Кіріспе

Университетке түсу "допты алаң бойымен тіркеу" деген сөз тіркесін білдіреді.

Матрикуляция – университеттерге түсудің немесе белгілі бір академиялық талаптарды орындау арқылы, мысалы, матрикуляциялық емтиханды тапсыру арқылы оқуға қабілетті болудың ресми процесі.

Австралия

Австралияда қазір "matriculation" термині сирек қолданылады. 1960 жылдардың соңы мен 1970 жылдардың басында барлық штаттар матрикуляциялық емтиханды, Виктория және Жаңа Оңтүстік Уэльстегі Жоғары мектеп сертификаты (HSC) сияқты сертификаттармен немесе Батыс Австралиядағы жоғары білімге қабылдау емтиханы сияқты университетке түсу емтиханымен алмастырды. Бұлардың барлығы (Жаңа Оңтүстік Уэльстен басқа) Виктория білім беру сертификаты (VCE) немесе Батыс Австралия білім беру сертификаты (WACE) сияқты штаттық сертификаттармен қайта аталды. Австралиядағы кейбір католик университеттері матрикуляциялық рәсімдерді қайта енгізді. Сидней университетінің құрамындағы Сент-Джон Евангелист колледжінің және Австралияның Кэмпион колледжінің жаңа студенттері академиялық киім киіп, ресми салтанат кезінде колледж тізіліміне қол қояды.

Бангладеш

Бангладеште "матрикул" – 10-шы сыныпта тапсырылатын орта мектеп емтиханы, ал аралық емтихан – 12-ші сыныпта тапсырылатын жоғары орта мектеп емтиханы. Бангладеш, Үндістан субконтинентінің қалған бөлігі сияқты, Британдық Радж кезінде пайда болған Matriculation Exams және Intermediate Exams сияқты терминдерді әлі де қолданады, бірақ Англияда бұл терминдер тиісінше "O" немесе қарапайым деңгейлі емтихандармен (қазір GCSE деп аталады) және "A" немесе жоғары деңгейлі емтихандармен алмастырылды.

Бразилия

Бразилиялық португал тілінде "matricular" сөзі бастауыш, орта мектеп, колледж немесе жоғары білімнен кейінгі білім беру курсына тіркелуді білдіреді.

Канада

Канадада бұл термин кейбір ескі университеттерде бағдаршамдау ("frosh") шараларын атау үшін қолданылады, бірақ кейбір университеттер, соның ішінде University of King's College, әлі де ресми матрикуляция рәсімдерін өткізеді. King's-тегі рәсім Оксфорд немесе Кембридж университеттеріндегі матрикуляция рәсімдеріне өте ұқсас. Торонто университетінің Тринити колледжінде де ресми матрикуляция рәсімдері өткізіледі, онда жаңа түскен студенттер матрикуляция тізіліміне қол қояды, бұл практика Солтүстік Америкадағы университеттердің Оксфорд және Кембридж колледждеріндегі рәсімдерге ең жақын форматта өтеді. Торонто университетінің қолданбалы ғылымдар және инженерия факультетіндегі "F!rosh аптасы" университеттің Ассамблея залында өтетін ерекше матрикуляция рәсімімен басталады; алайда, матрикуляция тізіліміне қол қою міндетті емес, және бұл шара факультет емес, студенттер басқаратын Торонто университетінің Инженерлік қоғамы (олардың Бағдаршамдау комитеті арқылы) ұйымдастырады. Бұдан бөлек, бірінші курс студенттері "Қасқыр бас киім антын" қабылдайды, ол Rifleman's Creed-тің өңделген нұсқасы. Монреальдегі МакГилл университетінде 1990 жылдардан бері матрикуляция рәсімдері айтарлықтай қысқартылды, бірақ ректордың, әдетте Молсон стадионында жасайтын сөйлеуі жыл сайынғы дәстүрлі шара болып саналады. Онтариода 13-сынып бар кезеңде 12-сыныпты сәтті аяқтау кіші матрикуляция, ал 13-сыныпты сәтті аяқтау жоғары матрикуляция болып есептелді. Қазіргі уақытта Нова-Скотияда кіші матрикуляция 11-сыныпты, ал жоғары матрикуляция 12-сыныпты бітіруді білдіреді.

Чехия

Прагадағы Карлов университетінде, Чехияның ең көне және ең беделді университеті, тіркелу рәсімі Ұлы зал (Магна Аула) ішінде өтеді. Оқуға түскен студенттер бұл салтанатқа қатысады. Рәсім студенттік міндеттерді қабылдау және студенттік құқықтарды алу мақсатында ұйымдастырылады. Салтанат барысында студенттер университеттің тіркелу антын қабылдап, факультеттің таяқшасына тиіп, деканың қолымен амалдасады. Чехияның басқа университеттері де осы сияқты рәсімдер өткізеді.

Дания

Данияда Копенгаген университеті жыл сайын түсу рәсімін өткізеді. Рәсім университеттің бас ғимаратындағы салтанатты зал ішінде өтеді. Рәсім ректор мен декандардың академиялық киімдермен және басқа да атрибуттарымен шерумен басталады. Рәсім ректордың түрлі факультеттерді атауымен жалғасады, содан кейін студенттер өз факультеттері аталғанда шу көтереді. Ректор сөз сөйлейді, одан кейін ректор мен декандар қайтадан шерумен рәсімнен шығып кетеді, ал жаңа студенттерді қабылдауды тойлау үшін университет аумағында мереке ұйымдастырылады.

Финляндия

Финляндияда, Matriculation (фин. Ylioppilastutkinto, швед. Studentexamen) – орта білім берудің аяқталуымен тапсырылатын және университеттерге қабылдануға құқық беретін емтихан. Іс жүзінде бұл емтихан орта мектептің бітіру сынағының да құрамына кіреді, алайда орта мектепті бітіргенде жеке диплом беріледі, ол емтихан нәтижесіне емес, жеке курстар бойынша алған бағаларына негізделген. 1919 жылдан бері емтиханды ұлттық орган – Matriculation емтихан кеңесі (Матрицалық емтихандар комитеті) ұйымдастырып келеді. Осыған дейін емтиханды Хельсинки университеті жүргізген (1918 жылға дейін ол Финляндиядағы жалғыз университет болған).

Германия

Неміс тіліндегі Immatrikulation термині университетте студент ретінде тіркелудің әкімшілік процесін білдіреді. Бұл қысқы семестрде және, мамандыққа байланысты, жазғы семестрде де жүзеге асуы мүмкін. Бұл процеске ешқандай салтанатты шаралар кірмейді. Әдетте, университетке қабылданудың алғы шарты – Abitur, ол Германиядағы стандартты мектеп бітіру емтиханы, қалыпты университеттер үшін, ал Fachhochschulreife – қолданбалы ғылымдар университеттері (Fachhochschulen) үшін қажет. Abitur және Fachhochschulreife – студенттер Германияның кейбір типтегі орта мектептерінде соңғы емтихандарды сәтті тапсырғаннан кейін алатын мектеп бітіру туралы куәліктер.

Гонконг

Гонконгта бұл термин алтыншы форманы аяқтаумен бірдей мағынада қолданылады. Білім беру туралы куәліктің емтихандарын тапсырғаннан кейін, талапкер студенттер екі жылдық алтыншы формада оқиды, оны аяқтағаннан кейін A деңгейлі емтихандарға түседі. Көптеген орта мектептер алтыншы форма бағдарламасын ұсынады, сондай-ақ бірнеше алтыншы форма колледждері де бар. A деңгейлі емтихандарда жақсы нәтижелер көрсеткен студенттер университетке қабылданады. Гонконгтың 2000 жылдардағы білім беру реформалары студенттерді HKCEE емтиханына дайындаған төртінші және бесінші формадағы білім беруді, сондай-ақ алтыншы формадағы білім беруді үш жылдық жоғары мектеп білімімен алмастырды, ол Гонконг орта білімі туралы дипломдық емтиханға (HKDSE) әкеледі. Алтыншы форманы соңғы аяқтаған студенттер 2012 жылы A деңгейлі емтихандарды тапсырды; сол жылы жаңа жоғары мектеп оқу бағдарламасын оқыған алғашқы студенттер бітіріп, алғашқы HKDSE емтихандарын тапсырды.

Малайзия

Малайзияда магистратура бағдарламаларын мемлекеттік университеттер мен Білім министрлігі (MoE) жүргізеді. Мемлекеттік университеттер ұсынатын магистратура бағдарламалары бітіргеннен кейін оқуды жалғастыру мүмкіндіктерін шектеседі, себебі олар сол университетпен ғана байланысты. Білім министрлігі ұсынатын магистратура бағдарламасы – Малайзия үкіметінің қаржыландыруымен жүзеге асырылатын бір жылдық университет алды дайындық бағдарламасы. SPM (Sijil Pelajaran Malaysia немесе Малайзияның білім беру сертификаты) иелері SPM оқитын жылдары [11-сынып] MoE магистратурасына түсуге өтініш бере алады. Магистратураға қабылданған студенттер Малайзияның әртүрлі магистратура колледждеріне орналастырылады. MoE магистратурасын аяқтағаннан кейін олар Малайзиядағы жергілікті университеттерде білімін жалғастыра алады. Ұлыбритания, Австралия және Жаңа Зеландиядағы бірнеше университеттер MoE магистратурасын университет алды біліктілігі ретінде мойындайды. Магистратура бағдарламаларынан басқа, STPM бағдарламасы (Sijil Tinggi Pelajaran Malaysia немесе Малайзияның жоғары мектеп сертификаты) бар, ол 12-сынып оқушылары тапсыратын бірыңғай ұлттық емтихан. STPM магистратурадан оның ұзақтығы (2 жылға қарсы 1 жыл), оқу жоспары (көлемі және тереңдігі), бағалау әдісі (жалпыұлттық стандартталған бағалауға қарсы магистратура колледжінің бағалауы) және өту көрсеткіштері бойынша ерекшеленеді.

Непал

Непалда бұл мектеп бітіру аттестатына (SLC) қатысты, қазір ол орта білім беру емтиханы (SEE) деп аталады (2016 жылғы жаңа білім беру заңына сәйкес), 10-шы сыныпты бітіру емтиханы, университетке түсуге дейін оқудың келесі екі жылында берілетін аралық емтиханға (жоғары орта немесе 10+2) дейін. Мектеп бітіру аттестаты (SLC) немесе орта білім беру емтиханы (SEE) Непалда "темір қақпа" деп аталатын маңызды емтихан болып табылады. SLC және 10+2 жиі қолданылса да, кейбір білім беру ұйымдары британдық жүйені қолданады, О' немесе қарапайым деңгейдегі емтихан (қазір GCSE деп аталады) және А' немесе жоғары деңгейдегі емтиханды ұсынады.

Нидерланды

Нидерландыда орта мектеп бірнеше білім беру деңгейлеріне тігінен бөлінген. Көптеген студенттер университетке түсу үшін, университетке дайындықпен аяқталатын арнайы орта мектеп бағдарламасын (Voorbereidend Wetenschappelijk Onderwijs) тамамдайды. Бұл бағдарлама Голландия заңдарымен реттелетін орталық емтиханмен (матрикултуралық емтихан) аяқталады. Университетке дайындық бағдарламасының үш жылынан кейін орта мектеп оқушылары төрт бағыттың біреуін таңдайды (шамамен тілдер, гуманитарлық және экономикалық пәндер, биология және медицина, және табиғи ғылымдар), ал бағдарламаның соңғы үш жылы таңдалған бағыт бойынша университет біліміне дайындыққа бағытталған.

Пәкістан

Пәкістанда, matriculation (әдетте matric деп аталады) – бұл 9-шы және 10-шы сыныптардың соңында өтетін қорытынды емтихандарды білдіретін термин. Бұл емтихандарға әдетте 14-16 жастағы оқушылар қатысады. Оның нәтижесінде орта мектеп аттестаты (SSC) немесе техникалық мектеп сертификаты (TSC) беріледі. SSC (немесе TSC) алғаннан кейін студенттер жоғарғы орта білім беру мектебінің 11-ші сыныбына түсе алады. Колледждегі 11-ші (HSSC 1) және 12-ші (HSSC 2) сыныптарды сәтті аяқтағаннан кейін олар жоғарғы орта мектеп сертификатын (HSSC) алып, Пәкістан немесе басқа елдердегі университеттерге түсуге құқылы болады. Пәкістан британдық үкім кезінен келе жатқан Matriculation Exams және Intermediate Exams сияқты терминдерді әлі де қолданады, бірақ Англияда бұл терминдер "O" немесе Ordinary Level емтихандарымен (қазір GCSE деп аталады) және "A" немесе Advanced Level емтихандарымен ауыстырылды.

Оңтүстік Африка

Оңтүстік Африкада, matriculation (немесе matric) – жоғары мектептің соңғы жылы және жоғары мектепті бітіргенге берілетін біліктілік, сондай-ақ университеттерге қабылдаудың ең төменгі талаптары. Алғашқы ресми емтихан 1858 жылы Жақсы Үміт Мысы университетінің басшылығымен Оңтүстік Африкада өткізілді. Оңтүстік Африка университеттері өздерінің қабылдау емтихандарын белгілемейді, бірақ көптеген университеттер лингвистикалық, сандық және математикалық қабілеттерді бағалайтын ұлттық стандартталған тестілерді қолданады, олар Ұлттық деңгейдегі бағалау тестілері (AQL тесті – академиялық және сандық сауаттылық, және математика тестісі) деп аталады.

Ұлыбритания

Британдық Оксфорд, Кембридж, Корольдік ауыл шаруашылығы университеті, Сент-Эндрюс, Эдинбург, Дарем және Гуманитарлық ғылымдардың жаңа колледжінде бұл термин жаңа студенттердің университеттің тізіліміне (латынша matricula) енгізілу рәсімі үшін қолданылады, сол кезде олар университеттің мүшелері болады. Оксфордқа түсушілер рәсім кезінде академиялық киіммен қатар, қара киім (subfusc) киюі керек. Студент ретіндегі ресми тіркелу де матрикуляцияның бір бөлігі болып табылады. Кейбір оқу орындарында бұл рәсімдер салыстырмалы түрде жаңа. Мысалы, Скриппс колледжінде матрикуляция 1990 жылы ғана басталды. Ал Тринити колледжіндегі сияқты, басқалары екі ғасыр бұрын, 1826 жылы пайда болған. "Матрикуляция" рәсімін арнайы өткізетін және осы атауды қолданатын колледждерге мыналар жатады: Адриан колледжі, Альбион колледжі, Ассампшн колледжі, Белмонт университеті, Бостон колледжі, Бостон университеті, Цитадель, Калвер-Стоктон колледжі, Дартмут колледжі, Дюкесн университеті, Джексонвилл университеті, Кеньон колледжі, Лоуренс университеті, Лион колледжі, Мариетта колледжі, Маккендри университеті, Маунт-Юнион колледжі, Моравиан колледжі, Муленберг колледжі, Рэндольф Макон колледжі, Райс университеті, Сент-Лоуренс университеті, Скриппс колледжі, Тринити колледжі, Тафтс университеті, Сент-Мэри университеті (Канзас), Вирджиния әскери институты, Уабаш колледжі, Уолш университеті, Вашингтон және Джефферсон колледжі және Уилламет университеті. Көптеген медицина мектептері матрикуляцияны ак халат кигізу рәсімімен атап өтеді. Бұл салыстырмалы түрде жаңа құбылыс, ол 1989 жылы Чикаго университетінің Прицкер медицина мектебінде басталды. Алғашқы толыққанды рәсім 1993 жылы Колумбия университетінің Вагелос дәрігерлер мен хирургтар колледжінде өтті.

Арнайы оқушы

АҚШ-тағы университеттер мен колледждерде жиі кездесетін «арнайы студенттер», «дипломға оқуға қабылданбаған студенттер» немесе «дипломдық бағдарламаға қабылданбаған студенттер» деп аталатын студенттер тобы бар. Әдетте, бұл студенттер тек тыңдаушы ғана емес, сонымен қатар академиялық сағаттарды (кредиттер) алады, оларды басқа оқу орнына ауыстыруға болады, толық оқу ақысын төлейді және басқа студенттерге берілетін мүмкіндіктерге ие болады, мысалы, оқу орындары мен денсаулық сақтау қызметтеріне қол жеткізеді. Мұндай студенттер көбінесе басқа білім беру мекемелерінде дипломдық бағдарламаға қабылданған және зерттеуші ретінде келген болады. Дегенмен, кейде студенттер жеке білім алу мақсатында ғана сабақтарға қатысады.