Кіріспе

Шотландия таулы аймақтарындағы тарихи бөлініс

Атхолл немесе Атхоль (Athall; көне гэль тілінде Athfhotla) – Шотландия таулы аймақтарындағы ірі тарихи аймақ, солтүстік-шығыстан бастап сағат тіліне қарсы бағытта Марр, Баденох, Лохабер, Бредалбайн, Стратхерн, Перт және Гоуримен шектеседі. Тарихи тұрғыдан алғанда, бұл Пикттер патшалығы болды, Пертшир шерифтігінің және кейіннен графтығының құрамына енгенге дейін Альба патшалығының алғашқы провинцияларының бірі ретінде танылды. Бүгінде ол Шотландияның Перт және Кинросс аймағының солтүстік бөлігін құрайды.

Этимология

Шотланд гаэлінде атау Athall, ол дәстүрлі түрде көне ирланд тіліндегі Ath fhotla, яғни 'Жаңа Ирландия' (Фотла – Ирландияның дәстүрлі атауы) деп түсіндірілген. Бұл түсіндірме Шотландияға гаэльдердің қоныстануымен байланысты, бұл жер бұрын пиктілердің мекені болған. Джеймс Э. Фрейзер «Жаңа Ирландия» түсіндірмесін күмәндіге түсірді. Ертедегі жазу Athochlach негізінде, алғашқы элемент ath, яғни «өткел, жол», ал екінші элемент fochla, «солтүстік» деп ұсынылды, осылайша толық мағынасы «солтүстікке жол» (Норвегияның ағылшын тіліндегі атауындағыдай). Ath fochla пиктік атаудың гаэль тіліндегі баламасы болған болуы мүмкін (мысалы, Уэльстің Ad[wy] Gogledd).

Пиктілер патшалығы

Атолл туралы алғашқы жазба дерек – 8 ғасырдағы Ольстер жылнамасында кездеседі, бірақ Атоллдағы үш жер атауы – Дункельд қаласы және Шиехаллион мен Рохаллион таулары – римдік жазушылар, оның ішінде Тацит пен Кассий Дио есімдерін атаған каледониялықтар тайпасының немесе тайпалық одағының есімін сақтап қалған. Атолл 9 ғасырдағы «Круитнидің жеті баласы» поэмасында және Пикттер патшаларының тізімінде мифтік пикттердің негізін қалаушы Круитнидің Синге ұлынан тараған жеті пикттер аймағының бірі ретінде тізімделген. Атолл – Фортриудың үстемдік құрған солтүстік патшалығынан басқа, өзінің патшасы болғандығы тарихи құжатталған осы аймақтардың арасындағы жалғыз аймақ. 8 ғасырдың басында жазған Нортумбриялық Беда пиктілердің Маунт және Грампиан тауларымен солтүстік және оңтүстік топтарға бөлінгенін, оңтүстік пиктілердің «тауларда» орналасқандығын сипаттаған. Сондықтан Атолл, Фортриу сияқты, оңтүстік пиктілердің басты патшалық аймағы болған болуы мүмкін, 8 ғасырдағы Вертурия гегемониясы кезінде Фортриудың ықпалына толыққанды өткенге дейін.