Кіріспе

Өсімдік түрі

Actaea racemosa, қара кохош, қара бугбане, қара жылан тамыры, дірілдегіш қақпақ немесе фея шамдары (син. Cimicifuga racemosa) – Ranunculaceae тұқымдасына жататын гүлді өсімдік түрі. Ол Солтүстік Американың шығысында, Онтарионың оңтүстігінен бастап Орталық Джорджияға дейін және батысқа қарай Миссури мен Арканзасқа дейін таралған. Әртүрлі ормандық ортада өседі және көбінесе кішкентай ормандық кеңістіктерде кездеседі. Түбірлері мен тамырсағалары американдықтардың дәстүрлі медицинасында қолданылады. Оның сығындылары дәрілік өсімдіктер немесе диеталық қоспа ретінде өндіріледі. Қара кохош құрамындағы көптеген диеталық қоспалар менопауза симптомдарын немесе кез келген ауруды емдеу үшін қауіпсіз және тиімді пайдалану бойынша жеткілікті зерттелмеген немесе ұсынылмаған. Керісінше, қара кохош сығындысы бар кейбір дәрілік өсімдіктер Еуропалық Одақтың бірнеше мемлекетінде тіркелген және менопауза симптомдарын (яғни менопаузаға дейін және кейінгі жылдарда) – мысалы, қызу және шектен тыс терлеуді жеңілдету үшін қауіпсіз және тиімді пайдалануға ұсынылады. Осы өнім түрлерінің арасындағы айырмашылық маңызды болып көрінеді.

Таксономия

Өсімдік түрінің тарихында таксономиялық белгісіздік кездеседі. Карл Линней гүлшоғыры мен тұқымының морфологиялық ерекшеліктеріне сүйене отырып, түрді Actaea туысына жатқызды. Бұл атауды кейін Томас Натталл түрді Cimicifuga туысына қайта жіктеді. Натталлдың жіктеуі қара кохош өндіретін құрғақ фолликулаларға негізделген, олар Cimicifuga туысына тән. Алайда, морфологиялық және гендік филогенездік талдаудан алынған соңғы деректер қара кохош басқа Cimicifuga түрлеріне қарағанда Actaea туысына жақын екенін көрсетті. Бұл Линнейдің бастапқы ұсынған Actaea racemosa атауына қайта оралуға себеп болды. Базальдық жапырақтары ұзын және кең, үш жапырақтан (үшқұлақтың күрделі жапырағы) тұратын қайталанған топтарды құрайды, олардың жиегі тісті (қарақылды). Гүлдері көктемнің соңында және жаздың басында биік сабақта пайда болады, биіктігі шамалы, рацемалар құрайды. Гүлдерде жапырақшалар немесе тостағанша жапырақтары жоқ, олар 55–110 ақ, ұзын аталықтардан тұратын тығыз топтардан және ақ аналық мойнынан тұрады. Гүлдердің ерекше тәтті, жағымсыз иісі бар, ол шыбықтарды, масаларды және қоңыздарды тартады. Жазғы ыстық пен құрғақшылық оны құрғатып жібермейтін бақтарға әсемдік қосады, бұл оны көп жылдық өсімдіктерге айналдырады. Ол Корольдік бау-бақша қоғамының «Бау-бақшаның еңбегі» сыйлығын алды. Өсімдік Вирджинияның туған жергілікті өсімдіктер қоғамының 2017 жылғы жабайы гүлі атанды.

Тарих

Американың түпкі тұрғындары қара кохошті гинекологиялық және басқа да ауруларды емдеуге сеніп қолданған. Еуропалықтардың АҚШ-қа келгеннен кейін де қара кохошті пайдалануы жалғасты, және өсімдік АҚШ Фармакопеясында "қара жылан тамыры" деген атпен тіркелді.

Өсімдіктер

Өсімдіктің жер асты бөліктерінен алынған экстракттар – тамыршасы (Cimicifugae racemosae rhizoma) және түбірі (Cimicifugae racemosae radix) – дәрілік өсімдіктерде қолданылады. Тамыршалар мен түбірлерде әртүрлі сапониндер (тритерпен сапониндері және тритерпен гликозидтері, мысалы актеин), сондай-ақ цимифугинол қышқылдары және басқа да фенол карбоксил қышқылдары кездеседі. Еуропаның көптеген елдерінде, Қытайда, Малайзияда, Таиландта, Аргентинада және тағы да басқа елдерде қара кохоштан жасалған өнімдер реттеуші органдар бекіткен, дәрілік сапасы, қауіпсіздігі және тиімділігі сенімді қамтамасыз етілген дәрілік өсімдік ретінде қолжетімді, олар менопауза кезіндегі қызба сезіну және шектен тыс тершеңдік сияқты шағымдарды жеңілдетуге көмектеседі.

Қауіпсіздік мәселелері

Еуропалық дәрілік агенттіктің (EMA) өсімдіктерден жасалған дәрілік препараттар комитеті (HMPC) цимицифугадан жасалған дәрілік препараттардың жағымсыз реакцияларын талқылап, аллергиялық тері реакцияларын (құрышқа, қышу, экзантема), бет салқындауын және перифериялық салқындауды, сондай-ақ асқазан-ішек симптомдарын (яғни, диспепсиялық бұзылыстар, диарея) атап көрсетті. Бұл ақпарат эндометрий немесе сүт безі қатерлі ісігінен аман қалғандарға қатысты. Ал қара кохоштан жасалған диеталық қосымшалар бойынша мұндай зерттеулер жарияланбаған. Бұл, маркетингтік рұқсат алған өсімдіктерден жасалған дәрілік препараттардың сапасын бақылаудағы маңызды мәселе. Қара кохоштың өте жоғары дозасы құсық, бас айналу, көру бұзылыстары, жүрек соғуының баяулауы және тершеңдіктің артуына себеп болуы мүмкін. Қара кохоштан жасалған фитопрепараттардың нұсқамаларында бауыр аурулары бар адамдардың оны қабылдамауы ескертіледі, бірақ 2011 жылғы мета-талдау бұл алаңдаушылық негізсіз болуы мүмкін екенін ұсынды. Басқа зерттеулер қара кохош қолданудан бауыр зақымдануының ықтималдығы төмен екенін көрсетті. Клиникалық картина автоиммунды гепатитке ұқсас, ол бауыр клеткаларының центрилобулярлық некрозымен сипатталады және кортикостероидтармен емделеді.

Фитохимиялық және фармакологиялық

Қара кохош (Cimicifuga racemosa rhizoma) тамыршалары мен тамырларында әртүрлі фитохимиялық заттар, әсіресе әр түрлі сапониндер (тритерпендік сапониндер / тритерпендік гликозидтер, мысалы актеин), сондай-ақ цимифугикалық қышқылдар және басқа да фенолдық карбоксилді қышқылдар кездеседі. Фармакологиялық белсенді зат – жалпы экстракт, және ол цимицифуганың этанол немесе изопропанол экстракттерінде табылған жоқ. Бүгінгі таңда эстроген тәрізді әсер ету механизмін жоққа шығаруға болады. Менопауза симптомдарын жеңілдетуге қатысты, 2003 жылдан бері орталық нерв жүйесінің әрекеті күдік тудырған, және содан бері клиникалық және преклиникалық деректермен расталды.