды. Бұрын Джордж Вашингтон университетінің Эллиотт халықаралық істер мектебінде Дж. Б. және Морис С. Шапиро атындағы халықаралық істер профессоры қызметін атқарған. Осы тағайындамаға дейін ол Йель университетінің Жақсон халықаралық істер институтында ғылыми қызметкер және лекторы, АҚШ Мемлекеттік хатшысының орынбасары (2007–2009 жж.) және алғашқы Ұлттық барлау директоры (2005–2007 жж.) болып қызмет еткен. Негропонте 1960 жылдан 1997 жылға дейін АҚШ Сыртқы істер қызметінде жұмыс істеді. 1981 жылдан 1996 жылға дейін Гондурас, Мексика және Филиппин елдерінде АҚШ-тың елшісі болды. Сыртқы істер қызметінен кеткеннен кейін Буш әкімшілігінде 2001 жылдан 2004 жылға дейін Біріккен Ұлттар Ұйымындағы АҚШ-тың тұрақты өкілі болып қызмет етті және 2004 жылдың маусымынан 2005 жылдың сәуіріне дейін Ирактағы елші болды.
John Dimitri Negroponte (,/n//ɛ//ɡ//r//oʊ /'/p//ɒ//n//t//i/; born July 21, 1939) is an American diplomat. In 2018, he was a James R. Schlesinger Distinguished Professor at the Miller Center for Public Affairs at the University of Virginia. He is a former J. B. and Maurice C. Shapiro Professor of International Affairs at the George Washington University's Elliott School of International Affairs. Prior to this appointment, he served as a research fellow and lecturer in international affairs at Yale University's Jackson Institute for Global Affairs, United States Deputy Secretary of State (2007–2009), and the first ever Director of National Intelligence (2005–2007). Negroponte served in the United States Foreign Service from 1960 to 1997. From 1981 to 1996, he had tours of duty as United States ambassador in Honduras, Mexico, and the Philippines. After leaving the Foreign Service, he subsequently served in the Bush administration as U. S. permanent representative to the United Nations from 2001 to 2004, and was ambassador to Iraq from June 2004 to April 2005.
Ерте өмір және білім
Негропонте 1939 жылғы 21 шілдеде Ұлыбританияның Лондон қаласында грек ата-анасы Димитриос Негрепонтис (1915–1996) және Кэтрин Кумантарос (1917–2001) отбасында дүниеге келген. Оның әкесі кеме қатынасының ірі магнаты және 1936 жылғы Қысқы Олимпиада ойындарына қатысқан альпинист болған. Негропонте Аллен Стивенсон мектебі мен Бакли мектебінде оқыды, 1956 жылы Филлипс Эксетер академиясын және 1960 жылы Йель университетін бітірді. Ол Фенс клубының (Psi Upsilon бауырластығы) мүшесі болды, сондай-ақ президент Джордж Буштің інісі Уильям Г.Т. Буш және 2005–2006 жылдары Негропонте басшылығымен Орталық барлау қызметінің директоры және Орталық барлау агенттігінің директоры қызметін атқарған Портер Госс оның құрбылары болды. Гарвард құқық мектебінде бір семестрден кейін Негропонте 1960 жылы Сыртқы істер қызметіне қабылданды. Ол Азияда (соның ішінде Сайгон қаласындағы АҚШ елшілігі), Еуропа және Латын Америкасындағы сегіз түрлі Сыртқы істер қызметінің бекетінде қызмет етті, сондай-ақ Мемлекеттік департаментте және Ақ үйde маңызды лауазымдарды атқарды. Жас Сыртқы істер қызметінің қызметкері ретінде – Вашингтонда Генри Киссинджердің Вьетнамдағы бейбіт келіссөздерін құпия түрде жүргізуіне ашық қарсылық білдірген азаматтардың бірі – Негропонте өзінің жоғары лауазымдағы адамына Оңтүстік Вьетнам жетекшісі Нгуен Ван Тхьёнің келісімінсіз жасалған кез келген бейбіт келісім сәтсіздікке ұшырайтынын түсіндіруге тырысты. Сеймур Херштің «Биліктің құны» атты кітабында Киссинджер Негропонтеге ешқашан кешірім жасамағаны және Мемлекеттік хатшы болғаннан кейін оны Эквадордың Кито қаласына жер аударып жібергені айтылады. Айырықша жағдай, бұл Негропонтетің елші ретіндегі ұзақ және сәтті мансабының бастамасы болды. 1981 жылы ол Гондурасқа АҚШ елшісі болып тағайындалды. 1985 жылдан 1987 жылға дейін Негропонте Океандар және халықаралық экологиялық және ғылыми мәселелер жөніндегі мемлекеттік хатшының көмекшісі қызметін атқарды. Содан кейін 1987 жылдан 1989 жылға дейін Ұлттық қауіпсіздік мәселелері жөніндегі президенттің орынбасары, 1989 жылдан 1993 жылға дейін Мексикадағы елші және 1993 жылдан 1996 жылға дейін Филиппиндегі елші болып қызмет етті. Президент Рональд Рейганның Ұлттық қауіпсіздік жөніндегі кеңесшісінің орынбасары ретінде ол Панамада генерал Мануэль Нориеганы биліктен алу науқанына қатысты. 1997 жылдан БҰҰ-ға елші болып тағайындалғанға дейін Негропонте Макгроу Хилл компаниясында атқарушы директор болып жұмыс істеді.
Қоршаған орта, мұхиттар және балық шаруашылығы жөніндегі хатшының көмекшісі (1985-1989)
Осы жазбада Негропонте елші Ричард Бенедикпен бірге Еуропа, Ресей және Қытайдың, сондай-ақ Рейган әкімшілігінің кейбір шенеуніктерінің қарсылығына қарамастан, озон қабатын қорғау жөніндегі Монреаль хаттамасын, қазіргі заманғы ең табысты экологиялық келісімді келісімге келтірді. (Р. Бенедик, Озондық дипломатия: планетаны қорғаудың жаңа бағыттары (Кембридж, Массачусетс : Гарвард, 1998), 101) Ол сонымен қатар Кеңес Одағымен ғылыми ынтымақтастықты дамытты, бұл Ричард Перл сияқты "талапкерлермен" келіспеушіліктерге әкелді, сондай-ақ Чернобыль апатынан кейін ядролық апаттарды болдырмау және олармен күресу жөніндегі екі келісімге қол қойды.
Мексикадағы елші (1989-1993)
Негропонте Мексикадағы АҚШ елшісі қызметін атқару кезінде ол Буш әкімшілігін Мексиканың бастамасына жауап ретінде Солтүстік Америка еркін сауда аймағы (NAFTA) туралы келісімдер жүргізуге көндіруде шешуші рөл атқарды, бұл бастапқыда АҚШ Сауда өкілі кеңсесінің қарсылығына ұшыраған болатын. Оның Мексикадағы қызметі – қазіргі заманғы американ елшілігінің ең маңыздысы болды. Жиырма жыл өткен соң: «Кейде мемлекеттік шараның немесе саясаттың толық салдары мен мәнін ұққан мемлекеттік қызметкердің болашақты көре білуін аңғартатын құжаттар жарыққа шығады. Мұндай құжатты 1991 жылдың көктемінде АҚШ-тың Мексикадағы сол кездегі елшісі Джон Негропонте жазған». Тағы бір сарапшы Негропонтенің көзқарасының кейіннен басқа да еркін сауда келісімдерінде кеңінен қолданылғанын атап өтті. Ол қауіпсіздігі күшейтілген, бір блоктан тұратын елшілікте визалық талаптарды жеңілдету жұмыстарын жүргізді.
БҰҰ-дағы елшісі (2001-2004)
Президент Джордж Буш 2001 жылдың ақпан айында Негропонтті АҚШ-тың Біріккен Ұлттар Ұйымындағы елшісі етіп тағайындады. Сенаттағы демократтардың күшті қарсылығына қарамастан, Сенат 2001 жылғы 15 қыркүйекте, АҚШ-қа жасалған 2001 жылғы 11 қыркүйектегі шабуылдардан кейін төрт күн өткен соң, оның кандидатурасын ратификациялады. CBS News хабарлағандай, 64 жастағы Негропонте Біріккен Ұлттар Ұйымында Саддам Хусейнді қарусыздануға БҰҰ-ның талаптарын орындауға мәжбүрлеген Қауіпсіздік Кеңесінің қарарына бірауыздан қолдау беруде маңызды рөл атқарды. Колин Пауэллдің Қауіпсіздік Кеңесінде Ирактың жаппай қырып-жою қаруы туралы сөйлеген сөзі кезінде Негропонте Пауэллдің сол иығының артында отырғанын көруге болады. Алайда, Негропонте Буш әкімшілігін Иракқа араласудың жағымсыз салдары туралы ескерткен. "New York Review of Books" басылымында Стивен Кинзер Негропонтенің кандидатурасын ұсыну арқылы берілген хабарламаның "Буш әкімшілігі сыртқы саясатын жүргізерде дипломатиялық әдептерге бағынбайды" дегенді білдіргенін жазды. Мемлекеттік департаменттің бір қызметкері оған: "Оған осы қызметті беру – БҰҰ-ға: 'Біз сені жек көреміз' деп айтудың бір жолы" деді.
At the United Nations, Negroponte, 64, was instrumental in winning unanimous approval of a Security Council resolution that demanded Saddam Hussein comply with U. N. mandates to disarm. During Colin Powell's speech to the Security Council on Iraqi weapons of mass destruction, Negroponte could be seen sitting behind Powell's left shoulder. Negroponte, however, had warned the Bush administration about the adverse consequences of intervening in Iraq. In the New York Review of Books, Stephen Kinzer reported that the messages sent by nominating Negroponte were that "the Bush administration will not be bound by diplomatic niceties as it conducts its foreign policy." A State Department official told him that "Giving him this job is a way of telling the UN: 'We hate you.'"
Ирактағы елші (2004-2005)
2004 жылғы 19 сәуірде Негропонте АҚШ президенті Джордж Буш тарапынан 30 маусымда егемендік жаңа ирак үкіметіне берілгеннен кейін Ирактағы АҚШ елшісі лауазымына ұсынылды. Ол 2004 жылғы 6 мамырда АҚШ Сенатында 95-3 дауыспен бекітілді және 2004 жылғы 23 маусымда Л. Пол Бремерді алмастырып, Ирактағы АҚШ-тың жоғары дәрежелі азаматтық өкілі ретінде қызметке кірісті. Ол Буш әкімшілігіне Ирактағы жаңғырту жұмыстарынан бұрын қауіпсіздікті қамтамасыз ету қажеттігін жеткізді, бейбіт сайлауды ұйымдастырды, сондай-ақ министр Рамсфелд пен Конгресс демократтарына да ұнамаған бес жылдық міндеттеме қажеттігі туралы кеңес берді.
Ұлттық барлау қызметінің директоры (2005-2007)
2005 жылдың 17 ақпанында президент Джордж Буш Негропонтені Ұлттық барлау директоры (DNI) лауазымына тағайындады, бұл кабинеттік деңгейдегі қызмет, ол елдің барлау қауымдастығын үйлестіруге жауапты. 2005 жылдың 21 сәуірінде Негропонте Сенатта 98 дауысқа 2 қарсы дауыспен бекітілді, содан кейін бұл лауазымға ант берді, ол алдыңғы лауазымнан – Орталық барлау директорынан «эдәуір күштірек» деп сипатталды. Оның билігінің бір бөлігі бюджетті «анықтау» мүмкіндігінен туындады, бұл президент Буштың: «Джон Негропонтенің үлкен ықпалы болады. Ол бюджетті белгілейтін болады» деген пікірін білдірді. Барлау қауымдастығының бюджеті 40 миллиард долларға бағаланады. Newsweek журналының мәліметінше, Негропонтенің тағайындалуына барлау қызметкерлері «көптеген жағымды пікірлер» білдірді, себебі ол «Рейганның қарсы көтеріліс күресінің басында көптеген барлау мамандарының құрметіне ие болған». The Times газеті: «Егер Американың бәсекелес тыңшылық агенттіктерінің шатасқан желісіне біреу бірлік әкеле алса, ол Джон Негропонте» деп жазды. Конгресс тарапынан да жағымды пікірлер айтылды. Сенаттың барлау комитетінің вице-төрағасы, сенатор Джей Рокфеллер (Д, Вирджиния штаты) былай деді: «Мен елші Негропонтенің өте дұрыс таңдау екенін ойлаймын. Елші Негропонте Иракта және Біріккен Ұлттар Ұйымында даулы және белгісіз кезеңде батыл және құрметпен қызмет етті. Ол өзінің жетекшілік қабілетін дәлелдеді және күшті басқарумен көзге түсті». Өкілдер палатасының барлау комитетінің жетекші мүшесі Джейн Харман (Д, Калифорния) «Джон Негропонте өте маңызды жұмысқа ақылды таңдау. Ол тәжірибелі және білікті дипломат, Біріккен Ұлттар Ұйымында және Иракта құрметпен қызмет еткен және президенттің толық сеніміне ие» деді. ЦРУ-дың бұрынғы жасырын операциялар жөніндегі орынбасары Джон МакГаффиннің сөзіне сүйенсек: «Бұл адам қатал ойыншы. Ол контрбарлау, барлау және жасырын операциялардың барлық қырларын түсінетін адам. Олардың барлығы сыртқы саясаттың және өзімізді қорғаудың бір бөлігі». Бұрынғы Орталық барлау директорының орынбасары (DDCI) Джон МакЛафлиннің пікірінше, миссиялық менеджмент тұжырымдамасы «талдау, ақпарат жинау және басқа барлау қызметтерін интеграциялауға зор мүмкіндік береді». Бұл тұжырымдама дағдарыстық жағдайларда да тиімді екенін көрсетті. U.S. News & World Report басылымында келтірілген аға барлау қызметкерінің сөзіне сәйкес: «Солтүстік Кореяның соңғы ядролық сынағынан кейін DNI миссиялық жетекші және ЦРУ ардагері Джозеф ДеТраниді дағдарыстың ортасына қойды. ДеТрани күнделікті екі рет барлау туралы қорытынды ұсына отырып, «жол бақылаушысы» рөлін атқарды, талдауды үйлестірді, Ақ үйге хабарлады және тыңшыларға қандай мақсаттарды табу керектігін тапсырды». 2007 жылдың 5 қаңтарында Негропонте DNI лауазымынан кетіп, Мемлекеттік департаментке Мемлекеттік хатшының орынбасары болып тағайындалғанын жариялады, осылайша бұл ақпарат ресми мәлімдеме ретінде жарияланды. Бұрынғы DDCI Джон МакЛафлин отставка туралы хабарланғаннан кейін: «Негропонте дау-дамайға ұшыраған қауымдастыққа сенімділік пен нығайту әкелгені үшін мақтауға лайық» деп жазды.
АҚШ Мемлекеттік хатшысының орынбасары (20072009)
Негропонте 2007 жылдың 27 ақпанында президент Джордж Буштың алдында АҚШ Мемлекеттік хатшысының орынбасары қызметіне ант берді. Ол 2009 жылдың 20 қаңтарында Буш әкімшілігі аяқталғанға дейін осы лауазымда қызмет етті.
Кейінгі мансап
Елші Негропонте 2009 жылы Вашингтон қаласында штаб-пәтері орналасқан McLarty Associates халықаралық стратегиялық кеңес беру фирмасына қосылды. Ол Конкордияның басшылық кеңесінде қызмет етеді, бұл Нью-Йорк қаласындағы бейтарап, коммерциялық емес ұйым, тиімді мемлекеттік-жекеменшік ынтымақтастықты дамытуға бағытталған, осы арқылы гүлденген және тұрақты болашақ құруға ұмтылады. Негропонте 2016 жылғы республикалық президенттік үміткер Дональд Трампқа қатысты мәлімдемеге қол қойған 50 адамның бірі болды, онда Трамп "жауапсыз" деп сипатталды және ол "елдің ұлттық қауіпсіздігі мен игілігіне қауіп төндіреді" делінді. 2020 жылы Негропонте 130-дан астам бұрынғы республикалық ұлттық қауіпсіздік шенеуніктерімен бірге президент Трамптың тағы бір мерзімге лайық еместігін мәлімдеген хабарламаға қол қойды. "Осы мақсатта біз вице-президент Джо Байденнің АҚШ-тың келесі президенті болып сайлануы ұлтымыздың ең жақсы мүддесіне сай екеніне толық сенімдіміз және оған дауыс береміз".
Жеке өмір
Негропонте бес тілде сөйлейді (ағылшын, француз, грек, испан және вьетнам тілдерінде). Ол Массачусетс технология институтының Медиа зертханасын және «Бір балаға бір ноутбук» жобасын құрған Николас Негропонтенің үлкен ағасы. Оның тағы бір ағасы Мишель – Эмми сыйлығының иегері, режиссер, ал Джордж Негропонте – суретші және 2002-2007 жылдар аралығында Нью-Йорк қаласының Сурет салу орталығының президенті болды. Негропонте мен оның әйелі Диана Мэри Вильерс (14 тамыз 1947 жылы туған) бес бала асырап алған: Марина, Александра, Джон, Джордж және София – барлығы да Гондурас елінен асырап алынған. Негропонте мен оның әйелі 1971 жылдың 14 желтоқсанында үйленген.