Кіріспе

Кітапқа деген махаббат

Библиофилия – кітаптарды сүю. Библиофил немесе кітап құмартуы – кітаптарды жақсы көріп, жиі оқитын немесе жинақтайтын адам. Библиофилдердің үлкен, мамандандырылған кітап коллекциялары болуы мүмкін. Олар ескі басылымдарды, автордың қолымен қол қойылған немесе иллюстрацияланған нұсқаларды жоғары бағалайды. Библиофилия библиоманиядан ерекшеленеді, ол кітаптарды жинауға құмарлықтың күйреуі болып, жеке қарым-қатынастарға немесе денсаулыққа әсер етуі мүмкін. "Библиофил" термині 1820 жылдан бері қолданылып келеді және кітап коллекцияларымен танымал болған Лорд Спенсер және Дж. П. Морган сияқты тарихи тұлғалармен байланысты.

Профиль

Классикалық библиофил кітаптарды оқып, тамашалап, жинауды ұнатады. Әрине, кітап құрттары – кітап жейтін жәндіктер. Бірақ "кітап құрты" деген сөзді көбінесе қызу оқырманды, талғамсыз оқырманды немесе библиофилді сипаттау үшін метафора ретінде қолданады. Бұл термин алғаш пайда болғанда теріс мағынада қолданылған, яғни ол көбінесе көп және арнайы жинақ жинаған бекершіл адамды білдірген. Библиофилдер әдетте жақсы көретін немесе ерекше құнды санайтын кітаптарға, сондай-ақ ерекше мүсіндемесі, автордың қолтаңбасы немесе иллюстрациясы бар ескі басылымдарға ие болады. "Библиофил" термині кітап коллекциясын жинаумен айналысатын адамдардың аз бөлігін ғана сипаттауға қолайлы.

Терминнің қолданылуы

Библиофилияны библиоманиямен шатастыруға болмайды. Библиомания – бұл обсессивтік-компульсивтік тәртіпсіздіктің (ОКД) мүмкін симптомдарының бірі, онда кітаптарды жинау адамдар арасындағы қарым-қатынастарға немесе денсаулыққа кері әсер ететін деңгейге жетеді, ал физикалық заттың кітап екендігі оны жинауға немесе жақсы көруге жеткілікті себеп болады. Кейбір адамдар "библиомания" және "библиофилия" терминдерін бір-бірімен алмастырады. Шындығында, АҚШ Конгресі кітапханасы "библиофилия" терминін қолданбайды, оның орнына оқырмандарын кітап коллекционерлері немесе библиомандар деп атайды.

Тарих

Артур Минтердің айтуынша, "көптеген римдіктер, оның ішінде Цицерон мен Аттик кітаптарды жеке жинауға құмар болған". "Библиофил" термині 1820 жылы ағылшын тіліне енген. Библиофилді, кітапты жақсы көретін, әсіресе оқуды ұнататын, 1583 жылдан бері қолданылып келе жатқан "кітапшыдан" ажырату керек. Жалпы алғанда, кітапшы – кітап жазуға, басып шығаруға немесе сатуға қатысатын адам. Лорд Спенсер мен Блэндфорд графы белгілі библиофилдер болған. "Роксбургтегі сату жылдам өркендеген қол кітап саудасы үшін негізгі мифке айналды және бүгінгі күнге дейін солай болып қала береді"; бұл сату есте қалады, себебі "Лорд Спенсер мен Блэндфорд графы арасындағы бәсеке Боккаччоның "Декамерон" туындысының ықтимал бірінші басылымының бағасын таңғаларлық және бұрын-соңды болмаған 2260 фунт стерлингке дейін көтерді". Дж. П. Морган да танымал библиофил болған. 1884 жылы ол Майнц псальмының 1459 жылғы басылымы үшін 24 750 доллар (2021 жылғы инфляцияға сәйкес 772 130,92 доллар) төлеген. Джей Ай. Кисләк сияқты көптеген библиофилдер өз жинақтарын кітапханаларға сыйға тартады.