Кіріспе

Нидерландының ұлттық әнұраны "Wilhelmus van Nassouwe", көбінесе жай ғана "Wilhelmus" (Het Wilhelmus;; ағылшын тіліндегі аудармасы: "Вильям") деп аталады, Нидерландының және оның тәуелді мемлекеті – Нидерланд Корольдігінің ұлттық әнұраны болып табылады. Ол кем дегенде 1572 жылға дейін жетеді, осылайша бүгінгі күні қолданылып жүрген ең көне ұлттық әнұран болып саналады, егер соңғысы әуен мен сөзден тұратын жағдайда. "Wilhelmus" 1932 жылға дейін ресми гимн ретінде мойындалмаса да, голланд халқының бір бөлігінде әрқашан танымал болды және қазіргі мәртебесіне ие болу алдында голланд тарихы барысында бірнеше рет қайта жанданды. 1954 жылдан 1964 жылға дейін Нидерланд Антиль аралдарының да әнұраны болды. "Wilhelmus" Нидерланд революциясы кезінде, испан империясынан тәуелсіздік алу үшін ұлттың күресінде туындады. Ол Испания королінің билігімен Нидерландта штадхольдер болған Ұлттың Әкесі Вильгельм Оранский туралы айтады. Бірінші тұлғада, өзінен тікелей цитата келтіргендей, Вильгельм голландтарға революция және оның жеке күресі туралы айтады: корольге адал болу, бірақ сонымен бірге өз санасына да адал болу, Құдайға және голландтарға қызмет ету. Әннің мәтінінде Вильгельм өзін тирандық Саул патшаның қызметінде болған Киелі кітаптағы Дәуітке теңейді. Дәуіт әділ емес Саулды жеңіп, Құдайдан Исраил патшалығын сыйлық ретінде алғандай, Вильгельм де патшалықпен марапатталуға үміттенеді. "Wilhelmus" және Нидерланд революциясы екеуі де Еуропадағы 16 ғасырдың реформациясы және оның салдарынан Нидерландтағы испан инквизициясының протестанттарды қуғындауы аясында қарастырылуы керек. Әскери музыка ғана емес, рим дін қызметкерлерін және репрессивті монархтарды сатиралауға, сонымен қатар әлеуметтік жіктерден асып түсетін бірлікке қол жеткізуге де өте пайдалы болды. Псалмдық сипатты саяси маңызбен табысты үйлестірген "Wilhelmus" осы жанрдың ең көрнекті үлгісі болып табылады.

Әннің шығу тегі

"Вильгельм" әні "Autre chanson de la ville de Chartres assiégée par le prince de Condé" немесе қысқаша "Chartres" деп аталатын танымал католик француз әнінен алынған. Бұл ән 1568 жылы француз дін соғыстары кезінде гугенот (протестант) принц де Конденің Шартр қаласын қоршауға талпынуының сәтсіздігін сатиралайды. Дегенмен, "Вильгельм" әнінің мазмұны түпнұсқа әннің мазмұнынан күрт өзгеше, оны бірнеше жағынан қарсылық білдіретін туындыға айналдырады. Осылайша, голланд протестанттары протестанттарға қарсы әнді өздеріне бейімдеп, оны өздерінің мақсаттары үшін үгіт құралы ретінде пайдаланды. "Вильгельм" сол кездегідей болды: 16 ғасырда соғысқан топтардың әндерін ұрлап, қайта жазуы кең таралған практика еді. Голланд композиторы Адриаен Валериус 1626 жылы "Вильгельм" әнінің қазіргі мелодиясын өзінің "Nederlantsche Gedenck clanck" еңбегінде жазды. Ол мелодияның темпін баяулатып, шіркеулерде орындауға ыңғайлы еткен болуы мүмкін.

Әннің мәтіндері

Әннің мәтінінің шығу тегі белгісіз. "Вильгельм" алғаш рет 1568 жылдың сәуірінде Сегіз жылдық соғыс басталғаннан бастап 1572 жылдың 1 сәуірінде Бриел қаласының басып алынуы аралығында жазылған. Ән аяқталғаннан кейін көп ұзамай, оны жазушы, мемлекет қайраткері және Антверпеннің бұрынғы мэрі Филипс Марникс немесе саясатшы және теолог Дирк Корнхерт жазған деген пікір айтылды. Алайда, бұл күмәнді, өйткені Марникс пен Корнхерт ешқайсысы да әннің сөздерін өзі жазғанын еске алған жоқ, тіпті ән сол кезде өте танымал болғанмен. "Вильгельм" әнінде де кейбір ерекше ұйқастар бар. Кейбір жағдайларда, сөздердің дауыстыларын басқа сөздермен ұйқастыру үшін өзгертілген. Кейбіреулер мұны Марникс пен Корнхерттің әнұранды жазбағанының дәлелі деп санайды, өйткені олар "Вильгельм" жазылған кезде тәжірибелі ақындар болған және олар мұндай шағын еркіндіктерге бармас еді. Сондықтан, кейбір адамдар Нидерландының ұлттық әнұранының сөздерін сол мерекеге арнап бір өлең жазып, кейін тарихтан жоғалып кеткен біреудің туындысы деп есептейді. "Вильгельм" әнінің француз тіліне аудармасы шамамен 1582 жылы пайда болды. Жақындағы стилометриялық зерттеулерде Питер Датиен Нидерландының ұлттық әнұраны мәтінінің мүмкін авторы ретінде айтылды. Голландиялық және фламандтық зерттеушілер (Миртенс институты, Утрехт университеті және Антверпен университеті) оның стилі мен ұлттық әнұранның стилі арасындағы айқын ұқсастықтарды кездейсоқ түрде анықтады.

Құрылымы мен түсіндірілуі

Толық мәтін он бес строфадан тұрады. Гимн акростикалық формада: он бес строфаның алғашқы әріптері «Вилем ван Нассов» деген атауды құрайды (Насов – Насаудың орфографиялық түрі). Қазіргі голланд тілінде 12-ші және 13-ші строфалардың алғашқы сөздері S орнына Z әрпімен басталады. Бұл кезеңдегі көптеген әндер сияқты, ол күрделі құрылымға ие, тақырыптық хиазма негізінде құрастырылған: мәтін симметриялық, яғни бірінші және 15-ші тармақтар мағынасы жағынан ұқсас, сондай-ақ екінші және 14-ші, үшінші және 13-ші тармақтар да бір-біріне сәйкес келеді, олар 8-ші тармаққа, әннің өзегіне дейін жиналады: «О, Дәуіт, сен патша Саулдың зұлымдығынан пана іздедің. Мен де осы құйыннан қаштым», – делінген онда, бұл жерде салыстыру тек қана Киелі кітаптағы Дәуіт пен Голландиялық көтерілістің мейірімді және әділ басшысы Оранж Вильгельмді ғана емес, сонымен қатар зұлым патша Саул мен испан тәжі және Құдай Дәуітке сыйлаған уәде етілген Израил жері мен Құдай Вильгельмге берген патшалықты да қамтиды. Бірінші жақта, өзін-өзі цитаталағандай, Вильгельм патшасымен келіспеушілігінің өзін қалай мазалап жүргенін айтады; ол патшасына адал болуға тырысады. 1581 жылы Нидерланды Испания патшасының билігінің заңдылығын жоққа шығарды. «Duytschen» (ағылшын тілінде әдетте «голландиялық», «туған» немесе германдық) деген сөз бірінші строфада Вильгельмнің тамырларына сілтеме жасайды; оның қазіргі голланд тіліндегі баламасы «Duits» тек «неміс» деген мағынаны білдіреді және Вильгельмнің ата-тегіне (Нассау, Германия) немесе Нидерландыны қоса алғанда, Киелі Рим империясының жерлеріне сілтеме болуы мүмкін. Бірақ бұл, көбінесе, сөздің кең мағынасына сілтеме, ол Вильгельмді Испания патшасына қарағанда, Нидерландыға сирек немесе ешқашан келмеген отанының «туған баласы» ретінде көрсетеді. Осылайша ханзада өзінің тамырлары романдық емес, германдық екенін айтады, бірақ ол сонымен қатар Оранж ханзадасы екенін де еске салады.

Тарих

1932 жылы ғана ұлттық әнұран ретінде жарияланғанымен, «Вильгельмус» әнінің ғасырлар бойғы тарихы бар. Ол 1568 жылы Нидерланд революциясы басталғаннан бері көптеген ресми шараларда және маңызды оқиғаларда орындалып келді, мысалы, 1573 жылғы Гарлем қамалы мен 1578 жылғы 18 қыркүйектегі Оранж князінің Брюссельге салтанатты кіруі. 1584 жылы Вильгельм Оранскийды өлтірген Бальтазар Герардты азаптау кезінде, күзетшілер Герардтың айқайын басу үшін осы әнді орындаған дегенді айтады, оған қайнаған шошқа майы құйылған кезде. Герардтың «Ән айтыңыз! Нидерланд күнәкарлары! Ән айтыңыз! Бірақ біліңдер, жақын арада мен туралы да ән шығарылады!» деген жауабы бар. Тағы бір аңыз бойынша, 1651 жылғы Навигациялық заңнан кейін (Оливер Кромвельдің Солтүстік теңізде немесе Ла-Манш бұғазындағы барлық шетелдік флоттарға туларын салют ретінде түсіруді талап еткен жарлығы) голландтық флагман «Бредероде» кемесінің теңізшілері Роберт Блейк басқарған ағылшын флотының алғашқы ескерту оғына жауап ретінде «Вильгельмусты» әнмен (немесе айқаймен) жауап берген. Олардың капитаны Мартен Тромп туын түсіруден бас тартқан. Әннің соңы, үшінші және соңғы ағылшын ескерту оғымен бірге, Тромп толыққанды залп берді, осылайша Гудвин-Сэндс шайқасы мен Бірінші ағылшын-голландия соғысы басталды. Нидерландыны неміс әскері басып алған кезде, нацистік рейхскомиссар Артур Зейсс-Инкварт голланд королінің барлық рәміздерін, соның ішінде «Вильгельмусты» тыйым салды. Содан кейін оны голланд қарсыластарының барлық топтары, тіпті бұрын монархияға қарсы болған социалистер де қабылдады. Неміс жақтасы «Ұлттық-социалистік қозғалыс» (NSB) оккупацияға дейін жиналыстарында «Вильгельмусты» орындаған, бірақ оны «Alle Man van Neerlands Stam» («Нидерландтың барлық ұлдары») әнімен ауыстырды. 1942 жылғы британдық «Біздің ұшағымыздың бірі жоғалып кетті» соғыс фильмі осы әнді ағылшын тілді әлемге таныстырды. Фильмде Корольдік әуе күштерінің бомбалаушы экипажы Нидерландыда атып түсіріледі және жергілікті тұрғындардың көмегімен қашып құтылады. Ән фильмде халықтың пассивті қарсылық науқанының бөлігі ретінде естіледі, ал «Вильгельмус» ойналатын кезде экранда Нидерландтың гербі көрсетіледі.

Ағымдағы

"Вильгельм" тек бір рет ғана рәсімдерде немесе басқа да шараларда орындалуы керек, және мүмкіндігі болса, шетел мемлекетінің басшысын немесе елшісін қабылдаған кезде орындалатын соңғы музыкалық шығарма болуы тиіс. Халықаралық спорттық жарыстар кезінде, мысалы, Әлем чемпионаты, УЕФА Еуропа чемпионаты, Олимпиада ойындары және Голландия Гран-присі сияқты шараларда "Вильгельм" орындалады. Көбінесе 1-ші және 6-шы шумақтары (немесе соңғы жолдардың қайталануы) немесе тек 1-ші шумақ ғана орындалады/айтылады, толық ән орындалса, ол шамамен 15 минутқа созылады. "Вильгельм" фламанд ұлтшылдарының жиналыстарында Нидерландпен мәдени бірлік символы ретінде кеңінен қолданылады. Жыл сайынғы "IJzerbedevaart" және "Vlaams Nationaal Zangfeest" сияқты митингтер 6-шы шумақты орындаумен аяқталады, содан кейін фламанд ұлттық әнұраны "De Vlaamse Leeuw" орындалады. 2022 жылдан бері голланд жүргізушісі Макс Верстаппеннің жемісті өнерінің нәтижесінде "Вильгельм" Формула-1 жарыстарының соңында жиі қолданыла бастады.

Вариациялар

"Wilhelmus van Nassouwe" әуенінің маңызды вариациялары соқыр каррилоншы Якоб ван Эйктің 17-ғасырдың ортасындағы Der Fluyten Lust hof атты вариациялар жинағында кездеседі. 10 жасар Вольфганг Амадей Моцарт 1766 жылы Голландияға сапар барғанда, қазір K. 25 ретінде тіркелген, D мажор тоналысындағы әнге 7 вариациялық шығарма жазды. Рихард Штраус 1892 жылы әскери оркестр үшін "Вильгельм фон Ораниеннің вариациялары" атты шығармасын жазды. Қолжазба, көрінеу, жоғалып қалған, Гаагадағы Корольдік коллекциясында сақталады. Нидерланд Корольдік теңіз жауынгерлерінің оркестрі орындаған жазба YouTube-та қолжетімді. Люксембургтің патшалық әнұраны ("De Wilhelmus") – Вильгельмустың вариациясы болып табылады. Ән алғаш рет Люксембургте (сол кезде Біріккен Нидерланд Корольдігімен жеке одақта) 1883 жылы Нидерланд королі және Люксембург Ұлы герцогы Вильгельм III сапары кезінде қолданылды. Кейіннен, әнұран ұлттық әнұранмен бірге Люксембург Ұлы герцогы Адольфқа арналып орындалды. Мелодиясы "Вильгельмустікіне" өте ұқсас, бірақ толықтай сәйкес келмейді. Ол 1919 жылдан бері ресми түрде қолданылуда. Ақын Макс фон Шенкендорфтың (1783–1817) жазған "Wenn alle untreu werden" (немісше: "Егер барлығы адал болмаса") әні, "Das Treuelied" деп белгілі, дәл сол әуенді пайдаланды. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін бұл неміс ұлтшыл топтары арасында кең танымал болды. Ол Хорст Вессел әнімен бірге СС-тің ең танымал әндерінің біріне айналды. Бұл мелодия 1626 жылы жазылған швед халық әнінде, "sv" ("Ах, готикалық патшалық") деп аталатынында да қолданылады. Ән 16 ғасырда Густав Ваза басшылығымен Швецияның азаттық күресіне арналған.