Кіріспе

1966 жылы жазылған ғылыми фантастикалық роман, Урсула К. Ле Гуиннің туындысы. "Роканнонның әлемі" – американдық жазушы Урсула К. Ле Гуиннің әдебиеттегі тұңғыш романы. Ол 1966 жылы "Ace Double" сериясы бойынша, Аврам Дэвидсонның "The Kar Chee Reign" романымен бірге, "tête bêche" форматында жарық көрді. Бұл роман Ле Гуиннің технологиялық "Хайниш циклі" әлеміндегі көптеген туындыларының бірі болғанымен, оның сюжеті қаһармандық фантастика элементтеріне толы. Батыр Гаверал Роканнон артта қалған планетада саяхат еткен кезде қамалдарда тұратын және қылыш қолданатын билеушілермен, сондай-ақ, эльфтер мен гномдарға ұқсас басқа да халықтармен кездеседі. Романнан "ансибль" деген жарық жылдамдығынан асып түсетін байланыс құралы туралы термин пайда болды, ол кейін ғылыми фантастикада кеңінен қолданыс тапты.

Семлидің тарихы

Роман "Семлидің алқасы" деп аталатын прологпен басталады, ол алғаш рет "Ангиардың құдайы" атты жеке әңгіме ретінде Amazing Stories журналында (қыркүйек 1964) жарияланды. Семли есімді жас әйел аты аталмаған, технологиялық тұрғыдан дамылмаған планетасынан мұралық отбасылық зердесін қайтарып алу үшін мұражайға ғарыш сапары жасап келеді. Жұлдызаралық Әлемдер лигасы планетаның дамыған жер асты тұрғындарына автоматтандырылған ғарыш кемесін қолайлы етіп берді. Семли олардың туннельдеріне түсіп, сапар үшін ғарыш кемесін пайдаланады және он алты жылдан кейін оралады. Сапар үшін уақыттың өтуі қысқа болғанымен, уақыттың салыстырмалы кеңеюі салдарынан планетасында көп жылдар өтеді. Ол қайтып келгенде, қызы өсіп, күйеуі қайтыс болғанын көреді.

Роканнонның оқиғасы

Роман кейін музейде Семлимен кездескен этнолог Гаверел Роканнонның оқиғасын баяндайды. Одан кейін ол Fomalhaut II планетасына этнологиялық миссияға аттанады. Роканнонның күш-жігерінің арқасында планета жергілікті мәдениетті қорғау мақсатымен «зерттеуге тыйым салу» режиміне алынды. Ол және оның әріптестері білмейді, планетадағы жауының базасы – барлық әлемдер лигасының жауы, жас Фарадей әлемі орналасқан. Ол жұлдызаралық соғыс пен жаулап алу мансабына қадам басқан және осы «примитивті» әлемді құпия базаның орналасқан жері ретінде таңдаған. Жау оның кемесі мен серіктерін жойғаннан кейін, Роканнон олардың базасын табуға кіріседі, осылайша ол Лигаға олардың болуы туралы жаудың ансилі арқылы хабарлай алады. Алайда, оның жетілген көлік құралдары қирағандықтан, ол басқа көлік түрлерін пайдалануға мәжбүр болады, мысалы, «желқоралардың» үстінде – ірі ұшатын мысықтардың арқасында, сондай-ақ қайықпен немесе жаяу жүру арқылы. Оның ұзақ және қауіпті ізденісі, жергілікті феодалдық мәдениеттің адал серіктері Ангиармен бірге, көптеген елдерді аралап, түрлі мәдениеттер мен түрлерге кездесіп, оның ниеттенген қарсыласына қатысы жоқ көптеген қауіп-қатерлерге тап болады. Ол өте зиялы өмір формаларының бес түрін (хифтер) анықтайды: гномдар – Гдемиар, эльфтер – Фия, кеміргіштер сияқты Киемхрир, қорқынышты қанатты жандар және ең адамгершілікке жақын түр – Лиуар. Сюжет дамыған сайын, оның өмірлік тәжірибесі оның тұлғасына әсер етеді, оны планетаның мәдениетіне бейімдейді және оны бұрынғы жұлдызаралық сарапшылығынан өзгертпейді. Ол тау беткейіндегі үңгірде бір тұлғамен кездеседі және «өзін планетаға беруі» үшін телепатияның бір түрі – Mindspeech сыйлығын алады. Соңында, әлемнің жартысын аралап, көптеген қасіреттер мен қайғы-дауылдарды бастан өткергеннен кейін, ол Ангиарлардың алыс туыстары билеген, бұрын белгісіз жерге орналасқан жау бекінісіне жетеді. Оның саяхаты солтүстік құрлықтағы бекіністерінен бастау алған. Роканнон кітаптың көп бөлігінде оны үнемі итермелеп келген қола дәуірінің батыры рөлінен, жұлдызаралық өркениеттің тапқыр операторы рөліне қайта оралады. Ол өзінің ақыл-ойымен сөйлеу қабілетін жау базасын жоспарлауға және сәтті енуге пайдаланады, содан кейін тоқтатылған кемелердің біріндегі ансильді пайдаланып, өз халқына ескерту жібереді. Жарықтан жылдам (FTL) ұшқышсыз кеме (Хайниш әлемінде адамдар FTL сапарларынан аман қала алмайтындықтан) Роканнон қашып кеткеннен кейін орнатылымды жояды. Телепатиялық қабілетінің арқасында Роканнон оның салдарынан болған жүздеген өлімді олар болған сәтте сезінеді және бұл әрекетті жасау қажеттігін мойындаған кезде, ол өте кінәлі сезінеді және одан әрі күйзеліске ұшырайды. Ізденісі аяқталғаннан кейін Роканнон оңтүстік құрлықтағы Ангиарлармен бірге, жанашыр адамдармен және сүйікті әйелімен бірге зейнеткерлікке шығады. Тоғыз жылдан кейін Лиганың құтқарушылары жарық жылдамдығынан төмен релятивистік жылдамдықпен жүруге мәжбүр болған кезде, олар планетаға оның есімі берілмек екенін білмей қайтыс болғанын табады.

Әдеби мәні және сын

Роканнонның әлемі және оның екі жалғасы британдық жаңа толқын ғылыми фантастикасының пайда бола бастаған сезімдерін, қалыптасқан американдық жанрлық бейнелермен және Ле Гуиннің антропологиялық қызығушылықтарымен үйлестіріп, жоғалту, серіктестік, оқшаулану, құтқарылу және махаббат туралы әңгіме құрайды. Бір ғылыми фантастика ғалымы Роканнонның әлемі, "Шеттегі планета" және "Адасқан қала" кітаптары Ле Гуиннің жаңа автор ретінде өзінің әңгімелері үшін сенімді, ерекше есте қаларлық және түсінікті орын табуға тырысқанын көрсетеді. Роканнонның әлеміндегі троптар жоғары фантастика троптарына жақын, мысалы, Клейфолктар эльфтерге, ал Фиялар – гномдарға ұқсайды, әсіресе олардың сөйлеу әдебиетінде. Сонымен қатар, Роканнонның әлемі – бұл жасырынған фантазия, онда оқырмандар аңыз кейіпкерлерін нақты әлемнің болашағынан келген кейіпкерлер ретінде оңай түсіндіре алады. Роберт Сильверберг бұл романды "тамаша ғарыш операсы, қысқа, шапшаң, көркем, шығармашыл және сауатты" деп сипаттады.

Жариялану тарихы

Роканнонның әлемі бастапқыда кіріспесіз жарық көрді, бірақ Ле Гуин Harper & Row баспасының 1977 жылғы қатты мұқабалы басылымы үшін кіріспе жазды. Роканнонның әлемі 1978 жылы "Планетасы жер аударылуы" және "Иллюзиялар қаласы" романдарымен бірге кітап клубының жинағында "Үш Хайниш романы" деген атпен, ал 1996 жылы осы романдармен бірге "Жер аударылуы мен иллюзиялар әлемі" деген атпен қайта басылды.