Кіріспе
Альберта мәдениеті (Канада)
Альберта мәдениеті – Альберта халқының өнері, әдет-ғұрыптары және дәстүрлерін қамтиды. Альберта 1905 жылы Конфедерацияға қосылды, бұл оны Саскачеванмен бірге елдің екінші жас провинциясы етіп белгіледі. Тарихы салыстырмалы түрде қысқа болғанына қарамастан, провинция бай мәдениетке ие. Облыстың аумақтың кеңдігі және географиялық әртүрлілігі – таулар, тауалды аймақтар, дала, орман-дала, орман және тасты жерлер – барлық өнер салалары үшін маңызды шығармашылық шабыт көзіне айналды. Альбертаның негізгі салалары – егін шаруашылығы, мал өсіру және мұнай өнеркәсібі провинцияның мәдениеті мен ұлттық ерекшеліктеріне зор үлес қосады.
The culture of Alberta refers to the art, customs, and traditions of the people of Alberta. Alberta entered into Confederation in 1905, placing her in a tie with Saskatchewan as the country's second youngest province. Despite her short history, the province possesses a rich culture. The vastness of the land and variation of geography – which includes mountains, foothills, grassland, parkland, forest, and rockland – have served as important sources of creative inspiration across all art forms. Alberta's primary industries of farming, ranching, and petroleum also play a major part in the province's culture and identity.
Сәулет
Альбертада 1905 жылы провинция құрылғанға дейін салынған аз ғана құрылыстар бар. Провинцияның алғашқы жылдарында көптеген маңызды жобаларды шығыс фирмалары, оның ішінде Росс және Макдональд, Э. және В. С. Максвелл, Эдвард Колонна, Джон М. Лайл, Браун және Валланс, Берк Хорвуд және Уайт, сондай-ақ Перси Эрскин Ноббс жобалады. 20 ғасырдың көп бөлігінде Альберта ландшафтында ағаштан салынған, екі еңкейген шатыры бар астық элеваторларымен толы болды. Авторлар далалық элеваторларды «далалық күзетшілер» немесе «далалық кафедральдар» деп атады. Бұл құрылыстар көптеген қалалар мен кенттерде орналасып, Канада даласының символына айналды. Альбертадағы алғашқы астық элеваторы 1895 жылы Стратконада Бракман Кер диірмен компаниясымен салынды. Екі жағына қаланың аттары жазылған элеваторлар теміржол және автомобильмен саяхаттайтындар үшін, сондай-ақ Екінші дүниежүзілік соғыс кезінде BCATP ұшқыштары үшін бағдаршам болды. Француз сәулетшісі Ле Корбюзье 1923 жылғы «Vers une architecture» кітабында 2011 жылы бұзылған Калгаридегі бетонды Доминион үкіметінің элеваторының суретін жариялады. 1951 жылы провинцияда 1651 элеватор болды. Дегенмен, 1960 жылдары дәстүрлі астық тасымалдау жүйесі жойыла бастады, ал 2005 жылға қарай тек 156 ағаш элеватор қалды. Эндрю, Кастор, Ледук, Митинг Крик, Парадайс Валли, Радвей, Роули, Скандия және Сент-Альберт сияқты бірнеше элеваторлар тарихи ескерткіштер ретінде белгіленді. Альбертада теміржол компаниялары салған алты сәнді қонақ үй бар; олардың кейбіреулері бірегей канадтық эстетикалық стильдегі шато стилінде салынған. Бұл қонақ үйлер: Паллизер қонақ үйі, Макдональд қонақ үйі, Банф Спрингс қонақ үйі, Шато Лейк Луиза, Джаспер Парк Лодж және Уэльс Принці қонақ үйі. Барлығы алты қонақ үй де танымал туристік орындар болып табылады. Альбертада сонымен қатар Франк Ллойд Райт жобалаған Канададағы екі ғимараттың бірі орналасқан: Банф ұлттық паркі павильоны (1913-14 жылдары салынған). Алайда, ғимарат 1938 жылы су тасқынынан қирады. Соңғы жылдары Банф қаласы ғимаратты қайта құру бойынша бірнеше ұсыныс жасады, бірақ жаңа орында болса да, ешқайсысы іске аспады. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін Альберта архитекторлары Халықаралық стильді қабылдады. Rule Wynn and Rule фирмасы 1938 жылы Эдмонтонда Альберта университетінің үш түлегімен құрылды, ал 1945 жылы Калгариде екінші кеңсесі ашылды. 1950-1960 жылдары RWR провинцияның сәулет саласында үстемдік құрды, көптеген маңызды коммерциялық және тұрғын үй құрылыстарын жасады. 1960 жылдардың соңында жаңа буын пайда болды және провинцияның ландшафты мен мәдениетіне жауап беретін бірегей Альберта сәулет стилін дамытуға тырысты. Бұл топқа Дуглас Кардинал (1934), Питер Хемингуэй (1929-1995), Гордон Аткинс (1937), Джек Лонг (1925-2001), Дональд Г. Биттёрф (1926-2008) және Уильям Э. Букок кірді. Осы топтың ең танымал өкілі Дуглас Кардинал болды, ол өз еңбектерімен бүкіл әлемде танылды. Калгари аспанындағы ең танымал екі ғимарат – Калгари мұнарасы (Уильям Г. Милн, 1968) және Олимпиадалық садлдом (Грехам Маккорт, 1983). Эдмонтонның ең танымал ғимараттары – Альберта заң шығарушы ғимараты (Алан Меррик Джефферс және Ричард Блэки, 1907) және Маттарт консерваториясы (Питер Хемингуэй, 1976) саналады.
Билеу
Альбертада Канаданың үшінші ірі балет компаниясы – Альберта балет компаниясы орналасқан. Компания 1958 жылы Рут Карс (1916–1999) құрған, алғашқы атауы – Dance Interlude. Карс 1954 жылы жарақат алып зейнетке шығарға дейін Канада балеті, Канада ұлттық балеті және Радио Сити музыка залында балерина болып жұмыс істеген. 1960 жылы компания атауын Эдмонтон балет компаниясы деп, ал 1966 жылы Альберта балет компаниясы деп өзгерткен. 1975 жылы Карс зейнетке шыққаннан кейін, Джереми Лесли Спинкс, Брайдон Пейдж, Али Пурфаррох, Микко Ниссинен және Жан Гранд-Мэтр басшылық еткен. 1990 жылы компания Калгари қалалық балетімен бірігіп, Калгариге көшірілді. Қазіргі таңда Сент-Мэри шіркеу залында орналасқан.
Фильм
Голливудтың алтын дәуірінде Альберта Солтүстік жанрындағы көптеген фильмдердің түсірілім орны болды. Кейбір фильмдер тікелей Альбертада түсірілсе, ал басқалары АҚШ-та түсірілді. Мысалдар: «Канадалық Тынық мұхиты», «Саскачеван», «Солтүстік-Батыс шабуылы», «Көк Канада таулары» және «Жабайы Солтүстік». Бұл фильм АҚШ-та өтсе де, 1954 жылғы Мэрилин Монро жұлдыздықтағы «Қайтып оралуға жол жоқ өзен» фильмі Банф қаласында түсірілді. 1941 жылғы британдық соғыс фильмі «49-шы параллель» Банф ұлттық паркінде түсірілген ұзақ сахнаны қамтиды. Дирк Богардтың қатысуымен түсірілген «Кемпбелл патшалығы» (1957) Альбертаның мұнай өнеркәсібі туралы әңгіме айтатын жалғыз көркем фильм. Альбертада Калгариден негізделген, қарқынды дамып келе жатқан киноиндустрия бар. Индустрияның бастапқы жылдары Альбертаның далалық ландшафты оны вестерн фильмдерін түсіруге танымал орынға айналдырды. Олардың ішінде: «Жаннат күндері» (1978), «Кешірілмейтін» (1992), «Күзге дейінгі аңыздар» (1994), «Ашық кеңістік» (2003), «Броукбек тауы» (2005) және «Жүрексіз Роберт Фордтың Джесси Джеймсті өлтіруі» (2007). Жақында провинцияда түсірілген немесе провинцияда толығымен өткен көптеген табысты фильмдер бар. Оларға: «Супермен», «Супермен II» және «Супермен III» (1983), «Тірілген» (2015), «Ghostbusters» (2020), «Бастау» (2010), «Салқын жүгіру» (1993), «The Bourne Legacy» (2012) және тағы да басқалары кіреді.
Музыка
Альбертада екі кәсіби оркестр бар: Калгари филармониялық оркестрі және Эдмонтон симфониялық оркестрі. Калгари филармониясы 1955 жылы екі топтың бірігуі нәтижесінде құрылды. 1957 жылдан 1985 жылға дейін оркестрдің үйі Оңтүстік Альбертаның мерекелік аудиториясы болды, содан кейін ол жаңа Джек Сингер концерт залына көшіп, қазірге дейін сонда орналасқан. Эдмонтон симфониялық оркестрі 1952 жылы екі топтың бірігуінен құрылды. 1952 жылдан 1997 жылға дейін оркестрдің үйі Солтүстік Альбертаның мерекелік аудиториясы болды, содан кейін ол Винспир орталығына көшіп, қазірге дейін сонда орналасқан. Альбертадан шыққан немесе онда тұрған бірнеше белгілі классикалық композиторлар бар. 1962 жылы Монреальде туған композитор Вайолет Арчер (1913-2000) Альберта университетінің музыка факультетіндегі қызметке орналасқаннан кейін Эдмонтонға көшіп келді. Арчер өмірінің соңына дейін Эдмонтонда тұрды және көбінесе Альберта пейзажынан шабыт алды. Альбертаның басқа композиторларына Аллан Гордон Белл (1953 ж.т.) және Аллан Гиллиленд (1965 ж.т.) жатады, екеуі де Арчердің шәкірттері болды. Оңтүстік Африкада туған композитор Малкольм Форсайт 1968 жылдан 2011 жылы қайтыс болғанға дейін Эдмонтонда өмір сүрді. Оның ең танымал шығармаларының бірі – 1984 жылғы «Атайоскевин», ол Альбертаның солтүстік пейзажын бейнелейді. Альбертада жаз музыкасы ұзақ жылдардан бері дамып келеді. Эдмонтондық «Ярдбёрд» джаз клубы 1984 жылдан бері жұмыс істеп келеді, бұл оны елдегі ең ұзақ жұмыс істейтін клубтардың біріне айналдырды. Онда жергілікті, ұлттық және халықаралық музыканттар өнер көрсетеді және көптеген тікелей жазбалар жасалған. 1987 жылдан 2012 жылға дейін Калгарида «Beat Niq» джаз клубы да болды. Альбертаның ең танымал джаз музыканттары – саксофонист П. Дж. Перри (1941 ж.т.) және пианист Томми Бэнкс (1936-2018 ж.ж.). Перри Ред-Дирде дүниеге келді және жасөспірім кезінде жаз айларында Sylvan Lake-тегі Varsity Hall-да әкесі Пол Перри оркестрінде ойнады. Бэнкс Калгарида дүниеге келді және 2011 жылы сенатор болғанға дейін «Томми Бэнкс Шоу» телебағдарламасының жүргізушісі болды. Альбертаның музыкалық өмірінде кантри және вестерн музыкасы маңызды орын алады. Викторияда, Британдық Колумбияда туған Иан Тайсон (1933 ж.т.) провинцияның ең танымал кантри музыканты болып саналады. 1963 жылы «Иан мен Сильвия» дуэтінің құрамында Тайсон «Four Strong Winds» әнін жазды, ол Канаданың ең танымал әндерінің біріне айналды және оның мәтіні Альберта туралы айқын пікір білдіреді. 1960 жылдардың соңынан бастап Тайсон Альберта штатының Лонгвью қаласына жақын жердегі ранчода тұрып, көптеген ковбойлық тақырыптағы альбомдарды жазды. Альбертаның танымал кантри және вестерн орындаушыларының бірі – Корб Лунд (1969 ж.т.) және оның «The Hurtin' Albertans» тобы. Лундтың әндері көбінесе Альберта тақырыбына арналған. Горд Бамфорд Австралияда туғанымен, Альбертада өсіп, қазірге дейін сонда тұрады. Альбертадан көптеген табысты поп-музыканттар мен топтар шыққан. Оларға Жанн Арден (1962 ж.т.), k. d. Ланг (1961 ж.т.), Джони Митчелл (1943 ж.т.), Фест (1976 ж.т.) және «Loverboy», «The Stampeders», «Nickelback», «The Dudes» және «Tegan and Sara» топтары жатады. Маңызды музыкалық институт – провинциялық CKUA радиожелісі. Станция 1927 жылы Альберта университетінің кеңейту бөлімі CFCK лицензиясын сатып алғанда құрылды. CKUA толыққанды қайырымдылық қаражатына негізделген, және оның бағдарламаларында барлық музыка түрлері орын алады. 2012 жылдан бері станция жаңадан жөнделген Альберта қонақ үйінде орналасқан, мекенжайы: 9804 Jasper Avenue. CKUA-ның Калгаридегі Король Эдвард қонақ үйінде де спутниктік хабар тарату орны бар.
Сурет
Албертадағы алғашқы бейнелеу өнері Blackfoot, Sarcee және Nakota сияқты абориген тайпаларының мүшелері тарапынан жасалған. Қара аяқтардың пиктографиялық өнері типилерде, тастарда және шапандарда жасалған, ал спиритизм мен тайпааралық соғыс сияқты тақырыптар қайталап келеді. Албертадағы абориген өнерінің ең жақсы сақталған мысалдарының бірі Летбридж қаласының жанындағы Writing on Stone провинциялық паркінде орналасқан. Албертаға саяхат жасаған алғашқы еуропалық суретші Пол Кейн болды, ол 1840 жылдардың соңында провинцияға үш рет келді. Кейн жердің кеңдігіне тәнті болды және батысты романтикалық және экзотикалық ретінде бейнеледі. Ландшафтты романтизациялау провинцияның өнер тарихының көп бөлігінде маңызды ерекшелік болып қала берді. 1859 жылы Кейн өзінің саяхаттары туралы "Солтүстік Америка үндістері арасындағы суретшінің саяхаттары" атты еңбегін жариялады. Джеймс Олден және Уильям Хинд сияқты басқа еуропалық суретшілер 19 ғасырдың ортасында Албертаға саяхаттап, Кейннің суреттеріне ұқсас жердің романтикалық бейнелерін жасады. Акварель бұл кезде жылдам кептіретін және оңай тасымалданатын болғандықтан танымал орта болды. 1885 жылы Канадалық Тынық мұхиты темір жолының құрылысы аяқталғаннан кейін компания президенті Уильям Ван Хорн суретшілерге тегін билеттер беруді бастады. Бұл суретшілер жасаған суреттер жаңадан қолжетімді аймаққа саяхатты ілгерілетуге қызмет етті. CPR арқылы батысқа саяхат жасаған алғашқы суретшілер Джон Фрейзер, Люциус О'Брайен, Роберт Форд Гаген, Джон А. Хаммонд және Фредерик Белл Смит болды. Олардың көптеген суреттері дала емес, тауларды бейнелейді. Бірінші дүниежүзілік соғыстан кейінгі жылдары Альберта суретшілері өздерінің өнерін қолдау үшін институттар құруға кірісті. Албертадағы алғашқы сурет сабақтары 1921 жылы Калгаридегі провинциялық технология және өнер институтында өтті. Оқытушылардың арасында Ларс Джонсон Хауканесс (1927-1929), Альфред Крокер Лейтон (1929-1935) және Генри Джордж Глайд (1936-1946) болды. Екі жылдық бағдарламаны аяқтаған студенттерге Уильям Леррой Стивенсон, Максвелл Бейтс және Марион Николл кірді. Бұл кезеңде Эдмонтон өнер қауымдастығы (1914), Летбридж эскиз клубы (1936), Медисин-Хат өнер клубы (1945) және Ред-Дир өнер клубы (1940 жылдардың соңы) сияқты көптеген өнер клубтары құрылды. 1935 жылы Банф көркемөнер мектебінде сурет сабақтары басталды, ол бүгінде Альбертадағы маңызды өнер институты болып табылады. Медисин-Хат клубының маңызды қонағы Уолтер Дж. Филипс болды. Медисин-Хаттан шыққан ең танымал суретші - Ролофф Бенни. Бұл дәуірде Эдмонтон өнер мұражайы (1924) және Канада өнер галереялары (1945) сияқты бірнеше жаңа галереялар ашылды. Жетілік тобының барлық мүшелері (Фрэнклин Кармайкл мен Фредерик Варлиден басқа) Альбертада сурет салған. А. Я. Джексон тауларды да, далалық пейзаждарды да суреттеген жалғыз мүше болды. 1940-50 жылдары абориген суретшілерінің жаңа буыны - Джеральд Тейлфедерс және Перси Ту Гун - еуропалық техникалар мен құралдарды қолдана отырып, өздерінің қауымдастықтарын бейнелеуге кірісті. 1960 жылға дейін модернистік стильде сурет салған бірнеше суретшілер ғана болды. Олардың қатарында Бейтс, Стивенсон және Николл, сондай-ақ Стэнфорд Перрот, Джок Макдональд, Хелен Стадельбауэр, Рон Спикетт және Рой Кийока бар еді. 1950 жылдары Эмма-Лейк суретшілерінің шеберханалары модернизмді таратуға көмектесті. Семинарларға Уилл Барнет пен Барнет Ньюман да қатысты. 1960 жылы Калгаридің жаңа университеті – 1966 жылға дейін Альберта университетінің серік кампусы болған – құрылғаннан бастап өнер бағдарламасын ұсынды. Факультет құрамына Хелен Стадельбауэр, Эрик Додд, Гарри Кийока, Кен Эслер және Рон Спикетт кірді. 1960 жылдардан кейін модернизм мен абстракция Альберта өнер саласында маңызды орын алды. Көптеген жаңа галереялар пайда болды, соның ішінде Уолтер Филлипс галереясы (1976), Никл өнер мұражайы (1979), Медисин-Хат өнер галереясы (1967) және Муттарт өнер галереясы (1977). 1975 жылы Лондондағы Канада үйінде Альберта өнерінің үлкен коллекциясы көрсетілді, оны премьер-министр Питер Лоугидтің әйелі Жанна таныстырды. 1960 жылдан кейінгі маңызды суретшілер: Роберт Скотт, Грэм Пикок, Дуглас Хейнс, Джон Брокк және Такао Танабе. Өзінің мансабының көп бөлігін Саскачеван қаласында өткізгеніне қарамастан, Тед Годвин Альберта өнер қауымдастығының маңызды мүшесі болды.
Футбол
Альбертадағы спорттық мәдениеттің басты құралы – «Альберта шайқасы» деп аталатын Эдмонтон мен Калгари командалары арасындағы қарсыластық. Бұл қарсыластық түрлі спорт түрлері мен лигаларда кездеседі. Калгари және Эдмонтон командалары 1890 жылдардан бері футболда бір-бірімен жарысып келеді. Алғашқы қарсыластық Альберта регби футбол одағына қатысқан Калгари мен Эдмонтон клубтары арқылы пайда болды. Екінші дүниежүзілік соғыстан кейін 1948 және 1949 жылдары «Калгари Стампедерс» және «Эдмонтон Эскимос» құрылды. Екеуі де қазіргі CFL Батыс дивизионының алдастысы болған Батыс провинциялық футбол одағында өнер көрсетті. «Стампедерс» пен «Эскимос» тез арада қарсыластарға айналды. 1949 жылдан бері (1954–1958, 1964–1967, 1973 және 1981 жылдарды қоспағанда) екі клуб «Еңбек күні классигінде» бақ сынасып келеді, бұл провинцияның маңызды жылдық спорттық шарасы саналады. Бұл ойынның барлық кезеңінде Калгари қаласында өткізілді, тек 1949, 1952 және 1953 жылдарда ғана басқа қалаларда ұйымдастырылды. Кейіннен «Еңбек күні кездесуі» деген жаңа дәстүр қалыптасты, онда Эдмонтон Еңбек күнінен кейінгі аптада Калгариді қабылдайды. Бұл ойын алғаш рет 1989 жылы өткізілді және 1992 жылдан бері жыл сайын жалғасып келеді. 1948 жылы «Калгари Стампедерс» алғашқы «Grey Cup» турниріне қатысты. Командамен бірге Калгариден келген делегация Торонтоға пойызбен жол тартты және командаға қолдау көрсетті. Делегация малға толы вагон мен шағын вагондарды алып жүрді. Аңызға айналғандай, «Стампедерс» делегациясының өкілдері Юнион станциясынан түскеннен кейін «Royal York» қонақүйінің вестибюліне атпен кірді. Қонақүйге атпен кіру – Калгари тұрғындарының дәстүрі, олар «Стампедерс» командасы «Grey Cup» турнирінде өнер көрсеткен кезде осы дәстүрді сақтайды.
Хоккей
Калгари мен Эдмонтон да 1890 жылдардан бері хоккейде бір-бірімен бәсекелеседі. Батыс Канада хоккей лигасы сияқты үлкендер лигасының командалары және Батыс хоккей лигасы сияқты жастар лигасының командалары 20-шы ғасырдың көп бөлігінде бір-біріне қарсы ойнады. Дегенмен, 1980 жылдарға дейін екі қалада да бәсекелестікке төтеп бере алатын кәсіби командалар болған жоқ. Эдмонтон Ойлерс алғаш рет 1972–73 маусымда Дүниежүзілік хоккей қауымдастығында ойнады. Сол лига 1979 жылдың жазында таратылғаннан кейін, Ойлерс 1979–80 маусымда НХЛ-ге қосылды. Калгари Флеймс 1972–73 маусымда Ұлттық хоккей лигасының Атланта Флеймс командасы ретінде құрылды. Кейіннен Калгари бизнесмендерінің тобы команданы сатып алып, 1980–81 маусымда клуб Калгариге көшірілді. Флеймс алғашқы үш маусымды Stampede Corral аренасында өткізіп, 1983–84 маусымда Олимпиадалық Saddledome аренасына көшті. Флеймс пен Ойлерс арасындағы ең жарқын кез 1980 жылдардың соңында болды, сол кезде екі команда да өзінің қуатының шыңында тұрды. Осы кезеңде екі клуб та шеберлік пен жауынгерлік қасиеттерді үйлестіріп, көп гол соғылған, төбелеспен толы ойындарды көрсетті. 1983 жылдан 1990 жылға дейін Стэнли кубогының финалында Ойлерс немесе Флеймс командаларының бірі болды. 1980 жылдардан бері екі команда да бір уақытта бәсекеге қабілетті болмады, нәтижесінде бәсекелестік белгілі бір деңгейде әлсіреген. Эдмонтон соңғы рет 2006 жылы Стэнли кубогының финалында ойнады, ал Калгари соңғы рет 2004 жылы финалға шықты. Алберта тарихындағы ең ұлы спортшы – 1979 жылдан 1988 жылға дейін Эдмонтон Ойлерс сапында ойнаған Уэйн Гретцки. Батыс хоккей лигасы және Альберта жастар хоккей лигасы сияқты жастар хоккей лигалары провинцияның шағын қалаларында маңызды мәдени роль атқарады.
Родео және шұңқырлар
Канададағы алғашқы родео 1902 жылы Альберта штатының Реймонд қаласында өтті, оны Рэй Найт ұйымдастырды. Бұл спорт көп ұзамай провинция бойынша танымал болды және 1912 жылы Гай Уэдик, Пат Бернс, Джордж Лейн, А. Дж. Маклин және А. Е. Кросс сияқты кәсіпкерлермен бірге – «Үлкен Төрттік» деп белгілі болғандар – 1886 жылдан бері өтіп келе жатқан Калгари көрмесіне алғашқы Калгари Стампидесін қосты. Шара сол кезден бері жыл сайын өткізіліп келеді және қаланың ең маңызды туристік орталығы болып табылады. Провинция Канада кәсіби родео қауымдастығы маусымындағы родеолардың басым бөлігін қабылдайды. Басқа ірі родеоларға Понока Стампидесі және Хай-Ривердегі Гай Уэдик күндері жатады. Чаквагон жарысын Гай Уэдик ойлап тапты, ал ресми жарыстар алғаш рет 1923 жылы Калгари Стампидесінде «Ренгеланд Дерби» деген атпен өткізілді. Әлемдік кәсіби шашақшы қауымдастығы (WPCA) маусымындағы жарыстардың көп бөлігі Альбертада өтеді.
Шаңғы спорты
Альбертаның батысында Канаданың Роки таулары жатыр, осы себепті ол әлемдегі ең үздік шаңғы курорттарының біріне ие. Қыс айларында көптеген алберталықтар демалыс күндерін тауларда өткізеді. Ірі шаңғы таулары: Sunshine Village, Lake Louise, Nakiska, Mount Norquay, Castle Mountain және Marmot Basin. 1988 жылғы Олимпиада ойындарының альпійлік шаңғы спорты Накискада өткізілді. Калгариде Канада Олимпиадалық паркі орналасқан, онда 1988 жылғы Олимпиада ойындарында қолданылған шаңғы трамплині және бобслей трассасы бар.
Тағам
Альбертаның шаруашылықтарында елдің етті малдың 40%-дан астамы шоғырланған. Сәйкесінше, сиыр еті провинцияның ең танымал тағамдарының бірі болып табылады. Альбертаның ең әйгілі мейрамханаларының бірі – Hy’s Steakhouse, ол 1955 жылы Калгариде Hy Aisenstat құрған және содан бері Канаданың бірнеше басқа қалаларында да ашылған. Басқа да танымал стейкханаларға Longview Steakhouse және Caesars Steakhouse жатады. Тарихи тұрғыдан алғанда, провинцияның көптеген шағын қалаларының басты көшелерінде қытай кафелері болған, ал канадалық қытай тағамы маңызды тағам болып қала береді. Жәндік еті (ginger beef) тағамын 1970 жылдары Калгаридегі Silver Inn мейрамханасының шеф-аспазы Джордж Вонг ойлап тапқан. Орталық Альбертада, шығыс еуропалықтардың көп тұратын аймақта, пирогилер танымал тағам. Пирогилер көбінесе украиналық шіркеулерде және шағын қалалардағы қоғамдық залдарда ұсынылады. Калгаридегі Stampede апталығында қаланың әртүрлі аудандары мерекеге арналған тегін тостағанмен панкейк таңғы асы ұйымдастырады. Альбертаның ерекше ингредиенттері – бал, канола, Red Fife бидайы, Саскатун жидектері және тамыр жемістері. Альберта әлемдегі бес үлкен бал өндіруші аймаққа кіреді, жылына 40 миллион фунт бал өндіріп, Канаданың жалпы өндірісінің жартысын құрайды. Альберта бал өнімдері жергілікті қызыл клевер мен люцернаның арқасында ақ түсті және кремовой консистенциясымен ерекшеленеді. "Канадтық май" деген мағынаны білдіретін канола Альбертада өсірілді, ал провинция жылына 15 миллион тонна өнім өндіреді. Red Fife бидайы Канадада алғаш өсірілген бидайдың бір түрі болып табылады, ол пионерлерді аштықтан сақтап қалды деген сенім бар, және Альбертаның нан пісіретін орындарында ашытқылы нан, багет, круассан және тағы да басқаларын табуға болады. Саскатун жидектері Альбертаның жергілікті өсімдігі, көбінесе джем, желе, пирог және майлы пирогтарда қолданылады, сонымен қатар тарихи түрде шай жасауға және пеммикан дайындауға пайдаланылған.
Ішу
Провинцияның ең көне дистилляция зауыты – «Альберта Дистиллерс», оны 1946 жылы Фрэнк МакМахон мен Джордж Х. Рейфель құрған. «Альберта Дистиллерс»-тің ең танымал өнімі – «Альберта Премиум», 100% қара бидайдан жасалған виски. «Қанды Цезарь» коктейлін 1969 жылы Калгари қонақүйінде (қазіргі «The Westin Calgary») бармен Уолтер Челл (1926-1997) ойлап тапты. Содан бері бұл сусын Канададағы ең танымал коктейльдердің біріне айналды. Альбертаның ең танымал сырасы – «Old Style Pilsner», оны 1926 жылы Летбридж қаласындағы «Sick's Breweries» зауытында Фриц Сик тұңғыш рет жасады. Рецепті 1958 жылы «Molson» компаниясы сатып алды, және сыра енді Альбертада пісірілмейді, алайда ол провинцияда танымал сусын болып қала береді. Тағы бір тарихи сыра – «Калгари сырасы», оны алғаш рет 1892 жылы А. Е. Кросс құрған «Калгари сыра және сойыс компаниясы» жасады. Оның «бизон басы мен жылқы тұғыры» логотипі ондаған жылдар бойы қаланың көрнекті символы болды және көптеген спорт командаларының жейделерінде пайда болды. «Old Style Pilsner» сияқты, «Калгари сырасы» да қалада енді пісірілмейді және тек Саскачеван провинциясында ғана сатылады. Эдмонтонның тарихи сыра зауыттарының бірі – «Northwest Brewing», оны Роберт Ошнер 1894 жылы «Strathcona Brewing» деп құрған, ал 1923 жылы атын өзгерткен. Оның ең танымал өнімі – «Bohemian Maid Beer» сырасы. Зауыт 1975 жылы жабылды. Бұрынғы Эдмонтон сыра және сойыс компаниясының айналасындағы аудан «Сыра ауданы» ретінде қайта жаңартылды. Альбертадағы жаңа сыра зауыттарының ішінде «Big Rock Brewery», «Wild Rose Brewery» және «Alley Kat Brewing» есімдері бар. Альберта сонымен қатар бірнеше танымал коктейльдердің туған жері. «B 52» коктейлі «Banff Springs Hotels» қонақүйінде ойлап табылған, ол кофе ликерінен, ирланд кремінен және «Grand Marnier»-ден (оның орнына үш еселік сек немесе «Cointreau» қолданылуы мүмкін) жасалған қабатталған шоты. «Angry Canadian» коктейлі Калгариде ойлап табылған, ол канадалық қара бидай вискисінен, ащыдан, клуб содасы немесе судан және таза клен сиропынан жасалған «Old Fashioned» коктейлінің бір түрі.
Киім
Альберталықтар көбінесе қоғамдық шараларға батыс стиліндегі киімдерін киеді. Калгарида көптеген азаматтар шілде айындағы "Стампед" апталығында ковбой шапқылары мен етік киеді. 1950 жылдан бері Калгари келген қонақтарға "Ақ шапқысын" тарту етеді. Калгари Ақ шапқысының ресми өндірушісі – Smithbilt Hats. Smithbilt Hats 1919 жылы Моррис Шумиатчер құрған, ол 1910 жылы Ресейден Канадаға көшіп келген. 100 жылдан бері ол қаладағы ковбой шапқыларын өндіруші болып табылады. Альбертада екі ірі батыс киім сатушы дүкен ашылды: 1901 жылы құрылған Riley and McCormick және 1983 жылы құрылған Lammle's. Бірінші дүниежүзілік соғыс кезінде Riley and McCormick орыс кавалериясына жабдықтар берді, ал 1919 жылы Уэльс принці E. P. Ranch-ін сатып алғанда, оның барлық қызметкерлерін жабдықтады.
Декоративтік белгілер
Альбертаның гербіне король Эдуард VII 1907 жылғы 30 мамырда корольдік жарлық берді. Бастапқыда герб тек қана қалқаннан тұрды. Гербтің жоғарғы жағында қазіргі Альберта жерін бұрын басқарған Гадсон шығанағы компаниясының гербіне сілтеме жасайтын Санкт-Джордж кресі орналасқан. Крестің астында, алғы планнан артқа қарай, бидай егістігі, шөп даласы, тау етегі және Роки таулары бейнеленген. 1980 жылғы 30 шілдеде Елизавета II патшайым екінші корольдік жарлық берді, ол қалқанға тіреушілер, қалқабет және ұран қосты. Бұл элементтерге қазбас (Канаданы бейнелейтін), арыстан (монархияны бейнелейтін) және мүйізді антилопа (провинцияны бейнелейтін) кіреді. Гербтегі ұран – "fortis et liber", яғни "күшті және еркін". 1968 жылғы 1 маусымда Альберта өзінің ресми туын қабылдады. Ту провинцияның қалқанынан тұрады, ол ультрамарин түсті фонның ортасына орналасқан. Альбертада екі тартан бар: кәдімгі және мерекелік. Кәдімгі тартан 1961 жылы қабылданды, ал оның түстер схемасы ормандардың жасылын, бидай далаларының алтынын, аспан мен көлдердің көгін, жабайы раушанның қызғыл түсін және көмір мен мұнайдың қарасын көрсетеді. Мерекелік тартан 2000 жылы қабылданды, ал оның түстер схемасы қысқы Альберта пейзажын бейнелейді.
Табиғи символдар
Альбертаның ең танымал табиғи символы – жабайы роза. Провинцияның тіркеу нөмірлерінде «Жабайы розалар елі» деген фраза бар, ол гүлдің символдық маңыздылығын көрсетеді. Альбертаның провинциялық ағашы – лоджполь шыршысы, провинциялық жануары – бигхорн қойы, ал провинциялық құсы – үлкен сұңқар.
Монархия
Альберта, принцесса Луиза Каролина Альбертаның (1848–1939) құрметіне аталған, Канада Корольдік отбасымен берік байланыста. Басқа корольдік атаулары бар жерлерге қалалар: Императрица, Лейк-Луиза, Принцесса, Патрисия және Коронация; Принц Руперт, Виктория Паркі, Коннот, Атлон, Король Эдвард Паркі, Королева Александра, Королева Мэри Паркі және Принц Чарльз; таулар: Виктория тауы, Кішкентай Альберта, Альберта тауы, Принцесса Маргарет тауы және Королева Елизавета жоталары; көлдер: Луиза және Патрисия көлі; және жолдар: Лорн Маркизі жолы, Кингсвей, Королева Елизавета II тас жолы және Принцесса Елизавета даңғылы. Альбертаға алғаш рет сапар шеккен патша – король Георг VI, ол 1939 жылы Канадаға жасаған сапары барысында 26 мамырда Калгарида, 27 мамырда Банфте болды. Альбертаның генерал-губернаторы провинцияның астанасы Эдмонтонда тұрады, ал қазіргі лауазымды Салма Лахани атқарады. Үкіметтік үй 1913 жылы генерал-губернаторды орналастыру үшін салынған, бірақ 1938 жылдан бері бұл мақсатта пайдаланылмаған. Дегенмен, генерал-губернатор жыл сайынғы Рождестволық шай мен Жаңа жылдық қабылдауды өткізу үшін оны пайдаланады, оларға жұртшылық қатыса алады. Канаданың қазіргі монархі, Уэльс принці Чарльз алғаш рет 1977 жылдың шілдесінде 7-ші шарттың 100 жылдығын атап өту үшін Альбертаға келді. Чарльз 1983 жылы әйелі Диана, Уэльс ханшайымымен бірге қайтадан келді. Канаданың бұрынғы монархі, королева Елизавета II Альбертаға алты рет сапар шекті: 1951 жылы (принцесса ретінде), 1959, 1973, 1978, 1990 және 2005 жылдары. Оның соңғы сапары Альберта мен Саскачеванның 100 жылдығын тойлауға арналған еді. Канада Корольдік отбасының көптеген мүшелері Альбертада уақыт өткізді. 1919 жылдан 1962 жылға дейін Эдвард, Уэльс принці (кейін король Эдвард VIII) Калгаридің оңтүстігінде, Бар U ранчосының жанында Э.П. ранчосына ие болды. Канада тағының мұрагері, Кембридж герцогы Уильям 2011 жылдың шілдесінде алғаш рет Альбертаға келді.
Мұражайлар
Альбертаның мемлекеттік мұражайы – Эдмонтон қаласында орналасқан Корольдік Альберта мұражайы. 1967 жылы Альберта провинциялық мұражайы ретінде ашылған бұл мұражайда тіршілік ғылымдары, жер ғылымдары және адам тарихы коллекциялары бар. 2005 жылы провинцияға жасаған сапары барысында Елизавета II патшайым мұражайға өзінің қамқорлығын берді, сол кезде ол Корольдік Альберта мұражайы болып өзгерді. 2018 жылдың қазан айында мұражай Гленорадағы бастапқы орнынан қала орталығындағы жаңа ғимаратқа көшірілді. Калгари қаласының ең ірі мұражайы – 1966 жылы мұнайшы және коллекционер Эрик Харви құрған Гленбоу мұражайы. Гленбоу мұражайында жергілікті және халықаралық құнды заттардың алуан түрлі коллекциясы сақталған. Провинцияның ерекше тартымды орындарының бірі – Драмхеллер қаласында орналасқан Корольдік Тиррелл палеонтология мұражайы. Вэтаскивин қаласында Рейнольдс Альберта мұражайы орналасқан, онда әлемдегі ең ірі жылжымалы машиналар жинағы бар. Банф қаласындағы Уайт мұражайы 1968 жылы ашылды және негізінен Роки тауларымен байланысты өнер мен артефактілерге назар аударады. Авиация мұражайларына Нантон қаласындағы Канаданың Бомбалаушылар командасы мұражайы, Калгаридегі Хангар Ұшу мұражайы, Колд-Лейк әуе күштері мұражайы және Эдмонтон қаласындағы Альберта авиация мұражайы кіреді. Спорт мұражайларына Калгаридегі Канаданың Даңқ залы мен Ред-Дирдегі Альбертаның Даңқ залы жатады.
Галереялар
Провинцияның ең үлкен галереясы – Эдмонтондағы Альберта өнер галереясы. Мұражайдың тарихы 1924 жылға дейін жетеді, осы жылы Эдмонтон өнер мұражайы құрылды, ал 1956 жылы ол Эдмонтон өнер мұражайы болып өзгерді. 2005 жылы галерея Артур Блоу Конделл ескерткіш ғимаратынан Рэндалл Стоут жобалаған жаңа ғимаратқа көшірілді және сол кезде Альберта өнер галереясы деп атауын өзгертті. 1976 жылы ашылған Летбридждегі Оңтүстік Альберта өнер галереясы заманауи өнер саласындағы жетекші мекеме. Кіші галереялардың қатарында Калгари университетіндегі Никл галереясы және Альберта өнер және дизайн колледжіндегі Марион Николл галереясы бар.
Фестивальдар
Альбертаның ең ірі екі фестивалі – Калгари мен Эдмонтонда жыл сайын өткізілетін көрмелер: Калгари Стампеді мен Клондайк күндері. Бұл екі шараға әлемнің түкпір-түкпірінен мыңдаған туристер келеді. Кинофестивальдердің қатарында Эдмонтон халықаралық кинофестивалі, Калгари халықаралық кинофестивалі, Летбридж халықаралық кинофестивалі және Банф тау кинофестивалі бар. Музыкалық фестивальдерге Калгари халық музыкасы фестивалі, Эдмонтон халық музыкасы фестивалі, Канмор халық музыкасы фестивалі, Калгари халықаралық блюз фестивалі, Эдмонтон блюз фестивалі, Эдмонтон халықаралық джаз фестивалі, Медисин-Хат джаз фестивалі, Калгари халықаралық регги фестивалі және Sled Island кіреді. Театр фестивальдеріне "Парктегі Шекспир", Эдмонтон халықаралық Fringe фестивалі, Калгари Fringe фестивалі және "Канадалық Бадлендс құмарлық пьесасы" жатады.