Кіріспе

Румынияның Mureș County аймағындағы қала.

Тыргу-Муреш ( /t//ɜːr//ɡ//uː// /'/m//ʊər//ɛ//ʃ//, /,/t//ɪər// /, ; Марошвашархели ; нем. Neumarkt am Mieresch) – Румынияның Трансильвания тарихи аймағындағы Mureș County орталығы. 2021 жылғы халық санауы бойынша 116 033 тұрғыны бар, Румыниядағы 16-шы ірі қала. Қала Румыниядағы екінші ең ұзын өзен – Дунайдан кейінгі Мюреш өзенінің жағасында орналасқан.

Атаулары мен этимологиясы

Қазіргі кездегі қаланың румынша атауы, Târgu Mureș, венгр тіліндегі Marosvásárhely-ге тең, екеуі де "Mureș (Maros) [өзеніндегі] нарық" дегенді білдіреді. Târg румын тілінде "базар" дегенді білдіреді, ал vásárhely мажар тілінде "базар алаңы" дегенді білдіреді. Жергілікті мажарлар жиі Marosvásárhely-ді Vásárhely деп қысқартады. Иезуит діни қызметкері Мартин Сентваньи қалаға есім беру туралы алғашқы белгілі жазбаша сілтеме береді; өзінің Dissertatio Paralipomenonica Rerum Memorabilium Hungariae (1699 жылы жазылған) еңбегінде ол латын тілінде Asserculis, hoc est Szekely Vasarhely, яғни "Asserculis, мұнда Szekely Vasarhely" деп жазады. Ол 1230 жылды дерек ретінде келтіреді. Оның екінші еңбегі Curiosiora Et Selectiora Variarum Scientiarum Miscellanea (1702 жылы) да осы есімді атап көрсетеді. Қаланың тағы бір жазбаша сілтемесі 1332 жылы Папалық тіркелімде латын тілінде Novum Forum Siculorum ретінде, ал кейін 1349 жылы Sekulvasarhel (қазіргі венгрше: Székelyvásárhely) ретінде, "Szekely халқының нарығы" дегенді білдіреді. Грек саудагерлері оны "Agropolis" деп атаған. Оның тағы бір аты "Areopolis" болды. 1616 жылы Габриэль Бетлен жаңадан жаңартылған патшалық еркін қалаға Marosvásárhely деген атау берді. Қаланың румынша атауы Oșorhei, Vásárhely-ден фонетикалық түрде алынған, ал қаланың немісше атауы Neumarkt am Mieresch (Neumarkt am Mieresch немесе Marktstadt деп қысқартылған; Трансильваниялық саксонда Nai Mark немесе Nai Muark) "Жаңа базар" деп аударылуы мүмкін. Oșorhei-ден басқа қала үшін тарихи румынша атаулар – Mureș Oșorhei және Târgul Mureșului; ал Székelyvásárhely-ден басқа тарихи венгрша атаулар – Újszékelyvásár және Újvásár. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейін Marosvásárhely Румынияның құрамына кірді және Oșorheiu деп аталды. Târgu Mureș атауы соғыстар аралық кезеңде кеңінен таралды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін қала атауының жазылуы 1953 жылғы орфографиялық реформадан кейін Tîrgu Mureș болып өзгерді, бұл реформада барлық сөздерде â әрпі î әрпімен ауыстырылды. 1993 жылғы тағы бір орфографиялық реформа көптеген сөздерде î әрпін â әрпімен алмастырды және қала атауы содан бері ресми түрде "Târgu Mureș" деп жазылады.

Тарих

Қала туралы алғашқы жазба дерек 1332 жылға дейін жетеді. Ол 1349 жылы папа тіркелімінде «Жаңа Секелер базары» деген мағына беретін Novum Forum Siculorum латынша атауымен, ал венгр тілінде Sekulvasarhel (Székelyvásárhely) – «Секелер базары» деп аталады. 1332 жылға дейін, моңғол шапқыншылығына дейін, қазіргі қамал шіркеуі орналасқан жерде доминикан шіркеуі тұрды, ол шапқыншылық кезінде қиратылды. Ағымдағы қамал шіркеуі 1332 жыл шамасында францискандармен жаңа готикалық стильде салынды. 1405 жылы Венгрия королі Люксембургтің Сигизмунды қалаға жәрмеңкелер ұйымдастыру құқығын берді. 1439 жылдан бастап қалада Трансильвания диетасы (парламенті) 36 рет отырыс өткізді. 1470 жылы король Маттиас Корвин қалаға алғашқы соттық жеңілдіктер берді, ал 1482 жылы қаланы патшалық поселенісі деп жариялады. 1492 жылы уайвода (князь) Иштван Батори монастырды бекіністермен нығайтты. 1506 жылы Пал Томори әскерлері Секелерлерден жеңіліске ұшырады, олар Венгрияның Людовик II туған күніне орай салынған ерекше салық төлеуге наразылық білдірді. 1557 жылы Реформат шіркеуінің колледжі (пресвитериандар) Трансильванияның ең көне венгр мектебі ретінде құрылды. 1571 жылы Трансильвания диетасының сессиясы, князь Иоанн II Сигизмунд Заполя басшылығымен, Құдай сөзін, оның ішінде унитарий шіркеуінің уағыздауын еркін қабылдады. 1600-1601 жылдары император Рудольф II басшылығымен Джорджо Бастаның қамауы салдарынан қамал қирады. 1602 жылы Гергели Немет әскерлері қаланың қалған үйлерін өртеп жіберді, сондықтан 1602 жылы қала әкімі Тамас Борсостың кеңесімен қамалдың қайта құрылысы басталды, бірақ ол 1614-1653 жылдар аралығында аяқталды. Секелдіктердің жалғыз князі Мозес Секели 1603 жылы Трансильванияны шетелдік үстемдіктен азат еткенде қалаға келді. 1616 жылы Тыргу Муреш князь Габор Бетленнің атынан Марос Васархелл атауымен еркін патшалық қала мәртебесін алды. Трансильваниядағы 1848 жылғы румын революциясының жетекшісі Аврам Янку, Трансильванияда тұратын румындардың құқықтары үшін күреске түспес бұрын Маросвасархели қаласында жас заңгер болған. 1848 жылдың 4 қарашасында Секелер әскерлері қала қабырғаларының астында австриялық императорлық әскерлерінен жеңіліске ұшырады, ал қала басып алынды. 1849 жылдың 13 қаңтарында майор Толнайдың әскерлері оны қайта басып алды. 1849 жылдың 30 шілдесінде Сандор Петёфи мен Йозеф Бем Сегесвар шайқасына осы жерден аттанды. Соңында, 1849 жылдың 2 тамызында Австрия қолбасшысы Карл фон Урбан қаланы басып алды, қаладағы революциялық соғысқа нүкте қойды. 1854 жылы Секелер шейіттері Кароли Хорват, Янош Тюрок және Михай Гальфи Австрия үстемдігіне қарсы құйрық салды деген айыппен Постаретте атылды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Румынияның коммунистік әкімшілігі қоғамды толығымен өзгертетін жаппай индустриализация саясатын жүргізді. 1950-1968 жылдар аралығында Тыргу Муреш Мажар автономиялық облысының орталығы болды, кейін Мюреш Мажар автономиялық облысы деп аталды. 1959 жылдың 7 қыркүйегінде Румынияның жұмысшы партиясының бас хатшысы Георге Георгиу Дейж және премьер-министр Чиву Стойка қалаға келді. Сол кезде тыңайтқыш зауытын және қаланың жаңа тұрғын аудандарын салу туралы шешім қабылданды. Тұрғын аудандар Мюреш өзенінің жайлы жерінде емес, айналасындағы төбелерде салынуы шешілді. 1990 жылдың наурыз айында, 1989 жылғы Румыния революциясы коммунистік режимді құлатқаннан кейін, қалада венгр және румын этникалық топтары арасында зор этникалық қақтығыстар болды. XXI ғасырда жергілікті экономика әртүрлі инвесторлардың келгенінен кейін нығайып, дами бастады. 2020 жылы қала тұрғындары тәуелсіз кандидат Золтан Соосты қала әкімі етіп сайлады, ол жиырма жыл ішінде жеңіске жеткен алғашқы венгр этникалық өкілі болды.

Климат

Таргу Муреш континенталды климатқа ие, жылы құрғақ жаздары және салыстырмалы түрде суық қыстарымен сипатталады. Қысқы температуралар көбінесе нөлден төмен болады. Жыл бойы 38 күн қар жауады, ал жер бетін қар жабатын күндер 60-тан астам. Жазда орташа температура және (маусым, шілде және тамыз айларының орташа температурасы) аралығында болады, бірақ кейде осы кезеңде температураға дейін жетеді. Жыл бойы орташа есеппен 143 күн жауын-шашын жауады, көбінесе желтоқсанда 16 күн, ал тамыз, қыркүйек және қазан айларында ең азы – 8 жаңбырлы күн болады. Таргу Мурештің орташа жылдық температурасы болып табылады. Қалада тіркелген ең төменгі температура – , ол 1942 және 1963 жылдары тіркелген. Ең жоғары температура – , ол 1936 жылы тіркелген.

Демография

2021 жылғы санақ бойынша, Таргу Мурештің халқы 116 033 адамды құрайды, бұл 2011 жылғы санақта тіркелген көрсеткіштен кем. Қала Трансильваниядағы ең ірі қалалық венгр қауымына отан, бұл көрсеткіш Сфанту Георге, Клуж-Напока және Орадея қалаларынан жоғары. 2002 жылғы санақ венгрлерді алғаш рет жергілікті азшылық ретінде көрсетті. Қала ресми түрде екі тілді, румын және венгр тілдері мемлекеттік тілдер ретінде танылған және қоғамдық белгілерде, білім беруде, сот жүйесінде және мемлекеттік басқаруға қол жеткізуде қолданылады. Дегенмен, коммерциялық белгілер мен жарнамаларда екі тілді белгілер көбінесе венгр меншігіндегі компаниялар тарапынан ғана қолданылады. Қала халқының 2,97% -ы рома халқынан тұрады, бұл Мюреш округындағы олардың 9,68% үлесінен едәуір төмен.

Ғибадат орындары

Реформациялық бекініс шіркеуі – қаладағы ең көне шіркеу. Тарихи мәліметтерге сәйкес, Францискан ордені Трансильванияда, Венгрия Корольдығында алғаш рет пайда болғаннан кейін, Францискан монахтары Васархелиге келгенге бір ғасырдан аспаған. Шіркеудің құрылысы 14 ғасырдың ортасынан 15 ғасырдың ортасына дейін, толық бір ғасырға созылды. Ол монастырь ғимаратынан, ескі капелладан, шіркеуден және мұнарадан тұрды. Ғимарат 1400 және 1450 жылдар аралығында аяқталды. Шіркеу бастапқыда фрескалармен безендірілген болуы мүмкін, себебі ішкі қабырғаларында фресканың іздері табылды. Бұл суреттердің көбінесе жоғалуының себебі – 1557 жылы шіркеу протестант дін өкілдеріне тиесілі болғандықтан. Діни реформа шіркеулерде суреттер, мүсіндер немесе діни фрескалардың болуын талап етпеді. Васархелидегі Францискан орденінің болуына 16 ғасырда Трансильванияда кеңінен тараған діни реформа тікелей әсер етті. 1557 жылы Реформациялық шіркеудің қаладағы венгрлерге ықпалы соншалықты күшті болды, бұл католик монахтар ордендерінің мүліктеріне қол сұғуға әкелді. Осы уақытқа дейін бекіністегі шіркеуге барып тұрған Францискан монахтары қаладан кетуге мәжбүр болды. Олар екі ғасырға жуық уақыттан кейін, Габсбургтер Трансильванияда билік құрғаннан кейін, католицизмге жағдай жасалған саяси ахуалда қайта оралды. Олар 1777 жылы қала орталығында жер сатып алып, жаңа шіркеу мен монастырь салды. Мұнара, ғимараттың әлі күнге дейін сақталған жалғыз бөлігі, 1802 жылы сәулетші Янош Топлердің қатысуымен салынды. 1971 жылы муниципалитет Ұлттық театр мен оның алдындағы алаңды салу үшін қажетті орын жасау мақсатында монастырьды бұзу туралы шешім қабылдады. 1972 жылы Францискан монахтары үшін Либертети көшесінде жаңа шіркеу салынды. 18 ғасырдың басында қалада Трансильванияның ең көрнекті барокко шіркеулерінің бірі салынды. Қасиетті Иоанн Баптист шіркеуі қала орталығының солтүстік-шығыс бөлігінде орналасқан және Рим-католик приходқа қарасты. Шіркеудің ішкі жағы сәнділенген, оның діни заттары – нағыз өнер туындылары. 1755 жылы Антон Шухбауэр мен Йоханнес Начталь жасаған бас алтарь монументальді өлшемге ие және псевдоархитектуралық құрылысқа ұқсайды. Бүйірлік капеллалардағы алтарлардың суреттері – Мажарстанның әулиесі Ладислав I, Иосиф, Непомуктың әулиесі Иоанн және Киелі Крест – Михаэль Анжело Унтербергерге тиесілі. Гроттау қаласындағы Тюрке компаниясы жасаған витраждар 1898 жылы орнатылды. Үлкен синагога (ірі синагога деп те аталады) 1899-1900 жылдары "Статус-кво" еврей қауымының бастамасымен салынды. Ғимараттың жобасын Венадан келген Гартнер Якоб жасады, ал құрылыс жұмыстарын мажарлық Пал Соос үйлестірді. Бүкіл ғимараттың басты белгісі – орталық күмбез. Орталық мұнараның әр жағы қасбеттегі гүлдестелерге ұқсас гүлдестемен әшекейленген. Осы типтегі терезелер жақтық қасбеттерде де бірнеше рет қолданылған. Оның кең ішкі кеңістігі пішін және түс жағынан да бай безендірілген. Синагогада төменгі қабатта 314 орын, жоғарғы қабатта 238 орын бар. Ғимараттың соңғы масштабты жөндеуі 2000 жылы жүргізілді, оның барысында қабырғалар нығайтылып, ішкі әрлеуі жаңаланды. Қаладағы унитариандық діннің болуы унитариандық діннің негізін қалаушы және алғашқы унитариандық епископ Ференц Давидтың есімімен байланысты. Трансильваниядағы саяси жағдай Ференц Давидтің қызметіне қолайлы болды, себебі 1557-1568 жылдар аралығында өткен Торда диетасы Трансильваниядағы барлық діндерге сенім бостандығын берді. Унитариандық дін басқа протестанттық діндермен бірге religio recepta мәртебесіне ие болды. Мемлекеттің патшасы Иоанн II Сигизмунд Заполя өзі унитариан болды. Унитариан шіркеуі 1929-1930 жылдары 1869 жылдан бері сақталған ескі унитариандық намаз үйінің жанында салынды.

Басқа көрікті жерлер

Қаладағы алғашқы бекініс 1492 жылы воевода Степан Баторийдің бұйрығымен салынды және судья Тамас Борсостың басшылығымен 1602 және 1652 жылдар аралығында аяқталды. Қорғаныс қабырғасымен қоршалған бесбұрышты жоспармен салынған Цитадельде жеті бекініс бар, олардың бесеуі гильдиялардың аттарын алып жүр, олар дәстүр бойынша оның күтілуіне қолдау көрсеткен: тері өңдеушілер, тігіншілер, қасаптар, теміршілер, шеберлер. Цитадель австриялық әскерлерге өткеннен кейін, ол қаладағы әскери гарнизонның штаб-пәтеріне айналды. Осы уақытта барокко стиліндегі ғимарат (кіреберіс қақпасының алдындағы жолдың сол жағында) салынды және 18 ғасырдың екінші жартысында "баркей" құрылысы басталды, ол 19 ғасырда аяқталды. Таргу Муреш күндері Цитадель орталық орындалу орны болғандықтан, 1613 жылы салынған қақпа бекінісінде қала және Цитадель тарихын көрсететін музей ашылды. Телеки Болай кітапханасы – қаланың тарихи қоғамдық кітапханасы және қазіргі заманғы мұражайы. Трансильванияның ең бай мәдени мұралық коллекцияларының бірі, ол 1802 жылы венгр графы Самуэль Телеки құрған, сол кезде Трансильвания Габсбург монархиясының құрамында болған және содан бері оқырман қауымға ашық. Ол Габсбургтер басқарған Венгрия Корольдігіндегі өз түріндегі алғашқы мекемелердің бірі болды. Кітапханада 200 000-нан астам том бар, олардың көпшілігі сирек кездесетін кітаптар, олар ғылыми деректер базасын құрайды. Кітаптар жинағы бірнеше кішігірім кітапханаларға бөлінеді, олардың негізгі екі қайырымдылығы – бастапқы 40 000 томдық Телеки кітапханасы және 80 000 томдық Болай кітапханасы; қалғаны, «Әртүрлі жинақ» ретінде топтастырылған, бірнеше жеке кітапханалардан, бұрын діни мектептерде және францискан монахтар монастырында болған кітаптардан тұрады. Жалпы алғанда, кітапхана Трансильванияның дәстүрлі кітап түрлерінің жинағын құрайды. Ескі қала әкімдігі 1906-1907 жылдары Марцель Комор мен Дезсө Якабтың жоспарлары бойынша салынды. Кіреберіс аймағы, дәліз және бірінші қабатқа апаратын баспалдақ бұл тұрғыдан ең өкілді болып табылады. Бұл аймақты алып жатқан жұлдызды күмбездер готикалық сәулетпен ерекшеленеді. Күмбездер композиттік капителдері бар бағаналармен сүйеніп тұр, ал кілт тасы жарықтандыру құрылғысын қамтитын үлкен гүлдік пішін. Күмбездер спиральді өсімдік мотивтерімен боялған. Алдыңғы залдың элементтері – жануар аяқтары тәрізді аяқтары және қанат тәрізді тұтқалары бар тас орындық. Оның қабықша тәрізді, алтын түсті арқасында екі жақтағы волюталармен шектеліген қалқан бар. Бірінші қабатқа апаратын монументалды баспалдақтың ерекшеліктері – қоршаудың жоғарғы жағы сырғанаушы жануарға немесе толқынға ұқсайды. Сыртқы безендіру қарапайым және венгрлік Секели халықтық мотивтеріне негізделген, көп түсті керамикадан жасалған. Бірінші қабатты қатты, рельефті тұғыр белгілейді. Фасадта үлкен ашылулары бар терезелер басым. Фасадтың орталық бөлігіндегі үш жартылай шеңберлі терезелер басқа бөлмелерге қарағанда екі есе жоғарылатылған құрмет залының терезелері. Габор Бетлен, Франциск II Ракоци, Лайош Кошут, Ференц Деак және Австрияның Франц Иосиф I-нің суреттері салынған шыны суреттер залдан жоқ. Мәдениет сарайы – қала орталығындағы ерекше ғимарат. Оны қала әкімі Дьердь Бернади бастамасымен салған. Құрылыс жұмыстары 1911 жылдың көктемінде басталды. Олар Дева мен Орадеядағы жұмыстарымен Трансильванияда ерекше стильді венгрлік модерн мектебін құруға үлес қосты. Жоспары – бүйірлерінде және шеттерінде шығыңқы жерлері бар, қалыпсыз төртбұрыш. Ғимаратта бес қабат бар: биік бірінші қабат, мезаннин және әртүрлі құрылыс материалдарын пайдалану арқылы ерекшеленетін үш қабат. Фасадтар екі өлшемділікпен және сызықтық тікбұрышты стильмен сипатталады, тек бірнеше қисық сызықты элементтермен: негізгі порталдың үстіндегі жартылай қалпақтармен жабылған алты бұрыш терезелері және шеттердегі дөңгелек балкондар. Негізгі кіреберіс Енеску көшесіндегі қасбеттің ортасында орналасқан және төрт үлкен есіктен тұрады, олар шыныдан жасалған сәулеттік элементпен қорғалған және темір қоршаумен қорғалған. Бұл элемент, сондай-ақ темір гүлдер мотивтерімен безендірілген есіктер 20 ғасырдың басындағы стильге тән. Сыртқы жағы мозаика панельдерімен, рельефті көріністермен және венгрлердің бюстерімен сәнді безендірілген. Негізгі қасбеттегі мозаика – венгр фольклорынан шабыттанған аллегориялық көрініс. Картонды венгр суретшісі Надь Шандор жасаған, ол Кёрёшфёй Криеш Аладармен бірге Гёдёллё мектебін құрған. Көркемдік ерекшеліктері – екі өлшемділік және вертикальдік ритмика. Мозаикалардың және витраждардың көп бөлігін Рот Микса жасаған, әсіресе алаңға қараған жағындағыларын. Қаланың панорамасын Корнешти биіктігінен (венгрше: Сомоштето) көруге болады.

Мәдениет

Таргу-Муреш қаласының орталық бөлігінде Мәдениет сарайының концерт залы орналасқан. Мұнда Таргу-Муреш мемлекеттік филармониясы апта сайын классикалық концерттер өткізеді. Қала орталығының екінші жағында екі труппасы бар Таргу-Муреш ұлттық театры орналасқан: Томпа Миклош (венгр тілінде қойылымдар) және Ливиу Ребреану (румын тілінде қойылымдар). Басты труппалардан өзге, Yorick Studio және Teatru 74 деп аталатын тәжірибелік, жаңашыл театр ұжымдары да бар. Бұрын қала Румынияның ең ірі музыка фестивалі – Peninsula / Félsziget фестиваліне үйір болған.

Білім

Таргу Муреш – жалпы және жоғары білім берудің маңызды орталығы. Ең маңызды орта мектептер – Александру Папиу Илариан ұлттық колледжі, Unirea ұлттық колледжі және венгр тілінде оқытатын Болай Фаркас Эльмелети Лицеум. Соңғысы 1557 жылы Таргу Муреште құрылған Schola Particula мектебінің және 18-ші ғасырдың басында Сароспатақтан қуылған Реформацияланған колледжінің дәстүрін жалғастырады. Бұл мекеме Трансильваниядағы Реформация шіркеуінің алғашқы мектептерінің бірі болып, бастапқыда қамалдағы францискан монастырінің ескі ғимаратында жұмыс істеді. Онда Бараньи Декси Цзимор Янош, Тордай Адам, Лаской Цокас Петер және тағы басқалар оқытушы болып жұмыс істеді. 1601 және 1602 жылдары бұзылғаннан кейін Schola қазіргі орта мектеп орналасқан жерге, басқа ғимаратқа көшірілді. Ол ғасырлар бойы Реформация колледжіне және қазіргі орта мектепке орын берді. Қазіргі келбеті 19-шы ғасырдың соңы мен 20-шы ғасырдың басында қалыптасты. Болай алаңына қарап тұрған негізгі мүсін 1908-1909 жылдары архитектор Баумгартен Сандордың жобасы бойынша венгр сецессия стилінде орнатылды. Таргу Муреште 1949 жылы құрылған «Өнер мектебі» (румын тілінде Liceul de Artă; венгр тілінде Művészeti Líceum) бар. Бұл мектеп жас музыканттарға және графика өнеріне қызығушылық танытқан балаларға өңірдегі ең жақсы білімді ұсынады. Оқумен қатар балалар музыка теориясы, музыкалық аспаптар (скрипка, фортепиано, виолончель, альт, контрабас, флейта, арфа, труба, тромпет, тромбон, фагот, кларнет, гобой, валторна, соққы аспаптары және т.б.) мен графика сабақтарына қатысады. Медицина, фармацевтика, ғылым және технология университеті (UMFST) (1945 жылы құрылған) және Өнер университеті (1946) сияқты танымал мемлекеттік университеттерде 10 000-нан астам студент оқып жатыр. Басқа университеттердің қатарында – 2001 жылы құрылған Сапиенция университеті, Трансильваниядағы венгр жоғары білім беруінің жеке мекемесі, және 1991 жылы құрылған Димитрие Кантемир университеті бар.

Жол

Қалаға жақын немесе тіпті оның ішінде өтетін бірнеше маңызды жолдар бар: DN13, DN15, DN15E және E60. Трансильвания тас жолы (сонымен қатар A3 деп аталады), кейбір бөліктері әлі салынып жатқан, Таргу Муреш қаласының жанынан өтеді. Қаламен байланысты болатын тағы бір болашақ тас жол – Шығыс-Батыс тас жолы (A8) (сонымен қатар «Біріктіру тас жолы» деп те аталады), ол елдің шығыс бөлігінде, Молдавиядағы Яссы қаласының жанынан басталып, Таргу Муреш маңында A3 тас жолымен қосылады. A8 тас жолының екі бөлігін жобалау және салу жөніндегі келісімдер 2023 жылдың қыркүйегінде және 2024 жылдың ақпанында қол қойылды, ал тас жолдың қалған бөліктеріне тендер жарияланып жатыр немесе жоспарлаудың әртүрлі кезеңдерінде жүргізілуде.

Темір жол

Румынияның негізгі темір жолдары негізінен Căile Ferate Române (CFR) компаниясымен басқарылады. Таргу Муреште үш теміржол терминалы бар: Оңтүстік (оңтүстік бағытындағы), Орталық және Солтүстік (солтүстік бағытындағы), олар ішкі және халықаралық теміржол қызметтерін атқарады. Қала MÁV бағыттарының маңызды аялдамаларының бірі болып табылады: Mureș InterCity, Hargita InterCity. 1990-шы жылдары жабылған кең тарамды тар жол желісінің бөлігі болған Бандқа қарайтын туристік тар жол желісі жылдың белгілі бір уақыттарында жұмыс істейді.

Ауа

Қалаға ішкі және халықаралық рейстерді ұсынатын Таргу Муреш Трансильвания әуежайы қызмет көрсетеді. Әуежай 2005 жылдың қазан айында жаңартылды. Бұл Трансильваниядағы Клуж-Напока халықаралық әуежайынан кейін екінші ең қызығушылық танытатын әуежай.

Қоғамдық көлік

Қоғамдық көлік үшін тек автобустар ғана пайдаланылады. Қалалық көлік операторы – SC Transport Local SA. 2020 жылдан бері Таргу Муреште көлік саласында түрлі өзгерістер енгізілді, оның ішінде жаңа автобус бағыттары ашылды (олардың үшеуі студенттерге арналған), автобус паркі жаңартылды және цифрлық билет жүйесі қолданысқа енгізілді. Сенбі, жексенбі күндері мен мерекелерде жол ақысыз. Бұған қоса, студенттер арнайы автобус билетімен қоғамдық көлікпен тегін жүре алады.

Спорт

Таргу Муреш көптеген спорт түрлерінде өкілдік танытады, соның ішінде: футбол, гандбол, баскетбол, футзал және волейбол. Қалада екі футбол командасы орналасқан: CSM Târgu Mureș және ACS MSE Târgu Mureș. Тарихи тұрғыдан алғанда, қаланың ең табысты клубтары – ASA Târgu Mureș және ASA 2013 Târgu Mureș. Біріншісі 2007 жылы таратылды, оның ең үлкен жетістігі – 70-жылдары УЕФА кубогының үш маусымына қатысуы. Екіншісі, 2008 жылы құрылған, салыстырмалы түрде қысқа ғұмыр кешті, 2017 жылы таратылды, бірақ 2015 жылы Румыния Суперкубогын жеңуге қол жеткізді. BC Mureș – қаланың баскетбол командасы. Ол бірінші румын лигасынде ойнайды. 2012–13 маусымында клуб ең жоғары жетістігіне қол жеткізді. Бұл клуб тарихында бірінші рет BC Mureș тұрақты маусымда жеңіске жетті. Соңында олар 4:2 есебімен CSU Asesoft Ploiești командасына жеңіліп, екінші орын алды. CSU Medicina әйелдер волейболы лигасынде Таргу Мурештің құрамында өнер көрсетеді. Команда соңғы 15 жылдан бері румын волейболының жоғары лигасында тұрақты түрде ойнап келеді. Таргу Муреш өзінің боулинг командасы Electromureș-пен де танымал. Қалада 3 рет ұлттық чемпион атанған City'us Târgu Mureș футзал командасы бар, бұл команда сондай-ақ УЕФА футзал чемпиондары лигасынде де сынға түскен. Румынияның ең ірі жарыс трассасы – Transilvania Motor Ring қаланың жанында орналасқан.

Әскери

Румын арнайы операциялар күштерінің бас командасы Таргу Муреш қаласында орналасқан.