Кіріспе

Альберта – Канаданың он үш провинциясы мен аумағының бірі. Батыс Канадада орналасқан провинцияның ауданы және оңтүстігінде 49° солтүстік бойымен Монтана штатымен ; шығысында 110° батыс бойымен Саскачеван провинциясымен ; ал 60° солтүстік бойымен Солтүстік-Батыс Аймақтарымен шектеседі. Провинцияның оңтүстік жартысы Америка құрлығының Континенталдық бөлінісі бойымен, Рокки тауларының ең биік нүктелерінде Британдық Колумбиямен, ал солтүстік жартысы 120-шы батыс меридианы бойымен Британдық Колумбиямен шектеседі. Саскачеванмен бірге, ол құрлыққа шығу мүмкіндігі жоқ екі провинцияның немесе аумақтың бірі болып табылады.

Су

Оңтүстік бөлігін қоспағанда, Альберта провинциясы суға толы. Халықаралық шекара сызығы мен 52° солтүстік арасындағы Рокки тауларының Альбертаға қарайтын көптеген аңғарларынан бастау алып, Олдман өзенін және одан солтүстікке қарай Боу өзенін құрайтын өзендер бар. Бұл екі өзен шығысқа қарай ағып, 112° батыс бойында бірігіп, Оңтүстік Саскачеван өзені болып аталды. 52° солтүстікке қарай көптеген кішкентай өзендер бірігіп, Red Deer өзенін құрайды, ол оңтүстік-шығысқа қарай ағып, 110° батысқа жақын Оңтүстік Саскачеванға қосылады. Солтүстік Саскачеван өзені 52° мен 53° солтүстік аралығында бастау алады. Оған оңтүстік саласы – Батл өзені қосылады, ол 108° батысқа жақын жерде оған қосылады. Шығысқа қарай ағысын жалғастыра отырып, Солтүстік және Оңтүстік Саскачеван өзендері Саскачеван өзенінде ("тез ағысқан өзен") бірігеді, ол Виннипег көліне, ал одан Нельсон өзені арқылы Гудзон шығанағына құяды. Бұл континенттегі ең ірі өзендердің бірі. Атабаска тауында ерекше жағдай орын алады, онда су батысқа қарай Тынық мұхитына, солтүстік-шығысқа қарай Солтүстік Мұзды мұхитына және оңтүстік-шығысқа қарай Гудзон шығанағына ағып кетуі мүмкін. Провинцияның солтүстік бөлігінде, 53° мен 54° солтүстік аралығында Альбертаның барлық сулары Солтүстік Мұзды мұхитына қарай ағады. Атабаска тауынан бастау алатын Атабаска өзені солтүстікке қарай ағып, 58° солтүстікке жақын Атабаска көліне құяды. 56° солтүстікке қарай Рокки таулары арқылы және одан Бейбітшілік өзені ретінде ағып өтеді. Солтүстікке қарай Атабаска көліне бірнеше шақырым жетпей, ол сол көлден шыққан өзенмен кездеседі. Атабаска беткейінің суларын төменге жеткізетін біріккен өзен Құл өзені деп аталады, ол Ұлы Құл көлі арқылы өтіп, үлкен Маккензи өзені болып құяды, ол Солтүстік Мұзды мұхитына ағып түседі. Осылайша Альберта екі ірі өзеннің – Саскачеван мен Маккензи өзендерінің пайда болуына себепші болады. Альбертада көптеген тұщы сулы немесе кейбір жағдайларда ащылау көлдер орналасқан, олардың әрқайсысы көлемі жағынан шағын, бірақ екісі айтарлықтай үлкен. Бұл – Атабаска көлі, оның көп бөлігі Саскачеван провинциясында орналасқан, және Кіші Құл көлі.

Климат

Альберта шамамен солтүстіктен оңтүстікке қарай созылып жатқандықтан, 49° және 60° солтүстік параллельдер арасында, сондай-ақ шамамен 110° және 120° батыс бойында климаттың айтарлықтай өзгеруі заңды. Провинциядағы әртүрлі биіктіктер де оған қосымша әсер етеді. Жалпы алғанда, Альбертаның климаты құрғақ, себебі ол Роки таулары мен Тынық мұхитының жоталарының жаңбыр көлеңкесі әсеріне тап болады, және континенттік, себебі ол ірі су объектілерінен алыс орналасқан. Дегенмен, Роки тауларынан төмен түсетін жылы, құрғақ желдер мен Юконның жақын маңдағы суық ауасы арасындағы контраст Альбертаға (және оған іргелес Маккензи алабына) қыс айларында әлемдегі ең жоғары айлық температура өзгергіштігін сыйлайды. Провинциядағы ерекше жылы қыс айлары ұқсас ендіктегі мұхиттық климаттардай жылы болуы мүмкін – мысалы, 1977 жылдың ақпан айында Эдмонтонның орташа температурасы болды, ал 1950 жылдың қаңтарында Эдмонтонның орташа температурасы Сибірдің Алдан, Саха сияқты жерлеріне қарағанда салыстырмалы түрде суық болды.

Оңтүстік Альберта

Албертаның оңтүстігіндегі Роки тауларының шығысында және Сайпресс тауларынан тыс, әсіресе Паллизер үшбұрышы құрғақ дала болып табылады, көптеген жерлерде жылдық орташа жауын-шашын мөлшері 280–430 мм аралығында. Кёппен климаттық жіктелімі бойынша Оңтүстік Альбертаның көп бөлігі жартылай құрғақ (Кёппен климаттық жіктелімі BSk) немесе ылғалды континенттік (Кёппен климаттық жіктелімі Dfb) климатқа жатады ("ылғалды" деген белгілеу осы климаттардың жартылай құрғақ критерийлеріне сай еместігін көрсетеді, бірақ олардың ылғалдылығы жоғары екенін білдірмейді). Оңтүстік Альбертадағы "ылғалды континенттік" климат аймағына жататын жерлердің көпшілігі жартылай құрғақ және ылғалды континенттік климат арасындағы шекараға жақын орналасқан. Бұл аймақта Альбертаның ең ыстық жазғы температурасы және суық қыстары болады, бірақ қысқы суықтың әсерін уақытша жеңілдету үшін чинук желдері өтеді. Бұл аймақтың табиғи өсімдіктері негізінен құрғақ аралас шөптік дала, аралас шөптік дала және жауын-шашын мөлшері биіктік пен/немесе ендікпен арта келе жауын-шашынды дала болып өзгеріп отырады. Бұл аймақ құрғақшылыққа бейім, ал маңызды суару жүргізбесе, шаруашылық табысты болмайды.